Chiều tối về, thả bộ trên con phố Hànội xưa.
Dừng lại nhâm nhi chai bia ở hè quán. Và rồi ngẫu hội, vậy đó, với các bạn chưa từng được quen.
Đời sống có những khi vui vẻ hồn nhiên tuyệt vời là vậy.
Category Archives: … Kinh Nhạc
Niềm vui trọ ở nơi đâu
Cô bạn hôm trước viết thư nhắn tôi rằng « bây giờ chuyện ảm đạm thì sẵn quá, anh có câu chuyện gì thắp niềm vui lên chút ít được không? »
Cô ấy có lý thật. « Đời là bể khổ », đi tìm khổ thì dễ quá à. Rất nên cố đi tìm được niềm vui. Niềm vui trọ ở nơi đâu ?
—-
Trong một dịp gặp gỡ bạn bè, tôi làm quen với Cécile, đọc ra tiếng mình thì là « Xê-xil ». Cô đang làm chuyến du lịch xuyên Việt.
Con người cô Cécile thật là dịu dàng, nhưng cái dịu dàng này lại làm cho người bắt chuyện phải bị dịu dàng theo. Rõ ràng đây là thứ dịu dàng có ma lực… Cuối buổi chuyện trò tôi mới biết ra rằng Cécile là cô giáo dạy nhạc lý, thú vị thế đấy. Cô rất thích tìm được những bài nhạc dân ca Việt xưa cho bộ sưu tầm của mình để dạy cho học viên, mở rộng miền thẩm mỹ. Tôi thì rất tò mò việc cô dạy các lớp nhạc lý như thế nào. Trước khi chia tay Cécile bảo « nếu anh có điều kiện qua Paris ít ngày, em mời anh vào dự lớp nhạc lý của em. Đây, em gửi lại email, chúng mình viết cho nhau nhé. »
Cuộc sống bận rộn đủ đường, những mẩu chuyện nhân khi gặp nhau thoáng qua như thế thông thường thì rồi cũng thành những chuyện đâu đâu.
Cuộc sống lại còn rất ngắn nữa.
Ấy thế mà tôi đã gặp lại Cécile ! Ở đâu ? Trong lớp học của cô !
—-
Đúng dịp lưu lại ở Paris ít ngày, tôi báo cho Cécile, gọi là báo « vậy thôi ». Cécil nối lại ngay, và không quên lời mời dự lớp ngày nào. Cécile dặn « anh vào dự lớp, dù chỉ một lần, hay nhiều lần, anh không phải là khách, mà là học sinh của em. Như thế là thật chân nhất, là tự nhiên nhất, là vui nhã nhất. » « Tuyệt vời ý tưởng của Cécile ! Tôi sẽ đến, và làm học trò trọn vẹn của Cécile ! »
Đúng hẹn tôi đến cổng nhạc viện nọ, trước nửa giờ. Cécile ôm hôn chào đón tôi, hỏi thăm ríu rít đủ chuyện. Vào đến sảnh phòng thường trực, Cécile chỉ cho tôi hộp đàn guitar điện cùng một ampli « em mượn của nhạc viện, anh dùng trong giờ giảng của em. » Tôi trố mắt ngạc nhiên. « Lần trước gặp nhau anh chả chơi vui mấy bài với guitar là gì ? Đến giờ rồi, chúng mình vào lớp nhé.» Tôi được chứng nghiệm trở lại sự dịu dàng đầy quyền năng của Cécile.
Sau thủ tục giới thiệu, cả lớp sắp xếp nhạc cụ, sách vở. Nom lớp học thật vui ! Quá nửa các bạn đều còn là học sinh phổ thông, lớn bé lệch nhau. Một bạn gái bé bỏng đánh vật với cái contrebasse ngật ngưỡng, một bạn trai cũng bỏng bé bê bê xếp xếp bộ trống cồng kềnh, cả hai đều rất tự lập. Còn lại thì sáo, kèn, violon, piano, accordéon, guitar… đủ cả. Một số bạn là sinh viên đại học. Vài bạn nữa thì là người đã đi làm, đứng tuổi, tham gia lớp như hoạt động ngoại khóa của mình.
