RSS Feed

Tag Archives: “triet hoc”

Chuyện gọi tên phố, tên phường, tên…



Bài trên Tiền Phong

 

Quảng Trường trung tâm lớn nhất ở Paris, nơi dựng lễ đài chủ tọa cho các cuộc diễu hành ngày Quốc Lễ thì nay hầu như ai cũng đã biết đến, ít ra là qua vô tuyến truyền hình. Quảng trường Concorde, « Hòa Hợp », nơi kết thúc vườn Tuileries và mở ra đại lộ Champs-Elysées, đại lộ được nhiều người cho là đẹp nhất thế giới.

Những người thấp thỏm nhất cho buổi diễu hành ngày Quốc Lễ này là những cô gái và các chàng trai đã đỗ được vào trường Polytechnique danh giá hàng đầu nước Pháp hai năm trước, rồi chỉ đến ít ngày trước đó, một số trong họ mới được chính thức gọi tên để tham gia lễ diễu hành « duy nhất trong đời người » : theo truyền thống nhóm Polytechnique được đi trong đội đầu tiên của buổi lễ long trọng này.

Tiện nói, chữ “Quốc lễ” dùng ở đây cho chữ “Fête Nationale”, “Ngày Hội của Dân tộc” của nước Pháp, để tự cẩn thận với chữ “Quốc Khánh” đã quá quen được dùng theo nghĩa nôm na ở ta như là “Ngày Lập nước”! Đây là thói quen vị kỉ nhiễm từ các triều đình Trung Hoa, rằng khi dòng họ nào lên thì coi là họ dựng nước lại từ đầu, kể cả tính lại lịch làm năm thứ nhất luôn!

Nhân tên trường “Polytechnique”, không gọi là « Trường Bách Khoa ». Trường Polytechnique ở Pháp là một trường duy nhất, tên gọi đó là một thương hiệu, chỉ có một, và không được phép « dịch ». Cũng vậy, trường « Ecole Normale Supérieure » là một thương hiệu, một trường duy nhất trứ danh hàng đầu của nước Pháp, chớ dịch « Trường Sư Phạm ». Dịch một thương hiệu là phá tan một thương hiệu, và người ta biết ngay là mình « gà mờ » về nó.

Việc gọi tên, chỉ có thế thôi, đã là cả câu chuyện để rèn luyện tư duy. Hơn bao giờ hết, sự chuẩn xác ngày nay là mệnh lệnh của tư duy, phải rèn luyện.

Quảng trường Concorde này đã chịu mang rất nhiều thứ tên gọi thăng trầm theo lịch sử. Được nhà kiến trúc Jacques Anges Gabriel cho xây dựng từ 1754 đến 1763 dưới thời Louis XV, quảng trường này liền đó mang tên… Louis XV. Đến thời cách mạng Pháp, quảng trường này được đổi tên thành « Révolution », « Cách mạng », và là nơi phải chứng kiến rất nhiều cuộc hành quyết hãi hùng : Louis XVI, Marie-Antoinette, Danton, Robespierre, và rồi 2800 người khác trong những năm từ 1793 đến 1795 ! Sau đó tên nó được chuyển về lại thành« Concorde », rồi lại về hẳn « Louis XV », chưa hết, lại thành « Louis XVI », tiếp đó thành « Charte », « Hiến Chương », và cuối cùng mang lại tên « Concorde ». Chữ Concorde, « Hòa Hợp », được mọi người rốt cuộc chấp nhận yên ả hơn cả cho đến hôm nay. Cũng là điều để suy ngẫm.

Cái truyền thống lấy tên riêng của các cá nhân nổi tiếng để đặt cho các địa danh ở nước Pháp là một truyền thống khá bị lạm dụng. Mặt tích cực là sự ghi ơn những người đã đóng góp cho sự phát triển lịch sử, khoa học, văn hóa, nhưng mặt tiêu cực khi bị lạm dụng là trong nhiều trường hợp chúng làm người ta mất đi các địa danh lịch sử. Mà các địa danh lịch sử là một sự gìn giữ quý báu của các thế hệ con người qua hàng trăm, có khi qua hàng ngàn năm, để người đời sau có được vết tích lịch sử. Phải rất trân trọng những địa danh đã có hàng trăm hay hàng ngàn năm lịch sử, nếu không chúng ta và con cháu sẽ là những thế hệ mồ côi về lịch sử.

