Nghe xong bài đàn ngũ âm, ông Pháp Đàn nhích lại gần “dám hỏi Cụ Hinh, tên bài hát này là gì ạ?”.
- Là “Em xinh là xinh như cây lúa” ạ.
Ông Pháp Đàn càng rụt rè. Cái cổ của ông ngắn hẳn lại.
Hồi lâu, sau khi tự chiến thắng được sự rụt rè bình phương của mình, ông cất tiếng.
-”Cụ Hinh ạ, ‘em xinh’ thì tôi hiểu. Nhưng ‘xinh như cây lúa‘, thì chịu, quả là khó quá ạ.”
-”Thế ông tưởng tôi hiểu nó đấy à?”
-”Chết, thế thì nó là cái gì ạ?”
-”Cái đó gọi chung là ‘kín đáo học Á Đông‘, ông Pháp Đàn ạ.”./.
Chương trình dự định về “Thi quốc tế nghĩ ngắn” rút cục bị hoãn.
Đại biểu nhiều xứ phút chót tỏ ra lo lắng, kém tin tưởng rằng mình có thể giành chiến thắng, và rút tên.
Nhớ chuyện ngày xưa tôi được cụ Chư mời về ăn cỗ. Cụ Chư là bạn vong niên, nhà ở một cái làng ven đô còn rất đẹp. Cụ Chư mê sách cổ. Cụ bảo tôi đến thật sớm, để cụ có bạn vong niên mà « chuyện trò cho vui ngày cỗ, chứ tôi còn ăn được là mấy ».
Gia đình nhà cụ Chư mấy thế hệ, rất nền nếp.Cả đại gia đình con cháu dâu rể về lo cỗ cùng. Ai đảm việc nấy. Người dọn nhà, người quét sân, người rửa rau, người thái thịt. Xem ra có mỗi cụ Chư, con mèo, và tôi là nhởn nhơ.
Có việc gì có vẻ quan trọng, người nhà gặp thẳng cụ Chư xin ý kiến. Việc nhỏ như đi mua bún nhà ai, việc lớn như bày bao nhiêu đĩa trên bàn thờ, cụ chỉ đạo trực tiếp, không ai tự ý mà được. Thư thái, nhưng thực sự là tổng chỉ huy. Lúc đấy tôi mới hiểu ra nhẽ thế nào là “gia trưởng”. Gia trưởng thật là hay, tăm tắp mọi việc.
Rồi cụ Chư lại tiếp trà, lại giảng chuyện đông tây kim cổ cho tôi nghe, trong khi chơi ván cờ với tôi.
—-
Thế rồi mấy mâm cỗ đã được bày ra, đâu vào đấy. Tôi ít tuổi nhưng được làm thượng khách, ngồi ở mâm cùng với cụ Chư, tại bộ bàn ghế cổ. Hai mâm dành cho đàn ông họ hàng khác được kê ở hai cái bàn con thấp hơn tiếp nối đó. Mâm dành cho các cụ và các bác gái được bày ở trên sập, còn lại là các mâm trên chiếu trải ở phòng trong cho đàn bà con gái khác và đám trẻ con.
Sau món súp nấm khai vị, cụ Chư cho nhắn người nhà bê bếp dầu lên để khai mạc món chả cá thiêng liêng. Cụ Chư giải thích cho tôi rằng chả cá không thể ăn nguội được, phải xèo xèo miếng cá cháy vàng ươm trên chảo cùng hành thìa là thì mới thỏa lòng mắm tôm sủi chanh ớt tươi. Được mẻ nào, thì tiếp cho người ăn đến đó. Thời đó chưa có loại bếp gì hiện đại hơn.
Đang mải chuyện, chợt ai hô “cháy“, và mọi con mắt trong nhà đổ dồn về phía cụ Chư cầu cứu. Hóa ra một người nhà bê cái bếp dầu đang cháy sẵn từ bếp ngoài vào, rồi bị bỏng tay mà đánh đổ cái bếp ra ngay giữa gian nhà.
Lửa theo dầu loang cháy ập lên. Cụ Chư bị bất ngờ vì đang giở chuyện, không nói được gì. Người nhà thì cứ ngây ra chờ lệnh.
