Ngày nào…

Có một giai đoạn vì cố chạy theo các bạn trẻ, bạn Cụ Hinh mang đàn ra luyện ra trò. Tiến bộ không rõ ràng lắm về nhạc âm, nhưng rõ ràng là tay trái bấm phím chắc lên, bớt phải mắm môi mắm lợi.

Thế rồi cái tay trái bấm đàn cứ bị đau tê dần theo thời gian, lúc lên, lúc giảm, nhìn toàn cục là lên.

Đến một lúc, suốt dọc từ cổ tay lên đến bả vai cứ thế là tê dại cả đi, như bị kẹp cùm vậy, ngày qua tháng lại không thôi. Khó chịu suốt ban ngày là một chuyện, nhưng đêm đến thế là hết cả ngủ, nửa người tê táy như bị kiến bò lổm ngổm vậy.

Bạn Cụ Hinh bất dắc dĩ đành qua gặp ông Tơ, bác sĩ mình quen đi khám, một người rất đáng mến, nhưng rõ ràng là không nên phải đi gặp ông ấy thường xuyên! Ngồi chờ đến lượt khám, nghĩ vẩn vơ thấy nhiều người xứ Đông dịch sách viết báo cụm chữ tiếng Tây viết tắt « bác sĩ của mình » thành là “bác sĩ riêng của mình” mà ngộ nghĩnh. Có dịp đi qua đó mới té ra rằng thế là dịch theo kiểu bám chữ, nghe oai, còn cụm chữ tiếng Tây này chỉ là để gọi vị bác sĩ mình hay đến xin được thăm khám ! Gọi là « vị bác sĩ theo dõi mình » cũng được, và người dân nào cũng có « bác sĩ của mình ». Phải là nhà siêu triệu phú trở lên, hoặc nhà siêu quyền lực trở lên… thì may ra mới có « bác sĩ riêng » nhé…

Ông Tơ vồn vã chào hỏi như thường lệ, còn Cụ Hinh thì tê tay nên không được tươi lắm, cùng vào phòng khám. Sau khi khám nghiệm, chất vấn, suy tư, ông Tơ nhìn vào mắt Cụ Hinh, giọng ôn tồn.

-”Gay đấy, Cụ Hinh có muốn bỏ tập đàn không?”

-”Dạ, không…”

-”Trong thời gian qua, có một cái phát triển rất tốt ở Cụ Hinh.”

-”Hay quá bác Tơ, gì vậy ạ?”

-”Cơ tay của Cụ Hinh phát triển lên.”

-”Tôi tự hào nha, chắc mình trẻ ra!”

-”Nhưng Cụ Hinh chắc không phải là người tập đàn nỗ lực và đều đặn từ nhỏ.”

-”Dạ, đáng tiếc thế đấy ạ. Không thì chắc tôi đã suýt thành sao sáng rồi.”

-”Vâng… cho nên những cơ ở cổ tay này của Cụ Hinh phát triển nóng, đột phát, trên một cái nền tảng cổ tay không có được sự phát triển tương xứng.”

-”Chết…”

-”Điều đó dẫn đến là các cơ mới đột phát này bóp nghẹt đôi chút các mạch máu ở cổ tay. Và từ đó cả cánh tay bị tê dại đi.”

-”Trời đất… có cách gì không ạ, thưa bác Tơ?”

-”Bây giờ kiểu gì thì cũng phải giảm tập đàn tập địch đi. Rất may là Cụ Hinh đâu còn quá trẻ để mơ thành sao này sao nọ.”

-”Vâng…”

-”Sau đó, nếu may mắn thì cứ cà tang như thế, cơ thể Cụ Hinh dần sẽ quen được một phần, tuy tay vẵn hơi đau đấy, nhưng vẫn tập chơi được đàn chút đỉnh. Chút đỉnh thôi.”