Phần đầu buổi học dành cho ôn tập kiểm tra lại nhạc lý. Sự thể hiện tùy học viên chọn, bằng giọng hát, hoặc bằng nhạc cụ tự chọn, thể hiện cá nhân, và thể hiện cùng với một nhóm nhỏ, hoặc có khi có sự tham gia của tất cả mọi người. Các thể hiện này được mỗi học viên đề xuất cách thức. Cô Cécile phê duyệt nhanh nhẹn và chính xác các quyết định.
Có vẻ vì sự có mặt của tôi, phần thứ hai của lớp học chuyển sang chơi một bài nhạc mới dài mươi trang nhạc được cô đã chụp sẵn cho cả lớp. Mỗi người nhận bài đều nhận mươi cái tem bản quyền để dán lên các trang nhạc vừa được chụp. Nhà trường phát tem này cho các giảng viên, và về sau thì tôi được Cécile cho biết rằng trong học phí của các học viên có mục tiền đóng cho tem bản quyền.
Cécile phân tích một lượt toàn bộ bản nhạc, diễn giải qua giọng, rồi qua piano, lưu ý những đoạn khó và dễ nhầm. Tất cả chúng tôi xướng âm theo. Rồi Cécile cắt chia phần các đoạn bản nhạc cho từng nhóm chơi. Tôi được cắt cho nửa trang nhạc, đoạn không khó lắm với các motif lặp đi lặp lại. Hú vía ! Lần lượt các khó khăn được thảo luận gọn gàng, được giải đáp, được thể hiện thử. Và chúng tôi nhích lên, nhích lên. Chúng tôi đã đi được một vòng đầy bất trắc. Rồi vòng hai. Vòng ba đã suôn sẻ hơn… Giờ học kết thúc thật là sáng tạo và vui vẻ bằng lượt chơi tự do lại bản nhạc đó tùy theo hứng thú diễn tả của các cá nhân, miễn là cấu trúc căn bản được tôn trọng.
—-
Tan lớp Cécile mời tôi ra hàng càfé ở phố chếch bên cạnh.
-« Lớp học của Cécile thật là vui, thật là thiết thực. Tôi không nghĩ là giờ học nhạc lý lại dùng đủ các nhạc cụ như vậy. »
-« Nhạc lý là để chơi tốt được nhạc, chơi được một cách chính xác, nhanh nhất, hiệu quả nhất, vui thích nhất, và rồi chơi sáng tạo, chứ không phải là môn học chỉ để xóa mù chữ nốt nhạc và lấy cái tấm bằng. Song song với nhạc lý là các môn dạy nhạc cụ, thanh nhạc.»
-« Chương trình cơ sở của nhạc lý gồm bao nhiêu năm ? »
-« Tám năm ạ. »
-« Tức là nếu trẻ em cắp sách đến trường học chính quy, rồi cũng cắp sách đến trường nhạc, thì cuối cấp ba mới xong phần cơ sở nhạc lý à? »
-« Vâng, nếu không bị trượt năm nào ạ. »
-« Trường mình có bao nhiêu học sinh ? »
-« Khoảng năm trăm, cho cụm năm mươi ngàn dân. »
-« Khắp vùng Paris này đều có các trường nhạc cho các cụm dân cư à ? »
-« Vâng, rộng khắp, như một hệ thống trường song song với hệ thống trường phổ thông. Em cũng giảng dạy ở vài trường nhạc nữa ở gần đây. Số giờ dạy nhạc trong các trường phổ thông thì hạn chế, nên nếu các học sinh muốn phát triển xa hơn về âm nhạc thì chúng phải đến học ở những trường nhạc này. Thế mà luôn luôn thiếu chỗ anh à. »
-« Chơi nhạc ở đây thì sao ? »
-« Các học viên bắt buộc phải tham gia một nhóm nào đó trong trường, như dàn cổ điển, hoặc các nhóm nhạc cụ, hoặc dàn jazz, hoặc các nhóm đồng ca, hoặc nhóm sáng tác rock, nhóm chơi ngẫu hứng, v.v. Các trường của các cụm dân cư gần nhau thường nối nhau thành một nhóm trường, học viên có thể lấy các môn phù hợp ở mỗi trường khác nhau mà chỉ cần trả một lần lệ phí hồ sơ chung. Chơi nhạc thì là khái niệm rộng hơn, có rất nhiều ‘nhà văn hóa’ ở các cụm dân cư, ở đó có các chương trình để chơi nhạc, ca hát, sáng tác, dựng sân khấu… có các giảng viên âm nhạc hướng dẫn, nhưng phần đào tạo thì bị hạn chế. Các ‘nhà văn hóa’ có đủ mọi loại hình hoạt động nghệ thuật khác nữa, như các nhóm viết văn, dựng kịch, hội họa, chụp ảnh, làm phim, diễn thuyết, nhảy, múa,… Đăng kí chỗ thì tự do, và có sẵn chỗ hơn.»
