RSS Feed

Lý tưởng bình thiên hạ

 

Bài trên Tia Sáng

 

Thiên hạ thái bình… Con người còn mong gì hơn thế?

Lý tưởng Khổng giáo của bậc lập chí ở xứ Đông xưa thật rõ ràng : tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Đỉnh cao nhất là thiên hạ thái bình.

Thật trong trẻo, còn gì phải nghi vấn?

Vậy nên ngày hôm nay, nhiều người còn đang mong làm hồi sinh lại thật mạnh mẽ cái lý tưởng này.

—-

Có thể bàn về cái việc đầu tiên, “tu thân”, bằng thiên kinh vạn quyển. Chữ nghĩa tha hồ sáng láng. Mà cũng có thể kết cái việc này lại rất cô đọng trong mấy nguyên lý “cách vật, trí tri, thành ý, chính tâm”.

Việc tu thân, lo sửa mình, theo nghĩa thông thường, tất nhiên là một việc rất thiết yếu trong đời sống thường ngày.

Vấn đề còn lại là tại sao phải sửa mình, và sửa mình theo hướng nào?

Chữ « sửa mình » đã ngụ ý rằng : con người đang sống, đó là một quá trình bị xa rời, bị hư hỏng, bị trật khỏi nguyên mẫu, cần phải luôn luôn níu kéo, uốn nắn, chỉnh gọt lại mình.

Con người của Khổng giáo không có lựa chọn : phải sửa mình theo khuôn mẫu của thánh hiền.

Thánh hiền trừu tượng quá? Thì Vua Phương Đông chính là hiện thân trực diện nhất, cao nhất của thánh hiền. Vua Phương Đông là toàn quyền, toàn năng. Vua nắm trọn thế quyền : lập pháp, hành pháp, tư pháp, toàn dân là nô dân. Vua nắm trọn thần quyền : thực thi chức năng giáo chủ, toàn quyền diễn giải giáo lý, và toàn dân phải là thần dân.

Điều căn bản nhất trong “tu thân” là gì? Là phủ nhận tự do của cá nhân con người và của xã hội, phủ nhận khám phá, phủ nhận sáng tạo, phủ nhận lý tưởng nhân văn, phủ nhận tiến hóa.

Dưới mẫu vua thì người ta có các quan to, rồi quan nhỡ, quan nhỏ.

Tu thân, căn bản nhất, là để mình đừng đi trật ra khỏi cái khuôn quyền chính của xã hội Khổng giáo.

—-

Tiến lên một bước, bậc quân tử lo tề gia.

Sắp xếp việc nhà “đâu ra đấy” thì là lẽ hay thông dụng. Nhưng việc quan trọng nhất của tề gia cũng là để cái nhà mình đừng đi trật ra khỏi cái khuôn quyền chính của xã hội Khổng giáo.

Trong tề gia, « người quân tử » có cái lợi thế riêng là mình được đứng ngôi vua trong nhà, còn đàn năm thê bảy thiếp cùng con cháu thì chính là bày tôi của mình. Trong nhà, người quân tử làm vua, còn thê thiếp con cháu làm nô dân, thần dân.

Cái thế mạnh nhất của lý thuyết Khổng giáo là tính cực giản. Tất cả các quan hệ xã hội chỉ cần quy về ba giềng mối chính yếu : vua tôi, cha con, chồng vợ, gọi là tam cương.

Ba mối quan hệ này lại được cực giản hóa một lần nữa : sự thống trị một chiều tuyệt đối của vua với tôi, cha với con, chồng với vợ. Tuyệt đối là gì ? Là vua xử tôi chết : tôi phải chết, cha xử con chết : con phải chết, chồng hô việc gì : vợ phải rắp theo. Cái đó là trung, là hiếu, là tiết.

Thực chất Khổng giáo phủ nhận các quan hệ xã hội ! Nói khác đi, Khổng giáo cấm xã hội và con người tự do tồn tại.

Sau này đôi lúc tam cương được mở rộng thêm ra thành ngũ thường, bằng cách kết nạp thêm vào hai quan hệ phụ là anh em, bạn bè. Anh thống trị em, vậy nên khi nói kết nghĩa anh em, thì nên làm rõ ai là anh, ai là em, để còn biết ai trị ai!