-”Dạ… Nhưng thế thì làm sao mà đuổi theo được các bạn trẻ đây…”

-”Còn nếu không, chắc sẽ phải phẫu thuật, mổ cổ tay để nới chỗ cho các mạch máu… Nhưng kết quả thì không dám chắc. Cũng có trường hợp tốt lên, cũng có trường hợp không ăn thua gì, thậm chí…”

-”Bác Tơ ạ, đến nước tái cấu trúc hệ thống này thì, thôi, tôi xin rút lui, hoạt động nhẹ nhàng thôi, và nhường đường cho những ai thuộc thế hệ trẻ khỏe, lại có đào luyện sớm sủa và bài bản ạ. Cảm ơn bác sĩ Tơ, tôi về nhé!”

Đoạn Cụ Hinh vội vã đứng lên xếp ghế để ra về.

-”Ấy Cụ Hinh, chưa được, đừng hoảng hốt, tôi còn phải viết cho Cụ Hinh cái đơn thuốc giảm đau để đi mua thuốc đã!”

./.

“Với ước mong, niềm tin và can đảm, chúng ta sẽ làm được, dù có thể sẽ lâu, nhưng sẽ làm và làm được.”

Cảm ơn ngọn gió Xuân này, và nhờ ngọn gió Xuân này cõng thêm vài san sẻ.

Là người ít khi được hưởng những hướng dẫn xác đáng sớm sủa đúng lúc (khỏi kể đi vô vàn những hướng dẫn ngu muội), hay muộn nhỡ tàu trong đời sống, lại thêm năng lực suy nghĩ chậm chạp, tôi đành nghiêng về nghĩ lại, và san sẻ những bất lợi mình đã gặp cho những ai còn thời gian để mà tránh. Ai còn thời gian hay không, mỗi người, mỗi cộng đồng phải tự quyết thôi.

Cuộc sống nhỏ bé và ngắn ngủi, mình cũng chỉ kịp để sống với có vài người trong đời. Nhưng lòng bao dung thì nên với rộng tới cả cỏ cây, đất trời.

Vui Tết,
HHM

Cụ Hinh cảm phục công sức của ông Tộ. Và trước hết là công lao của bà Tộ.

Nhưng cũng chạnh lòng vì cái nỗi lo đói lịch sử của xứ sở.

Có vẻ đó chỉ như là sự trả đũa của người dân cho bõ tức đơn thuần.

Nhưng rồi hóa ra đó là cả một cuộc cướp bóc mới đã được nổ tung.

Cả một cộng đồng thiếu một nền tảng căn bản được chuẩn bị để tổ chức cho được một đời sống mới với nhau qui củ và nhân bản, đã tự phơi trần mình ra không kém phần khiếp khủng.

Nếu nền bạo lực ở con người hôm trước được tinh luyện và siêu tập trung hóa, thì hôm sau đã được hoang dã hóa hoàn toàn.

—-

Bài học này, bài học cho toàn thể nhân loại.

Muốn tiến lên, chống lại cường quyền không thôi, không đủ.

Bởi vì chống lại cường quyền đơn thuần có thể sẽ đưa đến việc sử dụng tràn lan các bạo lực mới, điều này là tự nhiên nhất như chính trong giới tự nhiên. Và cuối cùng lại hình thành nên các cường quyền mới.

Nền dân chủ là một hình thái tổ chức đời sống chưa bao giờ sẵn có trong lịch sử tinh thần, trong đời sống của con người.

Phải học, phải tập, phải suy ngẫm, phải tự chế, phải hợp tác. Và phải nhân hậu.

Phải bắt đầu công việc này rất bền bỉ, dài lâu, từ việc gây dựng những cấu trúc nhỏ nhất trong đời sống, đến những cấu trúc lớn nhất. Ngay trong đời sống hàng ngày hôm nay.

Và nền dân chủ được chuẩn bị, được bồi đắp lên để thiết chế quyền lực, để định chế cái bản năng hoang dã ở trong mỗi con người, để đào luyện một nền tảng tinh thần được tiến hóa cho một đời sống biết quí trọng tự do và sự yên vui của mỗi cá nhân.
./.