-« Thế còn thể thao ? »
-« Dạ, đó lại là một thế giới mênh mông khác nữa, có lẽ còn được đầu tư và phát triển hơn cả văn hóa nghệ thuật. »
-« Vậy thì trẻ em ở đây, đi học phổ thông, rồi đi học nghệ thuật, rồi lại đi học thể thao, thời giờ đâu mà thực hành tất cả những cái đó ? »
-« Không chỉ trẻ em ạ, người lớn cũng vậy thôi, anh vừa thấy trong lớp đó, mà chính anh cũng vừa là một người như thế mà ! Đi học phổ thông, đi làm, ấy là hoạt động ‘nghề nghiệp’. Sau giờ nghề nghiệp đó thì văn hóa nghệ thuật, thể thao là hoạt động ngoại khóa, hầu như ai cũng phải có, để gây dựng niềm vui, để hài hòa đời sống, để an lành xã hội, để mở mang tâm hồn. Các trường học phổ thông, trường đại học, hay các doanh nghiệp đều phải có lịch hoạt động sao cho hài hòa được với hệ thống hoạt động và đào tạo ngoại khóa. Lịch của nhà trường phổ thông là lịch chính, toàn bộ lịch của hoạt động xã hội căn cứ trên đó mà được xây dựng tiếp. Chương trình ở các trường phổ thông thì phải nhẹ nhàng, vì trẻ em đang ở tuổi có nhiều năng lực phải được mở mang một cách phong phú nhất, hiệu quả nhất. »
-« Ôi, đời sống được tổ chức vui quá nhỉ ! »
-« Tháng năm tháng sáu ở đây bọn em siêu bận rộn, vì là mùa gặt của các hoạt động ngoại khóa. Đó là lúc thi cử ngoại khóa, hội diễn ngoại khóa, triển lãm ngoại khóa. Lịch này đã đồng bộ hóa được trên toàn châu Âu, dịp đó các hội diễn, triển lãm được tổ chức mời chéo nhau giữa các nước.
Em nghĩ đời sống cần được tổ chức để tạo nên được các năng lực nhằm ươm trồng niềm vui, và gặt hái được các niềm vui. Đến ngày nào đó chắc cần thiết phải đồng bộ hóa được ở khắp muôn nơi các nhịp điệu hoạt động của con người, để rồi mọi người trao đổi được các hoạt động rộng khắp với nhau.»
-« Thế Cécile làm nghề nghệ thuật rồi, khỏi phải hoạt động ngoại khóa à ? »
-« Anh coi thường em thế, em là võ sĩ judo đấy ! »
Tôi ngắm nhìn lại mãi Cécile.
-«Tôi cứ bị ám ảnh mãi về cái dịu dàng quyền năng của Cécile ! Bây giờ thì tôi thấy rõ hơn rồi. Đúng hơn, nó là cái quyền năng dịu dàng ở Cécile à! »
Cécile khẽ lắc đầu, nụ cười tươi tắn nở trên môi.
—-
Chia tay Cécile ra về, tôi lơ mơ thấy ra niềm vui trọ ở nơi đâu.
Ở ươm trồng niềm vui, ở gặt hái niềm vui./.
Ngẫu hứng hoàn toàn
Trong nhạc jazz, bắt đầu từ một bài nhạc với một cấu trúc hòa âm vững chãi, sau khi chơi chủ đề “chuẩn” của bài nhạc thì đến lượt các tay nhạc và giọng hát chơi solo ngẫu hứng thể hiện cảm hứng của riêng mình trên nền tảng cái cấu trúc hòa âm vững chãi được trải thảm bởi trống, bass, piano hợp âm, guitar nhịp điệu… Sự tự do tuyệt vời trên nền tảng một cấu trúc hoa cương không thể thỏa hiệp. Và bài nhạc thường được kết bởi chơi vòng lại chủ đề “chuẩn” của bài nhạc với các tình tiết kết thúc bài một cách đặc biệt hóa.