Vừa vặn một ông hàng xóm đi ngang qua, ông này lao vào quát lớn “muốn chết cả nút hả”, thế rồi ông ấy vồ hết đống chăn gối đẹp trên các giường sập ụp xuống đống lửa. Mọi người tỉnh ra, xúm vào cùng dập lửa. Sau vài phút, đám cháy được dẹp. Ông hàng xóm không nói năng gì, đi thẳng tiếp.
Buổi giỗ trầm hẳn đi, nhưng cũng kết thúc yên ả.
—-
Ít ngày sau cụ Chư mời lại tôi đến nhà chơi. Trà lá, cờ quạt, chuyện trò một hồi, cụ Chư quay lại cái buổi cỗ hôm trước.
“Sống một đời, tôi mới hiểu ra cái họa làm gia trưởng.
Ô Cự hàng xóm hôm trước đó, ông ấy tốt quá, mà là người quả quyết. Tôi đã phải sang cảm ơn, và xin lỗi chính ông ấy nữa. Vì tôi, mà mọi người ở cái nhà tôi cứ hóa ngây ngu ra. Nhà tôi mà cháy, mình chết đã đành, còn cháy sang nhà hàng xóm nữa chứ !
Anh còn trẻ, đừng bắt chước tôi như thế.
Gia trưởng chỉ răn được người khi mọi việc còn ổn thôi.
Gia trưởng không cứu được việc to khi họa đến.
Tôi sẽ thay đổi phép tắc việc nhà cùng mọi người trong nhà, để rồi ai cũng phải tự biết việc riêng của mình đã đành, mà họ lại phải chủ động quyết định được cả những việc chung nữa. Ngu ngơ và nhu nhược, thì nhất định sẽ đến lúc phải chết cả nút.
Phải chuyển đổi. Nhưng phải trong nền nếp./.”
Cụ Ty dạo phố cùng Cụ Hinh.
Một cô gái thật duyên dáng, ăn mặc khá cầu kì, đi ngược chiều lại, che khuất cả ánh mặt trời rực rỡ phía sau trong thời khắc.
Hồi sau cụ Ty quay sang.
-”Được gặp cả nắng trời, lẫn nắng người, mà sao Cụ Hinh nom trầm ngâm vậy?”
-”À, lúc rồi mải ngắm cô gái nọ, tôi chợt nghĩ mình là người sao may mắn thế.”
-”May mắn? Tất nhiên rồi! Được gặp cả nắng trời lẫn nắng người!”
-”Chuyện không phải như thế.
Chuyện là nếu như ai mà trót hứng lên tặng tôi bộ quần áo phức tạp như bộ cô gái vừa rồi diện, thì quả thật tôi không biết làm thế nào để mà mặc xong được nó lên người.
Tôi tự thấy mình may mắn, là vì như thế.”
Cụ Ty hỏi Cụ Hinh.
-”Nếu Cụ Hinh được giao việc phải cai quản một nhóm người thường, hoặc một nhóm thánh nhân, Cụ Hinh chọn việc nào.”
-”Cai quản nhóm thánh nhân.”
-”Sao vậy?”
-”Nhóm thánh nhân chỉ lo kèn nhau, cãi nhau vặt từ sáng đến tối, đâu có ai chịu ai.
Nhận như thế, hóa mình cũng khỏi phải làm gì.”
Cấu trúc của “Hệ Mặttrời-Hànhtinh ngũ âm” chỉ dùng nốt chủ “Mặttrời” và toàn những nốt thái cực để gọi lẫn nhau, trong phạm vi “các nốt tự nhiên” (diatonique) đưa đến hệ quả của nó.
Với tốc độ (tempo) từ tốn và thiếu vắng sự giàu có của các tiết điệu, các giai điệu của nhạc ngũ âm sẽ rất êm đềm, quá lên nữa thì buồn ngủ. Các nốt của nhạc này có thể thánh thót như khu rừng buổi sáng, bình lặng như cánh đồng buổi chiều. Các âm điệu này không hướng về biểu đạt những căng thẳng tích tụ, những đặt vấn, những bi kịch, những trỗi dậy, những vận động lớn lao. Thời trung cổ nhạc ngũ âm được thịnh hành ở phương Đông để yên dân, như một thể thức của lễ.