{Bản đầy đủ}

Tuổi Trẻ – Tết Con Rồng 2012 — HOÀNG Hồng-Minh

Các bạn trẻ lớn lên, tràn đầy hy vọng. Với hiểu biết, với nhiệt tình, với năng lượng đầy huyết quản, bạn nghĩ “mọi chuyện lăng nhăng rồi sẽ phải qua thôi. Kể từ thế hệ chúng ta, một trang mới hoàn toàn sẽ phải mở ra, nhất định phải thế!”.

Nói nhỏ với các bạn, ai cũng mong sao để các bạn được như thế!

—-

Thế hệ tôi cũng có đúng từng ấy ước mơ, từng ấy nhiệt huyết, từng ấy năng lượng trong huyết quản.

Bao nhiêu cố gắng, bao nhiêu suy tư… Chúng tôi tiến lên. Và như hôm nay các bạn thấy đó, có tiến lên… nhưng rõ ràng là chưa được bao xa.

Các thế hệ trước nữa, hẳn họ cũng từng đã tự nhủ như thế. Chưa biết chừng còn hơn thế nữa.

Tôi nhìn quanh bạn bè thuở nào, nay nhiều người đã cận trung niên, chuẩn trung niên, hoặc « thăng trung niên»… nom họ cũng đã thấm mệt. Hơn thế nữa, nhiều người đã cũ kĩ đi nhiều. Sao nhanh thế nhỉ ? Hoặc là, xã hội có cái sức mạnh siêu khủng để thuần hóa họ trở lại thành cũ kĩ khá nhanh, như chính xã hội vốn như thế. Hoặc là, ở trong ta có cái gene già nua ngủ im đó, đến tuổi nào thì đó nó tỉnh dậy, và lập tức biến chàng và nàng thanh niên nhạy cảm, thông minh, hăng hái ngày nào, thành con người cũ kĩ, thoái chí, phản tiến hóa chăng? Vài chục năm, một thế hệ với vài thành quả nhỏ nhoi như vậy, mà đã chấm hết sao ? Rất may rằng hình như có những người vượt được ra khỏi cái thói chung đó.

Câu hỏi tự nhiên đặt ra trong mình : vậy thì cần bao nhiêu thời gian để có được một xã hội tiến hóa lên rõ ràng được một nấc mới ?

—-

Câu hỏi nói trên có vẻ mơ hồ, nó phụ thuộc vào sự vận hành của con người, của xã hội.

Trong hàng ngàn năm thời trung cổ, cuộc đời tròn khúc, nào có thay đổi được bao nhiêu. Con người cảm thấy cái vòng tròn khép kín đó chính là “đạo”.  Đạo con rắn cắn đuôi, đạo gà cồ ăn quẩn cối xay.

Vậy thì hôm nay cũng đáng vui lên hơn nhiều rồi! Dẫu sao so với thời xưa đó, thì chúng ta đã có và đã được chứng kiến trong mỗi một đời người những tiến hóa quan trọng hơn rất nhiều của đời sống. Người cao tuổi hôm nay phải loay hoay học dùng máy tính, chứ không giản đơn cậy quyền “lão nông tri điền” để giao giảng thao thao bất tuyệt được như ngày xưa nữa. Nhưng câu hỏi trên đây vẫn đáng được đặt ra, đơn giản vì hôm nay là… Tết!

—-

Bạn đã có dịp biết hay quan sát một bạn trẻ 8 tuổi từ xứ ta sang sinh sống và học hành ở một xã hội phát triển chưa?… Nếu có, chắc chắn rằng mười năm sau, bạn sẽ gặp lại một thanh niên 18 tuổi của một thế hệ xã hội khác. Trong trường hợp tối ưu, có lẽ chỉ cần bảy năm thôi, từ mười một tuổi đến mười tám tuổi chẳng hạn.

Bạn trẻ mười tám này khi đó sẽ có tri thức, có hành xử, có quyết đoán, có bản lĩnh, v.v. của một thế hệ hiện đại hoàn toàn khác. Khác đến mức các bậc cha chú , các bậc đàn anh, các bậc cấp bề trên của anh ta, của chị ta không còn tác dụng để sai khiến gì trong thực chất cái nhân cách của anh ta, của chị ta được nữa ! Họ có nền tảng bản lĩnh rồi, có nền tảng hiểu biết rồi, người ta phải cộng tác với họ thôi.