Nhưng có một dạng ngẫu hứng nhạc khác, ngẫu hứng hoàn toàn.
Giới thiệu với các bạn ở đây một concert được chơi bởi (ba pianists trên) hai piano, một violon, một harpe, một clarinette, một guitar điện, một giọng nữ. Trước khi cái nốt nhạc đầu tiên được chơi lên trước khán thính giả, không một người chơi nhạc nào trong nhóm biết cái gì sẽ xảy ra, ai sẽ chơi đầu tiên, chơi cái gì, như thế nào, bao nhiêu lâu, kết thúc ra làm sao.
Vậy làm thế nào?
Đây là những con cá chợt gặp nhau trong biển cả, vào một thời điểm nào đó, giả như lúc đang mưa lớn chợt hé nắng, những vỉa san hô sẫm tối chợt ánh rực màu… Những con cá này hợp nhau lại thành một đàn cá, nghe ngóng nhau, chuyện trò với nhau, chia sẻ cùng nhau, nô quẫy cùng nhau, rồi chợt cùng nhau biến đi lúc nào.
Khó khăn, mà hứng thú, mạo hiểm, mà sáng tạo, chịu trách nhiệm, mà san sẻ…
Dậm chân vỗ tay – II
Phức tạp lên đôi chút nhé.
Mỗi đơn vị (De) bây giờ thay vì đếm “Một”, sẽ được đếm “1234″. Chúng ta đi vào sự chính xác gấp 4 lần.
Phát âm “một hai ba bốn” sẽ rất khó, ta phát âm thế vào đó là “ta ka đê đin”, viết tắt là “tkDd”.
Mỗi nhịp vẫn dậm chân như trước, nhưng mỗi nhịp đếm “tkDd” ra tiếng, đều đặn.
Vỗ tay vào đúng nơi được đánh dấu trong khi dậm chân. Các tiếng vỗ tay sẽ phải rời vào “ta ta đê ta | ta đê đin ta”.
Cố gắng lên, tự vượt mình, để hiểu gian truân và vẻ đẹp của nhịp điệu.
Thực hành 20 phút mỗi ngày. Yes 
Nhịp điệu
Mỵ Châu à,
Vén mây ra đây,
Nói đi nào,
Câu gì mà chẳng được.
“Ôi, hôm nay – nắng_chợt_thẹn cùng mây.”Rũ hết nghĩa.
Bỏ âm đi.
Nhịp điệu, à, giữ lại
“Tsi, tsi tsi – tsi_tcha_tcha tsi tsi”.Nhắc mãi đi
“Tsi, tsi tsi – tsi_tcha_tcha tsi tsi”.
Đầy ắp tai
Chảy xuống hòa mạch đập.Mang đàn ra,
Chưa biết chơi? Có phiền toái gì đâu?
Gẩy mấy nốt, làm nên giai điệu gì cũng được
Gẩy vài nốt, làm nên nhiều câu nhạc khác nhau
Chỉ cần chúng đứng sao cho đúng, ở
“Tsi, tsi tsi – tsi_tcha_tcha tsi tsi”.Gõ nhịp lên,
Khua phách lên,
Nhịp, tsi, phách, tcha,
“Tsi, tsi tsi – tsi_tcha_tcha tsi tsi”
“Tsi, tsi tsi – tsi_tcha_tcha tsi tsi”.Quay vòng này, nhún nhảy này,
Nhún nhảy này, quay vòng này…Chơi nữa đi
Những giai điệu tự do thêm nữa
Đừng vội sai với đúng.Hát lên đi
Những giọng điệu tự do nữa thêm
Đừng vội đúng với sai.Nắng hé rồi,
Những nốt nhạc nhảnh nhiên
Cựa mình rời con sóngNắng lên rồi,
Những nốt nhạc nhảnh nhiên
Cùng con sóng đùa nô“Tsi, tsi tsi – tsi_tcha_tcha tsi tsi”.
|- HHM 1210 -|
Món nợ thời gian
Mạc là anh bạn chơi nhạc. Trong nhà Mạc treo vài chục cái guitar, từ tí hon đến vĩ đại. Chả những thế, khắp nơi là những kỉ vật như cần đàn, bụng đàn, tượng đàn, tranh đàn, chẳng kể sách vở… Trong cơ thể mình thì chắc chắn là Mạc sử dụng các ngón tay nhiều nhất rồi, không kể phần não bộ thì khó mà quan sát được.
