Monthly Archives: Tháng Mười Hai 2009

Xứ Đông khi nghe nói “riêng tư” thì cả làng cười phe. Chỉ có loại tiểu nhân mới phải che che đậy đậy. Người quân tử, nghĩa khí sáng ngời, lòng như sao khuê, thâu suốt vũ trụ, có cái gì phải riêng tư.

Nói thế nghe thì oai, nhưng dịch ra thì là thế này : anh Tễu, anh chỉ là cái phết phảy của làng ta thôi. Anh mà lơ mơ, riêng với tư giấu làng, làng phạt vạ cho, tống ra khỏi làng, thì chỉ có nhăn răng.

Cái nhân cách của làng mới thực sự được quyền bắt đầu tồn tại như một đơn vị cá thể đầu tiên của xã hội cổ truyền siêu làng, “vạn làng”, “Văn Lang”. Tễu chỉ là một bản sao của làng. Làng là tâm hồn, là danh dự, là bản thể, là mệnh hệ của mỗi anh Tễu.

Ở đời chót phải sảy chân đi xa, nơi góc biển chân trời, mà may sao gặp lại được người làng của mình thì phải biết, như tìm lại được cái bản thể thứ hai của chính mình. Sao bây giờ người ta lại phải nghiên cứu môn “nhân bản” làm cái nợ gì? Xứ Đông xưa nay đã sành môn “nhân bản tinh thần”, khó bằng vạn như thế.

Chê nhau, thì cứ vác cái làng của Tễu ra mà chê, thế là đau nhất, chứ chê Tễu thì chẳng ăn thua gì. Mẹo này thì bất cứ ai ở xứ Đông cũng sành sỏi. Chê nhau không cốt đúng cốt sai, mà cốt ở làm đau ít hay nhiều!

—-

Anh Tễu nghèo quá, tủi quá. Anh yêu làng, khoe làng, say làng, nhưng anh cũng sợ làng, hổ làng, trốn làng… Làng là cái ám ảnh anh suốt đời.

Ra khỏi cái làng mình, anh rơi vào những cái làng khác, cũng nhí nhoáy như vậy thôi, được cái tứ chiếng hơn một chút, nên cái chất Tễu của anh cũng được giãn co hơn đôi phần. Nhưng chẳng ai công nhận Tễu là người đại diện chân chính duy nhất cho Tễu cả, như vậy quá bằng để Tễu thách đố cả thiên hạ còn lại!

Tễu có thư, anh chị em cả khu tập thể đọc chung, giấu thế nào được! Bác đưa thư vừa vào xóm tập thể đã cứ thế hô lớn “ai nhận hộ thư anh Tễu nào”, nếu anh Tễu có đứng đấy thì người cả làng này cũng đã biết tin! Mà lòng quân tử cũng bắt anh phải công khai, tất nhiên là trong làng thôi, không công khai mà rồi bị lộ ra thì mình thành tiểu nhân. Hơn nữa quen rồi, đã ở trong làng mình, mà có cái gì để lại trong bụng thì tự mình lại thấy khó tiêu, cứ bô bô ra cho nó nhẹ luôn cả người mình.

Rồi đến ngày khu tập thể này cử người về làng Tễu xem xét nhà Tễu, xem xét cô Tễu tương lai có xứng đáng với cái làng tập thể mới của Tễu hôm nay không…

Đây là đám hỏi của hai làng, Tễu giờ đa nhân cách làng hơn xưa.

—-

Anh Tễu lên lớn rồi. Chính thức, anh đã là người của cái làng thượng lưu. Làng nào có lệ đấy, lệ làng thì cứ việc bô bô trong làng, nhưng lại phải giữ bí hiểm lệ làng với người ngoài làng. Đấy là tinh thần riêng tư của mỗi làng, chuyện sống còn đấy, nay anh mới thấm hiểu.

Thành đạt thì chẳng gì bằng đảo về làng xưa. Giờ anh về làng xưa là cả làng họp lại, nghe anh “ân cần thăm hỏi dạy dỗ”, chữ bà con nghiễm nhiên dùng, dù anh không thích. Anh giản dị, nghĩ ngợi hẳn hoi, nhưng bà con trên, bà con dưới không cho anh như thế được. Anh phải trồng cây lưu niệm, chụp ảnh lưu niệm, viết sổ lưu niệm, khuyên làng phải vươn lên cho xứng với tầm của thời đại của anh.

Và lời anh nói cũng phải là lời nhắc lại của làng thượng lưu, anh vẫn mãi mãi không được là đại diện chân chính duy nhất cho anh.

Nhưng cũng chẳng thể ở lại làng cũ được bao lâu, nếu không thì anh lại phải trở về phận Tễu.