Vượt ra ngoài những nốt ngũ âm, văn hóa nhạc ngũ âm tạo nên lối thẩm mỹ nghiêng về bùi tai, dễ dãi. Rất nhiều nhạc sến phương Đông hôm nay, tuy đã ra khỏi quĩ đạo ngũ âm, vẫn dai dẳng lê thê trong cái thẩm mỹ này.
Thế nhưng nếu được khéo sử dụng trong tổng thể cùng với những thể loại cấu trúc khác, những chương hồi, những câu ngũ âm lại có thể chơi được vai trò rất thú vị của mình.
Và nếu những đoạn nhạc ngũ âm được chơi dưới những tốc độ cao hơn, với các tiết điệu phong phú, với các loại âm thanh đa dạng, trong sự đan xen các văn hóa âm nhạc khác, sức sống của nó vẫn luôn còn đó trong vũ trụ các loại Hệ Mặttrời-Hànhtinh của âm nhạc.
Ton là đơn vị nhỏ nhất, tiếng Việt cũng có thể gọi là “cung”, nhưng hình ảnh “cung” không thể hiện rõ tính lượng tử của “ton”. Một “quãng” là khoảng cách giữa hai nốt theo trật tự …đô re mi fa sol la si… do vậy gồm từ một nửa đến nhiều ton, không kể quãng “đồng âm” 0 ton.
Ta kí hiệu đô re mi fa sol la si là C D E F G A B. Nếu bạn đọc từ “la si do re mi fa sol” thì ta có dãy “A B C D E F G”, dễ nhớ.
Nếu ta kí hiệu Q2T 1 ton là ~ và Q2t nửa ton là ^ ta sẽ có dãy
C~D~E^F~G~A~B^C.
Từ C đến D là quãng hai trưởng Q2T gồm 1 ton.
Từ E đến F là quãng hai thứ Q2t gồm 0,5 ton.
Dãy C~D~E^F~G~A~B^C này là dãy trật tự tạo nên “các nốt tự nhiên”, cũng gọi diatonique, của một giọng trưởng. Cũng những nốt của dãy này nếu ta đọc từ vị trí thứ sáu trở đi, ta có dãy A~B^C~D~E^F~G~A. Đây là giọng thứ. Giọng thứ như vậy là một trong bảy thức riêng của giọng trưởng : giọng trưởng bắt đầu từ vị trí thứ nhất, và ta có sáu thức xuất phát từ sáu vị trí nốt khác.
Ta cũng có thể thấy dãy này là sự nối tiếp nhau bằng 1 ton của hai lần dãy “~ ~ ^” ( 1; 1; 0.5 [ton]) vì C~D~E^F cùng cấu trúc với G~A~B^C.
Nếu nhìn khoảng cách ton tính từ nốt chủ thì dãy giọng trưởng C~D~E^F~G~A~B^C sẽ là : 0; 1; 2; 2,5; 3,5; 4,5; 5,5; 6.
Từ C đến C (vòng cao hơn) là quãng tám đúng ( C D E F G A B C ~ 1 2 3 4 5 6 7 8), có thể kí hiệu là Q8Đ gồm 12 nửa ton, hay sáu ton. Tần số nốt C sau lớn gấp đôi tần số nốt C trước, làm tai ta nghe thấy sự lặp lại… ở vòng xoắn trên cao hơn. Tương tự như từ giọng đàn ông chuyển sang giọng phụ nữ. Ví dụ tần số của C3 (nốt C cột 3) là 130,81hz và tần số của C4 (nốt C cột 4) là 261,63hz (xem bảng dưới đây).
Từ C đến G là quãng năm đúng ( C D E F G ~ 1 2 3 4 5), có thể kí hiệu là Q5Đ gồm 3,5 ton. Nốt Q5Đ này có điều đặc biệt là có tần số gấp 1,5 lần nốt gốc “Mặttrời”, ở đây là C. Ví dụ tần số của C3 là 130,81hz và tần số của G3 là 196,00hz.