Tất nhiên nếu một cụm khu phố được dựng nên ở một khu rừng xưa, hay nơi vốn đồng không mông quạnh, thì việc đặt tên mới cho các con phố mới ở trong đó là điều khả dĩ. Và trong nhiều trường hợp người ta bắt đầu có sáng kiến.

Chẳng hạn một khu công sở ở ngoại thành, người ta lấy tên các nước bắc Đại Tây Dương làm các trục phố : Đại lộ Canada, Đại lộ Québec, Đại lộ Nauy, Đại lộ Scandinavie… Khi bạn chạy xe qua những con phố này, lòng bạn tự nhiên thấy mênh mang hơn, như mình đang khám phá miền bắc bán cầu vậy. Nhân tiện đây cũng thấy ở ta lạm chữ « công viên » khi nói đến một « khu công viên công nghệ ». Chữ « Park » Âu Mỹ dùng để chỉ một tổ hợp nào đó, trong đó « công viên cây xanh » chỉ là một trường hợp. Vậy trong trường hợp khu công nghệ hay khu buôn bán, ví dụ « khu công nghệ phần mềm » thì hà cớ gì phải gọi ngọng ngô thành « công viên phần mềm» trong tiếng Việt?

Việc biết lấy tên gọi của những nước khác, những miền khác trên thế giới cho các địa danh cũng làm cho lòng người mở mang rộng rãi hơn, bớt đi cái thói quen bẩm sinh khư khư lấy mình làm trung tâm. Hãy hình dung ở một khu mới xây dựng đẹp đẽ nào đó ở xứ mình, bạn lấy một loạt tên thủ đô các nước đặt vào : Quảng Trường Washington, Đại lộ Bắc Kinh, Vườn Tokyo, Cầu London, Nhà ga Moscow, Tháp Hà nội, Cảng xe Bankok… Điều đó sẽ làm lòng mình thênh thang thêm, và ta nhìn các dân tộc bạn bè gần gũi hơn lên.

Không chỉ những cụm đường phố, mà các tòa nhà lớn cũng vậy, chúng là những định hướng địa chí trong đời sống. Nếu có một loạt tòa nhà lớn mọc lên ở một khu vực, việc lựa chọn một cụm tên cho chúng có thể trở nên rất thú vị, ví dụ lấy bộ tên các đảo của đất Việt đặt cho chúng, những Tòa Bạch Long Vĩ, Tòa Cát Bà, Tòa Cồn Cỏ, Tòa Hoàng Sa, Tòa Trường Sa, Tòa Côn Đảo, Tòa Phú Quốc…

Sự bay bổng của tư duy như thế đánh thức đời sống cộng đồng. Phải luôn tìm cách ra khỏi những công thức đã cũ mèm, dù chúng đã từng là hay đi nữa, bởi chỉ có như thế cuộc sống mới được thúc giục mở mang, sáng tạo, và đầy ắp những niềm vui mới.

Cuộc sống của con người tiến lên được không phải nhờ những lý sự ngặt nghèo trong những công thức xơ cũ. Mà là ở sự tưởng tượng sáng tạo đột phá.

Đó là tiếng gọi của ngày hôm nay đến với mỗi chúng ta./.

Luyện nhớ, luyện quên

Hết tuần trà, Cụ Hinh hỏi.

- Anh La à, dạo này ta cũng hay quên…

Anh La có lời khuyên gì không?

- Lúc thế này, Cụ Hinh nên cho Anh La vay tiền, để tự thúc mình luyện nhớ.