Mạc có một ban nhạc riêng từ lâu lắm rồi, và ban nhạc này được trang bị thật là kĩ lưỡng, đi chinh chiến khắp nơi.
Ban nhạc của Mạc từ dăm năm nay có cô ca sĩ trẻ rất xinh đẹp, và very rocky. Không thể hình dung rằng một sức mạnh núi lửa có thể trào ra được từ một cô gái nhỏ nhẹ, trắng trẻo, mềm mại, tươi duyên như thế! Cách duy nhất để làm bạn sửng sốt lại chính mình về chuyện này, và làm lạnh sống lưng mình, làm dựng đứng hết cả loạt các chân lông của mình lên lập tức, làm mình ngạt thở… là hãy xem cô ấy cất tiếng hát một bài rock trong buổi diễn.
Là bạn của Mạc, tôi được mời dự một số buổi công diễn của ban nhạc này, được chào hỏi, chuyện trò thoảng qua với các thành viên của nó. Cô ca sĩ và tôi mới cùng chạm đến động từ “biết”, nhưng chưa cùng đạt đến động từ “quen”.
Thời gian trôi nhanh, nhanh hơn thật nhiều so với cái cảm giác là ta vẫn đếm được thời gian.
Năm ngoái khi gặp lại Mạc, tôi hỏi thăm ban nhạc của anh thế nào. Mạc bảo cả nhóm đang siêu bận làm cái công việc ghi nghiêm chỉnh một album các sáng tác đã có từ ít lâu nay của nhóm.
Rồi mấy tuần trước đây thế nào mà tôi lại gặp lại Mạc, rồi rủ nhau ra phố dùng café.
-”Sao, ban nhạc của Mạc thế nào rồi”.
-”Ban nhạc ấy à, nay tạm nghỉ.”
-”Thế Mạc không chơi nhạc nữa à?”
-”Có chứ, vẫn đi chơi với các bạn nhạc khác, chỗ này, chỗ kia”.
-”Thế cái album gì đấy, sao rồi?”
-”Ra rồi, đâu vào đấy cả.”
-”Thế sao ban nhạc ấy lại tạm nghỉ? Mệt quá rồi à?”
-”Đang phải tìm ca sĩ…”
-”Thế nàng ca sĩ cũ, hay như thế, mà bỏ ban nhạc đi à?”
-”Ừ, cô ấy bỏ đi hẳn rồi.”
Tôi thấy tiêng tiếc trong lòng hộ anh bạn… Mà có lẽ cũng hơi tiếc cho chính mình nữa(…?!)
-”Cậu biết không, cô ấy đã dồn hết sức để kịp hoàn thành cái album ấy với bọn mình.
Hơn một năm trước, tự nhiên cô ấy bị một cái nốt nhỏ trên da ở chân… Rồi nó lan ra. Lan ra…
Cuối cùng, cô ấy được cho biết, là số phận đã gọi mình…
Rồi cô ấy đứng lên, đưa ra dự án làm album, đốc thúc bọn mình phải cố kịp hoàn thành nó, bất kể bệnh tình cứ chồng lên, chất lên. Bọn mình ngậm tăm, cắm cúi công việc, suốt cả năm trời.
Cô ấy vẫn hát. Rồi ngồi trên xe lăn mà hát. Cô ấy hát đến cùng.
Và, cô ấy đã ra đi.
Mãi mãi.
Với bộ CD album đã hoàn thành trong tay mình.
Ở cái tuổi mà sắc đẹp và tài năng đang tụ hội ở chính mình.
Nay tôi thấm thía với cái món nợ ấy, cái món nợ có lẽ là quan trọng nhất trong đời sống. Món nợ thời gian.”
Tôi không dám nhìn Mạc nữa.
Tôi nhìn ra khung kính trước mặt quán café.
Tôi dụi mắt, những khối người di chuyển qua đó mờ trong mưa bụi.
Không biết mình có món nợ gì với thời gian không… họ có món nợ gì với thời gian không…
./.