Bây giờ anh Tễu có tên chữ rồi, viết bằng chữ vuông được. Tên chữ của anh là Hương Quốc, tên rất đẹp, Nước Làng./.

Cụ Hinh đi công việc bên Đoài. Khổ thế, bằng này tuổi vẫn phải như Triệu Tử Long, “một người một ngựa môt cây thương” đi chinh phục cơm áo. Nhưng biết thế nào, thành đạt đỉnh cao sớm như Michael Jackson thì lại thấy chán hết mọi chuyện, xong hết cả rồi, đời từ nay chỉ còn đi xuống…

Đi ra ngoài thì phải học làm lấy hết mọi chuyện. Ngắm đường metro, xe lửa, xe bus, rồi thì loay hoay hỏi cô bán vé.

- Ôi Cụ vất vả thế! Khí hỏi Cụ đã ngoài 65 chưa vậy?

Cụ Hinh thất vọng tràn trề, chưa chi cô nàng duyên dáng đã loại mình khỏi vòng chiến đấu …

- Em hỏi thế vì nếu ngoài 65 thì Cụ được giảm một nửa giá vé ạ.

- Vâng, đúng rồi ạ! Cụ Hinh phấn chấn hẳn lên.

- Cụ cho em xem giấy tờ nhé.

Cụ Hinh hơi chột dạ…

- Hộ chiếu đây… Nhưng tôi không phải người bản xứ… Chắc không được giảm giá…

- Không, chỉ cần tuổi thôi, không phân biệt gì khác ạ!

¨¨¨¨

Cụ Hinh mới tỉnh ra cái tinh thần quảng đại của nền văn minh cộng hòa.

Nền tảng của tinh thần này có rễ từ rất xa xưa trong triết học xứ Đoài. Cái lạ là nó thấm ra được tận các ngõ ngách của đời sống, vào được trong cư xử của mỗi con người rất đỗi bình thường như một cái gì hiển nhiên không cần triết lý.

Xứ Đông thì khác rất lớn về chuyện này.

Nói cái gì cũng to tát rát tai. Thái cực, lưỡng nghi, âm dương, ngũ hành, rồi các quẻ sấm chớp lôi đình gì đấy, Cụ Hinh chán chúng từ lâu lắm rồi. Người ta nói cốt để khóa mồm, nghiền nát cái tinh thần người nghe!

Mấy cái thứ ầm ĩ này cứ luẩn quẩn mãi ở đó thôi, không xây nên cái gì cả tiếp cả.

Con người xứ Đông, từ dân tới sĩ, từ quan chí vua cứ phải sống theo mấy tầng áp đặt tinh thần.

Đầu tiên là tục lệ. Cái này mạnh nhất, không căn nguyên. Cứ thế thôi ạ, càng giãy càng chết sớm trong cái lưới tục lệ này. Tục lệ rải từ trong nhà cho tới triều đình, nhưng lại không phổ quát. Mỗi chỗ một kiểu chí chết. Không theo là thành lạc đàn, tự nhiên bị rơi khỏi bầy, trơ trọi hết cách.

Tiếp đến là những luật lệ quyền chính, cũng mỗi nơi một kiểu từ dưới lên trên, sang trái rẽ phải. Những luật lệ này không những mâu thuẫn nhau, chúng lại còn được mặc cả với quan chức đương quyền, và phải mặc cả với các tục lệ nữa. Không thể biết được cái gì sẽ được nhất quyết trong cái mớ đối nhân xử thế này. Trường hợp nào cũng là ngoại lệ hết.

Cuối cùng, cũng là « may » nhưng cũng khó lường, là những « tục lệ mới » cũng dần dà xuất hiện đan xen mặc cả với hai cái mớ ở trên. Đống dấm ớt này tuy mới nhưng khá hổ lốn, nhiều khi cũng rất căng thẳng tốn kém, nhưng đôi khi cũng có tác dụng làm thay đổi tương quan của hai cái mớ bất hủ kia.

Cái món sền sệt bất định này được áp lên từng lĩnh vực, từng bộ phận, từng thời điểm cho người bản xứ. Còn người ngoại xứ thì không liên quan đâu, sẽ « có cách khác », cái này nằm trong pháp tùy cơ tùy hứng.

¨¨¨¨

Đang miên man bỗng giọng hỏi ấm áp của cô tiếp viên trên tàu làm Cụ Hinh giật mình tỉnh dậy, « vâng cô cho một cốc nước cam ạ, cảm ơn cô ! ».

Sắp đến nơi rồi. Nhanh thế ! Mà ở ta vài tuần nữa là Tết rồi. Thôi có lẽ làm việc qua Tết luôn ở đây rồi về, đỡ phải chìm đắm trong cái mớ bòng bong tập tục luật lệ Tết kim cổ giao duyên thòng lọng ở xứ Đông!