Như thế câu hỏi có vẻ trừu tượng ở trên đây đã không còn là câu chuyện hư vô. Bảy năm, mười năm, hay, bảy cái Tết, mười cái Tết, là « có thể », là « yes, we can ». Làm thế nào, là chuyện cũng có đó rồi, phải nhận ra, học ra, và áp dụng mà thôi.

Chuyện đáng ngạc nhiên không dừng ở đây.  Nếu quan sát kĩ hơn, sẽ còn thú vị hơn thế nữa.

—-

Trong thời gian sống và làm việc ở Paris, đôi khi vào những chủ nhật nắng vàng ấm áp, tôi tự thưởng cho mình một buổi ra chơi một công viên thật đẹp đẽ, thật rộng rãi, để “thông gió” cái đầu, linh hoạt cái cơ thể bí bách của mình.

Có một chỗ thú vị để thỉnh thoảng quan sát, ngắm nghía, đó là khu chơi của bọn trẻ.

Các khu này thường được cây cối bao bọc xung quanh kín bưng như pháo đài của chàng Robinson. Bạn sẽ có nền trải bằng loại tấm xốp mềm, nhỡ có ngã chúi đầu xuống cũng không sao. Các trò chơi thì khá đủ loại, nhưng bao giờ cũng phải có leo trèo cầu trượt, đi cầu treo đung đưa, rồi các khu nhà con con, rồi đánh đu, rồi bập bênh, rồi đào cát…

Cái đáng nói là các bố mẹ của lũ trẻ thường không vào chơi cùng, mà chỉ ngồi tán gẫu, quan sát chúng từ những chiếc ghế băng công cộng được dựng ở xa xa vòng quanh.

Thế các bạn đang leo trèo này là những ai? Tùy khu, theo lứa tuổi. Khu tôi hay ghé xem là khu dành cho các bạn ở tuổi nhà trẻ, mẫu giáo, có bạn đi hay chạy còn chưa thật vững.

Hầu như hoàn toàn không có sự can thiệp của người lớn. Các bạn bé tí này xếp hàng, leo lên cầu thang, chờ đến lượt, rồi trượt xuống.

Có những cậu bé, cô bé thật kháu khỉnh, cực kì nhanh nhẹn, và “liều mạng”, đã đành. Nhiều cô cậu khác thì còn vô cùng lơ đễnh, vụng về, kém cộng tác hơn.

Thế nhưng tất cả bọn chúng làm nên một cộng đồng kỉ luật, trật tự, sáng kiến, tự do. Anh chàng này tinh nghịch là thế, mà cứ kiên nhẫn chờ mãi cái anh chàng vụng về nọ loay hoay cho được cú trượt. Rồi thì cũng đến lượt mình, anh chàng tinh nghịch này nằm chúc đầu xuống, ưỡn cong mình, hai tay vểnh lên, lao xuống như một chiếc máy bay gặp hiểm. Tiếp đất, là cười khanh khách, để rồi lại vù ra  xếp hàng cho lượt sau, hoặc sang xếp hàng chơi trò khác. Cô bé kháu khỉnh tiếp sau đó cũng chả kém, cô chạy một phần đầu trên đoạn nghiêng của cầu trượt, rồi mới kềnh ngửa người để lao xuống tiếp đất…

Rồi mấy đứa trẻ chúng thảo luận với nhau, tìm ra các trò chơi mới phức tạp hơn, cộng tác hơn. Tỉ như đứa dưới nắm chân đứa trên, đứa úp đứa ngửa, cùng trượt xuống…

Hầu như không thấy lộn xộn, không thấy tranh giành, ẩu đả, phá bĩnh, ăn vạ, to tiếng gì cả. Có gặp khó khăn thì chúng cũng không ngoảnh cổ giương mắt cầu cứu cha mẹ, mà loay hoay tự giải với nhau.

Đám trẻ này đã được học rèn tất cả những nền tảng bản lĩnh này ở nhà trẻ, ở trường mẫu giáo của chúng rồi.