Tính cực giản này cho thấy một tinh thần lý thuyết cực đoan được bồi đắp ngự trị qua hàng ngàn năm trong tư duy và trong các giá trị xã hội xứ Đông ! Thực chất Khổng giáo không cần hiểu biết và bất chấp con người, không cần hiểu biết và bất chấp xã hội với các cách thức tổ chức cùng vận hành của nó. Khổng giáo chỉ nhăm nhăm lo áp đặt « tam cương », giáo hóa tam cương để cúc cung phụng sự quyền thế mà thôi.

Nếu hôm nay mà ai đó bảo rằng người dân xứ Đông đã ra khỏi hoàn toàn được cái tinh thần Khổng giáo cực đoan này, xin người đó hãy tự sờ lại gáy mình.

—-

Tiến lên bước nữa, lo trị quốc, để rồi lo bình thiên hạ.

Khổng giáo coi thiên hạ như là một khu rừng nguyên sinh. Những mảnh đất rừng đã được khai phá làm thành những thành bang có chủ.

Phải có sức mạnh để chiếm được bờ cõi, giữ được bờ cõi, và mở rộng được bờ cõi của mình trong thiên hạ.

Việc trị quốc như vậy gắn liền với việc bình thiên hạ, tùy theo sức mình. Chúng là hai nhiệm vụ chiến lược song song.

Trị quốc, là để mọi quyền lực về tay triều đình một cách tuyệt đối, và để giáo hóa cái hệ tư tưởng Khổng giáo cực giản của mình ngày một thấm đẫm vào người dân cũ mới.

Người dân là của thiên hạ, và bị chiếm đoạt được như một nguồn lợi tức, một nguồn tài sản. Trị dân xứ mình, giáo hóa dân xứ mình, hay trị dân xứ mình mới chiếm đoạt được, giáo hóa họ, về bản chất là như nhau. Không ai lại đi đặt vấn đề dân chủ, quyền lực xã hội-chính trị đến từ người dân cũ hay dân mới ở đây cả ! Vua quan Khổng giáo cai trị dân mình với tâm thế của những kẻ đang chiếm đóng.

Lý tưởng bình thiên hạ như thế chỉ là để mở việc trị quốc rộng ra tới vô cùng.

Cho nên nếu việc trị quốc đã yên được vài năm thì lại phải lo mở rộng lãnh thổ, chiếm thêm dân, như thế gọi là quá trình « bình thiên hạ ».

Chiếm đoạt, cướp bóc lãnh thổ, tài sản, và con người là phương pháp đương nhiên trong quá trình bình thiên hạ này. Không có gì lạ khi một chí sĩ có thể khuyên vua thản nhiên như « tiên sinh nọ là một kẻ đại tài, bệ hạ nên dùng ông ấy vào việc lớn. Còn nếu không dùng được ông ấy, thì bệ hạ nên giết người đó đi, kẻo rồi có ngày người khác dùng ông ấy mất».

—-

Khổng giáo không đặt vấn đề « tinh thần dân tộc » hay « tinh thần quốc tế ». Khổng giáo quan tâm « chủ nghĩa thiên hạ ».

Lý tưởng “bình thiên hạ” diễn chữ hôm nay thì chỉ đơn giản là lý tưởng bành trướng cái quyền chính Khổng giáo cực đoan cực giản, vật chất và tinh thần, trên toàn thiên hạ.

About these ads

About hmhoang

Mời bạn xem thêm ở đây. Lưu ý: Nuocdenchan không chịu trách nhiệm về nội dung các trang viết không thuộc về ... Nuocdenchan. Hiển nhiên. Tôn chỉ : Tôn trọng, tự trọng, vui nhã. Tuyệt đối không ám chỉ bất cứ cá nhân hay tổ chức nào. Những người tự thấy có trình độ cao quá, xin vui lòng không vào trang này, có rất nhiều trang khác xuất sắc phù hợp với quí vị hơn. HOÀNG Hồng-Minh.

17 responses »

  1. Minh co 1 cau hoi hors du sujet: khai niem Vua la con cua Troi(Thien Tu) den tu dau, khi nao?

    Trả lời
    • Bạn Kieu hay đặt những câu hỏi lơ mơ, mà chết người!

      Các thần quyền khắp nơi trên thế giới nhìn chung đều coi Thượng Đế là Trời, có quyền năng tuyệt đối.

      Thượng Đế hay Trời thì mông lung.

      Vậy vua vào vai là con của Thượng Đế, hay con của Trời, là lợi thế nhất, và hợp lý nhất trong sự vô lý.

      Ở Trung Hoa thói xưng “thiên tử” được xem bắt đầu từ Chu Vũ Vương, vua đầu nhà Chu.