Do vị thế đặc biệt như thế nên nốt Q5Đ này được gọi là nốt “Dominante”, nốt đi xa nhất nốt chủ “Mặttrời” (xa hơn nữa thì lại gần về nốt chủ ở vòng trên). Nốt này là thái cực, tạo nên việc gọi trở về nốt chủ.
Việc này giải thích cấu trúc của “Hệ Mặttrời-Hànhtinh ngũ âm” : chỉ dùng nốt chủ “Mặttrời” và toàn những nốt thái cực để gọi lẫn nhau, trong phạm vi “các nốt tự nhiên” (diatonique).
C được gọi bởi G (G là Q5Đ của C)
G được gọi bởi D (D là Q5Đ của G)
D được gọi bởi A (A là Q5Đ của D)
A được gọi bởi E (E là Q5Đ của A)
Và những nốt này tạo thành dãy E -> A -> D -> G -> C.
Và xếp lại theo trật tự “tự nhiên” ta có C D E G A. Có thể biểu diễn dãy này như C~D~E^~G~A hay 0; 1; 2; 3,5; 4,5.
Ngoài ra để tính tần số một nốt ta có công thức sau :
fn=f1*2^n/12 với n là số lượng các nửa ton ở bên trên nốt f1.
Ví dụ A1 = 55 hz, ta tính ra A4 = 55*2^(3*12/12) = 440 (hz). A4 là nốt La nằm giữa đàn piano, cũng là nốt La thấp nhất của dây Mi cao nhất của đàn guitar.
Tần số độ cao các nốt (Hertz) – Nguồn wikipedia.
Nốt\q8 1 2 3 4 5 6 7 8
Do 32,70 65,41 130,81 261,63 523,25 1046,50 2093,00 4186,01
Do♯ 34,65 69,30 138,59 277,18 554,37 1108,73 2217,46 4434,92
Ré 36,71 73,42 146,83 293,66 587,33 1174,66 2349,32 4698,64
Ré♯ 38,89 77,78 155,56 311,13 622,25 1244,51 2489,02 4978,03
Mi 41,20 82,41 164,81 329,63 659,26 1318,51 2637,02 5274,04
Fa 43,65 87,31 174,61 349,23 698,46 1396,91 2793,83 5587,65
Fa♯ 46,25 92,50 185,00 369,99 739,99 1479,98 2959,96 5919,91
Sol 49,00 98,00 196,00 392,00 783,99 1567,98 3135,96 6271,93
Sol♯ 51,91 103,83 207,65 415,30 830,61 1661,22 3322,44 6644,88
La 55,00 110,00 220,00 440,00 880,00 1760,00 3520,00 7040,00
La♯ 58,27 116,54 233,08 466,16 932,33 1864,66 3729,31 7458,62
Si 61,74 123,47 246,94 493,88 987,77 1975,53 3951,07 7902,13
Mèo Abricot oài người nằm tắm nắng trên thềm, lác cả mắt nhìn xuống mấy cánh hoa ngay phia dưới.
Abricot sinh sự mê hoa từ bao giờ?
Trên cánh hoa có chú bọ tí hon đang khéo léo điều khiển mấy chục cái chân bé xíu của mình để di chuyển.
Thỉnh thoảng Abricot lại tự ngắm chân mình… Mình mới có bốn chiếc, mà đã phức tạp…
Có thế, mà cũng hết cả buổi trưa.
Nhưng còn hơn là những ai chui vào đâu đó để mà đành hanh tập thể… Abricot nghĩ ngợi.
Cô Plata nắn nót kiễng chân chép lên phía cao trên bảng đầu bài kiểm tra miệng. Cả lớp nín thở ngắm dáng vẻ thật yêu kiều nắn nót của cô Plata.
Con gì ăn no,
Bụng to mắt híp,
Miệng kêu “ụt ịt”
Nằm thở phì phò.
Plata quay xuống, “trò nào biết, giơ tay nhé.”