Thường khi đã xem chán bọn trẻ chơi nghịch ngộ nghĩnh xong, tôi thích ra bờ hồ ngắm thiên nga, ngắm cá. Trời đất cỏ cây thật hiền hòa. Và tôi rút cây đàn bé tí ra, nằm lên bãi cỏ dưới nắng mà chuyện trò dai dẳng chẳng đâu vào đâu với nó.

Và nay thì tôi biết mười mươi rằng, chỉ cần từ ba năm, rộng ra là đến năm năm, năm cái Tết thôi, là ta đã có thể có một thế hệ hoàn toàn mới!

Phần còn lại trong cuộc đời, là bảo dưỡng, là đừng để làm hỏng cái thành quả của năm năm, của năm cái Tết đã đạt được kia.

Đó là câu chuyện Tết năm nay mà tôi muốn san sẻ cùng với các bạn. Đấy, chưa kịp loay hoay gì, đã một giáp mười hai năm của thiên niên kỉ thứ hai trôi vèo qua cửa nhà chúng ta! Giá như chúng ta đã có được bảy tiểu thế hệ mới tốt nghiệp… nhà trẻ-mẫu giáo hệ năm năm, để rồi bảo dưỡng thành công họ trở thành những con người của những thế hệ mới mẻ văn minh, vui hạnh, thành đạt…

./.

Ông Tộ, cụ Ty và Cụ Hinh đang ngồi thưởng trà ở nhà cụ Ty, vừa được một tuần trà thì vợ ông Tộ và vợ cụ Ty cùng về đây. Hai bà đi chơi chợ Tết thế nào mà gặp nhau.

Cụ Ty rón rén bưng trà mời hai bà, ánh mắt bỗng dưng nom như sắp hết pin. Cụ Hinh bấm bụng “đúng lúc này mà bà nào quát cho một câu, thì thế nào cũng bỏng tay cụ Ty cho mà coi”. Kể ra ánh mắt của hai bà có vẻ cũng rất biết như thế, nên đang đầy “khoan hồng một phút xem sao” cho cụ Ty.

Nhấp ngụm trà, chê “đặc quá, thế này có mà hết sớm lọ trà của tôi “, cụ Ty gái mách.

-”Ông Ty dạo này đổ đốn, hay than thở ‘nhỡ bà Ty này mà khuất núi, thì tuổi này tôi còn lấy được ai đây để mà nấu cơm’ . Quá bằng giục tôi khuất núi rảnh đi, rõ sốt ruột!”

-”Ấy thế mà ngược lại”, ông Tộ xen lời, “bà Tộ nhà tôi cứ rên suốt, rằng tôi mà cứ bêu mưa bêu nắng lặn lội mấy cái chuyện tổ dân phường không đâu, ‘thế nào rồi cũng lăn quay ra ngoẻo sớm’ cho khổ bà ấy mà coi.”

—-

Cụ Hinh đơm tuần trà mới cho cả nhà.

-”Tôi nghe chuyện các cụ như thế, lại thấy hơi yên tâm hơn ra…

Vì ngộ nhỡ hai nhà các cụ có làm sao cùng một lúc, thì tôi sẽ đứng ra làm mối bà Tộ với cụ Ty trai.

Tôi đề xuất trước như thế, được chứ ạ?”

./.

Nghe thấy những âm thanh, tiết tấu, im lặng không tồn tại, mà đáng phải tồn tại.

Nghe ra những âm thanh, tiết tấu, im lặng đang tồn tại, mà đáng phải khuât đi.

Tồn tại đang tìm đường Trở thành.

P.S. Nhấn chuột vào trang báo, bạn sẽ đọc rõ hơn.

Tiền Phong, số Tết Ta Con Rồng 2012

Năm 1802 ông Nguyễn Ánh lên ngôi, lần đầu tiên người Việt quản trị một đất nước Việt thống nhất có một tầm vóc lớn gấp đôi từ xưa cho tới lúc đó trong lịch sử! Bạn hãy hình dung bạn đang lái chiếc xe con, nay nhảy sang lái chiếc xe tải, và trên những chiếc xe này là toàn bộ đời sống của cộng đồng xứ sở.