      Theo đó cuối nhà Thương, tộc Chu ở phía Tây Trung Hoa lớn mạnh lên, liên kết các bộ tộc khác nổi dậy, và vào năm 1123 trước Công Nguyên họ đánh bại vua Trụ nhà Thương trong trận chiến Mục Dã. Vua Trụ phải nhảy vào lửa tự thiêu. Vua nhà Chu là Cơ Phát lên làm thiên tử, tức Chu Vũ Vương.

      Có thể tham khảo thêm những ghi chép này trên wikipedia mục “nhà Chu”.

      Trả lời
    • ‘Trẫm là con Trời đấy! […]’
      Hì. :))

      Trả lời
  2. Hiểu là tu thân là gọt chân cho vừa giày, tề gia là khôn nhà dại chợ, trị quốc là cha mẹ đặt đâu con ngồi đó, bình thiên hạ là lòng tham không đáy. Tóm lại là không thích cái câu đó :)

    Trả lời
  3. Lời biện minh cho lý tưởng bình thiên hạ:
    ‘ Vì thiên hạ hỗn độn, dã man quá, Trẫm không thể không ra tay’. :)

    Trả lời
  4. Cụ Hinh làm một bài ‘Tình nguyện hiến dâng’ đị

    Trả lời
  5. Tu Thân-Trị Quốc-Bình Thiên Hạ, mấy vị vua nổi tiếng TQ có ai là Quân Tử??
    Khổng Tử dựng lên Đức, Quân Tử để cho “kẻ ăn trộm lớn” lợi dụng để làm bậy lớn.
    Dân đen thì cơ cực vì “tam cương-ngũ thường; tam tòng- tứ đức”!!
    […]

    Trả lời
    • Ta gắng làm rõ nghĩa cái lý tưởng này là được, không cần phải nặng lời với ai nhiều.

      Cái lý tưởng đó được đám đông chấp nhận, cái đó mới là cái nguy.

      Cảm ơn bạn nguyenduyken đã bỏ công trao đổi.

      Trả lời
    • Nói về Quân Tử, ta không thể không nhớ tới cụ Khổng:
      Quân tử cố cùng tiểu nhân cùng tư lạm hĩ.
      (Khổng Tử)

      Trả lời
  6. Quân tử thường thì giáo điều, giáo điều nên bị hạn chế cũng nhiều!? Nhưng cũng có cái mặt tốt là để lại cái gì đó đèm đẹp cho đời về mặt tinh thần!

    Trả lời
  7. Em tuổi còn trẻ, sang xứ Đoài vài năm, mở mắt mới vài tháng. Vừa mở mắt ra thì choáng! Muốn hết choáng thì phải đi học, đi hỏi. Em xin hỏi các anh chị ở đây vài chuyện ạ.
    Đầu tiên là cảm nhận của em. Em cảm thấy, tinh thần của xứ mình bị trói bằng Khổng giáo, kìm chặt thêm bằng Cộng giáo, và ru ngủ bằng Phật giáo, mà dù ngủ thì “nền tâm sự” của mình vẫn rất đau tai. Rõ ràng không ổn chút nào. Em cũng cảm thấy, mình “tâm sự” chủ yếu để giành phần thắng, phe nào cũng vậy, Khổng giáo, “Cộng giáo”, Phật giáo, “Dân chủ giáo”. Vì vậy em nghĩ, vấn đề không nằm ở cái tên – Khổng, Cộng, Phật, Dân, mà nằm ở con người. Con người cần một nền triết học để làm Người, để xây dựng cộng đồng Người. Cho nên với em, điều khác biệt lớn nhất giữa xứ Đoài và xứ Đông, là xứ Đoài dạy dỗ và tôn trọng từng con Người, mỗi người gần như có một triết lý sống của riêng mình, phù hợp với mình và xã hội – còn xứ Đông thì ra lệnh cho bầy người gò lưng uốn mình sao cho giống nhau như khuôn đúc theo 1 triết lý duy nhất, bất kể đúng sai, vẫn hợp thời hay cổ hủ mất rồi. Em không biết em nghĩ vậy có lệch lạc, phiến diện chỗ nào không ạ?

    Điều thứ 2, em không cảm thấy vì mình là người xứ Đông mà phải bo bo giữ lấy những “thuần phong mỹ tục” xứ Đông kiểu như phụ nữ phải đủ tam tòng, hay “phụ xử tử vong” nọ kia. Đồng thời khi học xứ Đoài, em không cảm thấy tự ti tủi thân, vì em nghĩ đó là những tiến bộ chung của nền văn minh loài Người. Có điều em thắc mắc, trong nền văn minh loài Người đó, xứ Đông đóng góp được gì ạ. Ví dụ Phật giáo, Khổng giáo, đóng góp của mình là gì ạ?