Cả lớp im phăng phắc. Đâu như có con ong đất bay ngoài sân trường.
Nhiều trò kéo áo che bụng mình, rồi trộm ngắm bụng bạn…
Hồi sau có bạn gái ở bàn đầu giơ tay.
-”Gaisa”.
-”Dạ, câu này ý nói không phải là em ạ”.
-”Đúng rồi, Gaisa giỏi lắm. Nhưng chưa đủ.”
Cả lớp lại càng lặng thinh.
—-
Cô Plata mỉm cười chữa bài.
-”Câu trả lời là ‘vô định’.
Câu đố này tuy mang những gợi ý gần xa, nhưng nó không đủ thông tin để minh định được bất cứ cái gì, các trò ạ!
Tôi muốn các trò phải dứt khoát hiểu ra điều đó, ở trong cuộc đời quanh quẩn này.”
Anh La chuyện với Cụ Hinh.
-”Cụ Hinh à, năm mươi năm nữa, mấy cái chuyện ta đang nói này sẽ ra thế nào nhỉ?”
-”Chắc sẽ khác Anh La ạ, vì ta thấy mấy cái chuyện của năm mươi năm trước vẫn loay hoay như thế.”
Bạn Cụ Hinh chỉnh dây đàn, hát mấy câu
Vì,
Em cần thấy
Tôi yêu đời.
Mỵ Châu mỉm cười.
-”Chết nha!
Công Sơn kiện Cụ Hinh đấy nha!”.
Im lặng chỉ là dạng thể hiện dấu mình của nhịp điệu, tạo nên những hẫng hụt bất ngờ trong kết nối.
Nhịp điệu vẫn phải luôn luôn được tiếp dưỡng đầy năng lượng ở bên trong tâm thức của người tham cuộc, dưới cái vỏ của sự im lặng.
Vua xứ Tì sai biên một phong thư đưa cho Cụ Hinh, nhờ cầm sang thăm vua xứ Kì Èo hàng xóm.
Cụ Hinh rẽ đường vào xứ Kì Èo, qua làng này, bản nọ. Xứ Kì Èo độ vài trăm nóc nhà, ăn ở thưa thớt.
Vua xứ Kì Èo nhận phong thư, sai đọc, rồi liền đó mở lễ rượu quả rừng mời Cụ Hinh.
Nhà vua hỏi chuyện.
-”Vào xứ Kì Èo, Cụ Hinh thấy dân chúng ra sao?”
-”Thưa Đức Vua, tôi thấy dân chúng nói năng như lãnh tụ.”
-”Ngươi thấy thế là lạ à?”
-”Vâng, tôi băn khoăn, như thế thì Đức Vua làm sao trị vì được xứ sở ạ?”
-”Đừng lo Cụ Hinh à, họ chỉ giỏi bắt chiếc cái vỏ lời của ta thôi, nhưng ta là siêu lãnh tụ của họ.”
Đã hết giờ thuyết trình, cử tọa vẫn không chịu ra về.
Ai ai cũng hăng hái thắc mắc inh củ tỏi về sự khác biệt giữa tương đối và tuyệt đối liệu có là thật hay không.
—-
Anh La lại phải đăng đàn.
-”Các bạn cứ hiểu như thế này nhé.
Sống là tương đối.
Chết là tuyệt đối.
Rõ cả rồi chứ ạ?”
Cả hội trường lặng đi. Mọi người lục tục buồn rượi ra về. Nhiều người lấy mùi soa ra chấm mắt.
—-
Anh La quay sang thổ lộ với ông Đô, Viện trưởng Viện Trừu Tượng học, “tôi quả là lấy làm tiếc, là đã làm các anh chị em phải buồn đời đến như thế…”
Ông Đô mắt đỏ hoe, không nói năng gì.
Romeo hỏi Juliet.
- “Em có thể yêu ta chí ít được không?”
Juliet cười chúm chím.
- “Ít thì được. Chí ít thì không.”
- “Sao vậy?”
-” Romeo à, ‘chí ít‘ là một lý tưởng để nhắm tới, để tiến gần tới, mà không bao giờ đạt tới được!”
hmhoang