Mới được 56 năm thì hải quân Pháp đổ bộ tấn công vào cảng Đà Nẵng vào 1858, và tháng 6 năm 1862, vua Tự Đức ký hiệp ước nhượng ba tỉnh miền Đông cho Pháp, và năm 1867, Pháp chiếm nốt ba tỉnh miền Tây tạo thành một lãnh thổ thuộc địa Cochinchine (Nam kỳ).

Đến 1887 thì sự cai trị của Pháp trên toàn xứ Việt được hoàn thành.

Như thế người Việt thực tế mới chỉ có kinh nghiệm 60 năm tự cai quản nước Việt thống nhất với tầm cỡ lãnh thổ đương đại như của hôm nay, tính từ 1802 đến 1862.

Hơn thế nữa, sự quản trị của 60 năm đó là nền quản trị thuộc diện sơ sài nhất của một nhà nước phong kiến tiểu nông được trang bị bởi một ý thức hệ nhập khẩu Khổng giáo cực giản cực đoan. Xã hội căn bản chỉ gồm vua-quan-dân, và phương pháp quản trị chủ yếu nhất là ra lệnh bằng miệng trực tiếp.

Chúng ta phải thực sự hiểu ra điều này, và phải thú nhận sự thật này một cách thật sâu thật lắng, để mà biết ra được cái năng lực vô cùng thiếu kém về quản trị xứ sở của mình trong lịch sử.

Nền cộng hòa non trẻ được thiết lập mong manh trên phạm vi toàn quốc vào mùa thu năm 1945 giữa một bối cảnh nửa hòa bình nửa chiến tranh với các thế lực xâm hấn và xâm lấn. Ngay từ cuối tháng 9 năm 1945 quân đội Pháp đã quay trở lại Việt Nam. Nền cộng hòa non trẻ đã phải kí ngày 6 tháng 3 năm 1946 với Pháp Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt 1946, cho phép quân đội Pháp ra miền bắc thay thế quân Trung Hoa đang đóng đó với sứ mệnh giải giáp quân đội Nhật Bản. Nền cộng hòa non trẻ vừa mới làm được một số công việc chuẩn bị căn bản cho nền quản trị toàn quốc, trên thực tế chỉ trong vài tháng trời.

Tiếp theo đó, trên thực tế lịch sử, người Việt chỉ quản trị toàn bộ lãnh thổ đương đại thống nhất của mình từ năm 1975, tính cho đến hôm nay 2012 vỏn vẹn gần được 37 năm, sau một thời gian dài đứt đoạn lịch sử.

Như vậy, không một niềm tự hào lên gân nào có thể thay thế thần thánh được cái năng lực thiếu kém một cách lịch sử này, cái năng lực của một cộng đồng tự đứng ra quản trị được đời sống phức hợp của mình. Nếu không liên tục tự dội những gáo nước thật lạnh vào đầu mình, chúng ta sẽ còn mất vô vàn thời gian, chỉ để rồi đến một lúc rất muộn màng sẽ phải thừa nhận ra sự thiếu vắng năng lực tổ chức xã hội này của mình, để mà phải quyết tâm học hỏi, lựa chọn, và dựng xây công cuộc tổ chức đời sống cộng đồng của mình.

Đã vậy, cuộc sống dân tộc hôm nay đi thẳng vào hội nhập toàn cầu, cạnh tranh và hợp tác.

Trong một bối cảnh éo le như thế, gấp rút như thế, phức hợp như thế, mọi sự lảng tránh việc thức tỉnh, việc kiểm hạch nền quản trị đời sống ; mọi sự tự ru ngủ bịa đặt, mọi nỗi kiêu kì ấu trĩ sẽ chỉ kéo dài sự khổ sở của đời sống, làm suy yếu cộng đồng, và đứng ngồi đó tiễn biệt trong nuối tiếc các chuyến ra đi mất mát của thời gian cõng cơ hội mà đáng lẽ được giành cho cộng đồng xứ sở, cho mỗi con người của xứ sở chúng ta hôm nay.
./.

Tia Sáng