- Hay quá! Nhưng để ta phải nghĩ thêm…

Ta lo nhỡ làm như thế thì lại hóa thúc Anh La luyện quên…

Trái, phải, giữa

Ông bác sĩ nghe tim Cụ Hinh, đoạn có vẻ suy nghĩ.

- Có gì thì tôi lo, chứ bác sĩ việc gì phải ưu tư vậy?

- Không, tim ông chạy tốt à.

- Thế sao bác sĩ lại ưu tư?

- Vấn đề là tim Cụ Hinh có vẻ lại không nằm bên trái, mà lại nằm ở chính giữa ngực.

- Thế tay trái của bác sĩ đâu?

- Đây, bàn tay đang cầm ống nghe đây.

- Sao bác sĩ biết là tay trái?

- Vì nó nằm cùng bên với tim tôi.

- Chết, thế thì bây giờ làm sao tôi biết được tay nào của tôi là tay trái, khi mà tim tôi ở chính giữa?

- Ôi, Cụ Hinh hỏi thế thì tôi cũng chịu chết luôn!
Thôi, hôm nay tôi cũng không tính tiền khám Cụ Hinh nữa.

Ngu Công hoạch kế

Về làng chơi, Cụ Hinh gặp Ngu Công.

- Chào cụ Ngu Công!
Cụ vẫn khỏe mạnh, giỏi thật!

- Chào Cụ Hinh, cảm ơn, mà nom ngài cũng khí thế nha.

- Thế kế hoạch của cụ vẫn tiến triển đâu vào đấy cả chứ?

- Kế hoạch của tôi nhằm cho thời hạn 1000 năm.
Cho nên tôi cũng túc tắc.

Lo mỗi con bò nhà mình nó trắng răng thôi.

Xét nét Trang Châu

Trang Châu tạt vào uống trà với Cụ Hinh. Hôm nay nom phởn phơ lắm.

Đoạn Trang tủm tỉm hỏi.

- Coi bộ Cụ Hinh thấy Trang Châu là người thế nào?

Cụ Hinh lắc đầu…

- Ta từng nghe ông bảo, xem người thì phải thế này.

Ở xa xem trung
Ở gần xem kính
Giao việc xem tài
Hỏi gấp xem trí
Hẹn ngặt xem tín
Ủy tiền xem nhân
Việc nguy xem tiết
Rượu chè xem tháo
Phiền tạp xem thần

Thú thật, ta có hai cái rất bí để mà làm theo được cái tinh thần của ông.

Thứ nhất, ta bận suốt ngày, sao mà đủ thời gian để đem ông đi thử đủ các ngạch được?

Lại nữa, ta lại chuyên bị kẹt tiền, sao mà có thể “ủy tiền xem nhân” ở ông được?

Nên Trang Châu cho ta khất đã à.

Trang Châu cười ngất.

- Thôi được. Bữa nay ta muốn rủ Cụ Hinh đi ăn tiệm cho vui, ta trả tiền.

Bao giờ ta nhiều tiền, ta cho Cụ Hinh tiền, để rồi Cụ Hinh có thời gian, lại dùng tiền đó đem thử ta, chịu không?

Bớt tới vô vi – hồi hai

Ông Lão Đam có nói thế này.

Việc đời thêm mãi,
Việc đạo bớt mãi,
Bớt rồi, bớt nữa
Bớt tới vô vi.

Cụ Hinh thấy rằng :

“Bớt tới” là rất khó, chứ mà “bớt quá” thì lại hỏng luôn vô vi.

Nên “vô vi” với Cụ Hinh cũng là một thứ lí tưởng thẩm mỹ.

Bớt tới vô vi

Cụ Ngăm là nhà tạc tượng

Bữa nọ Cụ Ngăm đi nghỉ ở vùng núi về, ghé thăm Cụ Hinh. Cụ Ngăm tặng cho Cụ Hinh món quà quí giá, một tảng đá chất liệu rất đẹp tìm được ở vùng nọ.

Trong lúc thưởng trà cùng cụ Ngăm, Cụ Hinh xoay đi ngắm lại mãi không thôi cái tảng đá quí này.