    Điều thứ 3, là lý tưởng bình thiên hạ nói ở đây. Em thì em hiểu tu thân nghĩa là học, là rèn để làm Người. Tề gia, nghĩa là chăm lo cho thế hệ trước, hướng dẫn cho thế hệ sau. Trị quốc, nghĩa là góp sức cùng thế hệ của mình để làm xã hội mình đang sống tốt hơn, không những về vật chất, quan trọng nhất là tạo thành một xã hội trong đó mỗi công dân có quyền làm Người, các cá nhân cư xử với nhau văn minh, chan hòa. Còn Bình thiên hạ nghĩa là thực hiện trách nhiệm của một công dân toàn cầu.
    Muốn làm một công dân toàn cầu tốt, trước hết phải biết cách làm Người, rồi biết cách cư xử đẹp với gia đình, xã hội mình đang sống. Vì em nghĩ vậy nên em thấy câu này không xấu đến nỗi phải chịu phê phán. Cũng như các đức tính Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín do Khổng giáo đề ra cũng là những đức tính tốt ai cũng muốn có. Em hiểu như vậy có khác với những điều các anh chị nói ở trên không ạ?

    Trả lời
    • Chào bạn Ngọc Trắng,

      Bạn có những phân tích rất nghiền ngẫm.

      Kiến giải của bạn về “tu tề trị bình” rất thú vị.

      Nhưng nó là hiện đại hóa, là của bạn.

      Hiện đại hóa những bộ phận của một hệ thống cằn cỗi không giúp cho cái hệ thống ấy hay ho lên được, trái lại kéo dài những ảo tưởng lẫn lộn về nó cùng những hậu quả mà nó đã gây nên.

      Chúc bạn tiến tới xây dựng triết học mới mẻ của mình, cho mình và cho mọi người. Tôi sẽ vui mừng làm học trò của bạn.

      Vui vẻ,
      HHM


      Điều thứ 3, là lý tưởng bình thiên hạ nói ở đây. Em thì em hiểu tu thân nghĩa là học, là rèn để làm Người. Tề gia, nghĩa là chăm lo cho thế hệ trước, hướng dẫn cho thế hệ sau. Trị quốc, nghĩa là góp sức cùng thế hệ của mình để làm xã hội mình đang sống tốt hơn, không những về vật chất, quan trọng nhất là tạo thành một xã hội trong đó mỗi công dân có quyền làm Người, các cá nhân cư xử với nhau văn minh, chan hòa. Còn Bình thiên hạ nghĩa là thực hiện trách nhiệm của một công dân toàn cầu.

      Trả lời
      • Em cảm ơn Cụ Hinh! “… kéo dài những ảo tưởng lẫn lộn về nó cùng những hậu quả mà nó đã gây nên”, đây là chỗ em đang vướng đây ạ. Hậu quả của nó là nhiều lúc em vật lộn với suy nghĩ của chính mình rồi kẹt lại luôn.

        Em học được nhiều từ quán trà của Cụ Hinh lắm, và tình hình còn phải học dài dài từ Cụ Hinh, từ các anh chị trong quán. Cụ Hinh nói “vui vẻ làm học trò” của em, làm em sợ không dám giơ tay nữa đâu ạ :)

        Trả lời
        • Bạn Ngọc Trắng dễ thương quá a, đã tài giỏi, lại nhã nhặn khiêm cung.

          Cụ Hinh chủ trương không loay hoay cải tiến sai lầm, làm mới lại sai lầm.

          Mà nhận ra nó, hiểu ra nó, cất vào kho.

          Và học hỏi, thiết kế, thực hành cái mới.

          Nhưng mình tôn trọng mọi người. Họ khác mình ư, why not?

          Vui nhã.

          Trả lời
  8. Em thích ngủ nướng, ấy thế mà vẫn bị Cụ Hinh đánh thức. Cụ Hinh thật là có năng khiếu a. Tiện thể em muốn hỏi Cụ Hinh một vấn đề. Cụ Hinh nghĩ nhân loại nói chung càng ngày càng tốt lên hay là càng ngày càng khôn ra ạ?

    Trả lời

Giơ tay, nha ;-)

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 104 other followers

%d bloggers like this: