Ton là đơn vị nhỏ nhất, tiếng Việt cũng có thể gọi là “cung”, nhưng hình ảnh “cung” không thể hiện rõ tính lượng tử của “ton”. Một “quãng” là khoảng cách giữa hai nốt theo trật tự …đô re mi fa sol la si… do vậy gồm từ một nửa đến nhiều ton, không kể quãng “đồng âm” 0 ton.
Ta kí hiệu đô re mi fa sol la si là C D E F G A B. Nếu bạn đọc từ “la si do re mi fa sol” thì ta có dãy “A B C D E F G”, dễ nhớ.
Nếu ta kí hiệu Q2T 1 ton là ~ và Q2t nửa ton là ^ ta sẽ có dãy
C~D~E^F~G~A~B^C.
Từ C đến D là quãng hai trưởng Q2T gồm 1 ton.
Từ E đến F là quãng hai thứ Q2t gồm 0,5 ton.
Dãy C~D~E^F~G~A~B^C này là dãy trật tự tạo nên “các nốt tự nhiên”, cũng gọi diatonique, của một giọng trưởng. Cũng những nốt của dãy này nếu ta đọc từ vị trí thứ sáu trở đi, ta có dãy A~B^C~D~E^F~G~A. Đây là giọng thứ. Giọng thứ như vậy là một trong bảy thức riêng của giọng trưởng : giọng trưởng bắt đầu từ vị trí thứ nhất, và ta có sáu thức xuất phát từ sáu vị trí nốt khác.
Ta cũng có thể thấy dãy này là sự nối tiếp nhau bằng 1 ton của hai lần dãy “~ ~ ^” ( 1; 1; 0.5 [ton]) vì C~D~E^F cùng cấu trúc với G~A~B^C.
Nếu nhìn khoảng cách ton tính từ nốt chủ thì dãy giọng trưởng C~D~E^F~G~A~B^C sẽ là : 0; 1; 2; 2,5; 3,5; 4,5; 5,5; 6.
Từ C đến C (vòng cao hơn) là quãng tám đúng ( C D E F G A B C ~ 1 2 3 4 5 6 7 8), có thể kí hiệu là Q8Đ gồm 12 nửa ton, hay sáu ton. Tần số nốt C sau lớn gấp đôi tần số nốt C trước, làm tai ta nghe thấy sự lặp lại… ở vòng xoắn trên cao hơn. Tương tự như từ giọng đàn ông chuyển sang giọng phụ nữ. Ví dụ tần số của C3 (nốt C cột 3) là 130,81hz và tần số của C4 (nốt C cột 4) là 261,63hz (xem bảng dưới đây).
Từ C đến G là quãng năm đúng ( C D E F G ~ 1 2 3 4 5), có thể kí hiệu là Q5Đ gồm 3,5 ton. Nốt Q5Đ này có điều đặc biệt là có tần số gấp 1,5 lần nốt gốc “Mặttrời”, ở đây là C. Ví dụ tần số của C3 là 130,81hz và tần số của G3 là 196,00hz.
Do vị thế đặc biệt như thế nên nốt Q5Đ này được gọi là nốt “Dominante”, nốt đi xa nhất nốt chủ “Mặttrời” (xa hơn nữa thì lại gần về nốt chủ ở vòng trên). Nốt này là thái cực, tạo nên việc gọi trở về nốt chủ.
Việc này giải thích cấu trúc của “Hệ Mặttrời-Hànhtinh ngũ âm” : chỉ dùng nốt chủ “Mặttrời” và toàn những nốt thái cực để gọi lẫn nhau, trong phạm vi “các nốt tự nhiên” (diatonique).
C được gọi bởi G (G là Q5Đ của C)
G được gọi bởi D (D là Q5Đ của G)
D được gọi bởi A (A là Q5Đ của D)
A được gọi bởi E (E là Q5Đ của A)
Và những nốt này tạo thành dãy E -> A -> D -> G -> C.
Và xếp lại theo trật tự “tự nhiên” ta có C D E G A. Có thể biểu diễn dãy này như C~D~E^~G~A hay 0; 1; 2; 3,5; 4,5.
Ngoài ra để tính tần số một nốt ta có công thức sau :
fn=f1*2^n/12 với n là số lượng các nửa ton ở bên trên nốt f1.
Ví dụ A1 = 55 hz, ta tính ra A4 = 55*2^(3*12/12) = 440 (hz). A4 là nốt La nằm giữa đàn piano, cũng là nốt La thấp nhất của dây Mi cao nhất của đàn guitar.
Tần số độ cao các nốt (Hertz) – Nguồn wikipedia.
Nốt\q8 1 2 3 4 5 6 7 8
Do 32,70 65,41 130,81 261,63 523,25 1046,50 2093,00 4186,01
Do♯ 34,65 69,30 138,59 277,18 554,37 1108,73 2217,46 4434,92
Ré 36,71 73,42 146,83 293,66 587,33 1174,66 2349,32 4698,64
Ré♯ 38,89 77,78 155,56 311,13 622,25 1244,51 2489,02 4978,03
Mi 41,20 82,41 164,81 329,63 659,26 1318,51 2637,02 5274,04
Fa 43,65 87,31 174,61 349,23 698,46 1396,91 2793,83 5587,65
Fa♯ 46,25 92,50 185,00 369,99 739,99 1479,98 2959,96 5919,91
Sol 49,00 98,00 196,00 392,00 783,99 1567,98 3135,96 6271,93
Sol♯ 51,91 103,83 207,65 415,30 830,61 1661,22 3322,44 6644,88
La 55,00 110,00 220,00 440,00 880,00 1760,00 3520,00 7040,00
La♯ 58,27 116,54 233,08 466,16 932,33 1864,66 3729,31 7458,62
Si 61,74 123,47 246,94 493,88 987,77 1975,53 3951,07 7902,13
hmhoang