Trước lúc tan cuộc, Cụ Hinh bảo thế này.

- Tôi thấy nàng tiên cá trong tảng đá này đẹp quá, cứ thế này đã là tuyệt vời.

Nếu cụ Ngăm may chăng có chút thì giờ, phiền cụ đẽo bớt vài chi tiết hơi thừa ra, sao cho nàng tiên cá càng nổi vẻ đẹp lên được không?

Cụ Ngăm rướn đôi lông mày nguýt Cụ Hinh, đoạn miễn cưỡng nhận lại tảng đá quí.

Hai tuần sau, ông nhà bưu điện bấm chuông inh ỏi bắt Cụ Hinh ra kí nhận cái hộp lớn nặng chịch.

Vào đến trong nhà mở ra, nàng tiên cá lộng lẫy sáng rực cả phòng khách, không thể tin là bằng đá, làm chú mèo Abricot cũng ngây mặt vẫy đuôi.

Chị trước em sau

Có hai cô phát ngôn viên của hai làng nọ nói năng rất giống nhau, y trang.

Cái khác biệt là một cô thường nói “hôm trước”, người ta quen gọi là “cô đi trước”.
Cô kia thường nói “hôm sau”, người ta quen gọi là “cô đi sau”.

Một hôm “cô đi trước” bảo “cô đi sau”.

- Cô mà cứ nói năng giống hệt tôi mãi, có ngày tôi sẽ kiện cô về bản quyền!

“Cô đi sau” từ tốn đáp lại.

- Ơ hay, em có mỗi một bài, lần nào em cũng giở nó ra đọc lại y trang!
Chứ em nào có biết chị đọc cái gì đâu?
Mà có khi là em đọc trước chị, mà chị lại cứ tính nó vào lần trước nữa!

Khổ em thế! Bắt đền chị!

Ai thắng ai – hồi ba

Ở club bóng bàn, Cụ Hinh thỉnh thoảng được chơi với một cô bé, đã xinh đẹp thì chớ, lại xếp hạng quốc gia. Cô Layla.

Tất nhiên Cụ Hinh toàn thua đau đớn ngọt ngào.

Cuối buổi ngồi uống nước, Cụ Hinh rụt rè hỏi Layla.

- Hay lần sau ta chơi khác đi… Cô đừng giao bóng xoáy với top bóng tít thò lò nữa nha. Tôi đập bóng rã cả tay mà toàn ra ngoài à.

- Cụ Hinh à, mỗi trái bóng là một hiệu lệnh gói ghém của cuộc chơi.

Thay vì vồ vập tranh thắng , Cụ phải tìm cách vào dần cuộc chơi với em.

Phải tìm cách mở ra được cái hiệu lệnh đã gói trong mỗi trái bóng của phía bên kia, rồi mình tiếp tục trò chơi đó bằng cách hóa giải nó và lại chồng lên cái hiệu lệnh thách đố mới của chính mình.

Còn không thì Layla chơi cái gì với Cụ nữa đây?

Ai thắng ai – hồi hai

Ở tầm lau nhau, ta tưởng thể thao là cố sống cố chết để chiến thắng đối thủ.

Rồi một hôm ta may mắn ngộ ra rằng phía trước mình không phải là “đối thủ”, mà là đối tác.

Nhờ đối tác, ta tự vượt được mình lên, tự hoàn thiện thêm lên. Còn không, ta lôm côm mãi.

Một con người, một tập thể, một cộng đồng, nếu chỉ có nhiều đối thủ mà không có, hoặc có quá ít đối tác, tương lai thật mờ mịt.

Cái tinh thần đối tác đó còn gọi là thượng võ trong võ thuật, là chơi đẹp trong thể thao, là thăng hoa trong âm nhạc…

Thế nên Cụ Hinh mới phải nhờ bạn bè “kê sâu” hộ cái án “ai thắng ai” này, để giúp cai nghiện cho những ai còn nghiện dùng nó.

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 95 other followers