RSS Feed

Tag Archives: q2

Chuyện “Thuần phong mỹ tục”

Nhiều cư dân thiếu chữ, đã đành, lại thêm mất chữ khi bị/được ngôn ngữ từ bên ngoài vào đóng vai trò chính thống lâu dài. Lâu quá, khỏi còn biết nữa, đâu là chữ từ ngoài vào, đâu là chữ gốc còn lại ở trong. Chữ “Việt”, chính nó lại là chữ… Hán. Người “Kinh”, không biết chữ “Kinh” ấy là từ đâu ra, có phải vốn gốc ở vùng nam Trung Hoa bây giờ, nơi có Kinh châu, hay vùng nước Sở xưa ở đấy vốn có nhiều cây “Kinh” đặc trưng, đến mức được gọi là “Kinh Sở”. Chắc không phải là vậy.

Nhiều khẩu hiệu kêu gọi thống thiết “thuần phong mỹ tục”, nhưng cả bốn chữ cấu thành mệnh đề này cũng lại là từ gốc Hán cả. Cẩn thận thay.

Chữ Việt còn lại, xơ xác, ít ỏi, mỗi ai nên cố gắng dùng được chúng, sạch, đẹp, mỗi lúc có thể, thay vì tiện chữ nào đang nhảy nhót trong đầu thì tống ra chữ ấy. Dùng được bản “ghi nhớ“, thì đừng cố sống cố chết bắt chước người mà nhất nhất cứ phải “bị vong lục“.

May thay, những chữ thể hiện cảm xúc của đời sống hàng ngày thì thường ra lại giữ được gốc xưa. Có lẽ vì rời nó, thì mất luôn xúc cảm đang hăng hái.

Ví dụ?

Chữ “đanh đá”, chẳng hạn. Nói lên, là tràn ngập hình ảnh ngay tức thì. Có người còn tưởng chữ Facebook nếu được Việt hóa thì thành ra là “đanh đá học”.

D ự n g s á c h

Sách không phải blog, trừ phi blog… chép lại sách

“Dựng sách” là một công việc hoàn toàn khác với việc đem gộp những bài trên blog lại (bằng không, thì chỉ là “gộp”). Chữ « dựng » ở đây tôi dùng như chữ « composer ». Nhà dựng nhạc, nhà dựng phim, nhà dựng múa, nhà dựng kịch… cũng đều làm cái công việc tương tự: người ta có một ý đồ về tác phẩm, như một « tập rỗng » nhưng có khả năng tích hợp dữ liệu có thể để tự lớn lên, hình hài cùng tinh thần, và người ta « dựng » nó lên.

Cái kết quả? Là bản nhạc, là bộ phim, là vở múa, là vở kịch, là cuốn sách.

Sông Hồng Blues, blues-rock

Mạnh mẽ, vũ bão…???

(Nối vào dàn âm thanh, để nghe được tiếng tim mình hòa đập)

Nói, viết, nghĩ

Romeo ngấp ngúng…

“Anh nói tiếng Việt không được từ tốn, không được rõ ràng lắm, vì anh ít khi được thực tập sử dụng ‘tiếng Việt nói’ trong đời sống hàng ngày em a.. à… ạ!”

Juliet nhoẻn cười, không nín được.

“Chuyện nói tiếng Việt của anh, như vậy mới khuyến khích người ta đọc, anh ạ.
Mọi người sẽ nghĩ rằng chắc chắn anh này viết hay hơn nói, và có khi nghĩ còn hay hơn viết.”

Một góc nhìn đa văn hóa

 


Nhà phê bình Đoàn Ánh Dương khai hỏa

 

Đoàn Ánh Dương

 


Một minh họa cho cuốn sách
của họa sĩ Lê Thiết Cương

 

Cuốn tạp văn mới xuất bản của Hoàng Hồng-Minh, Lòng người mênh mang(*), thể hiện một góc nhìn sâu sắc, bén nhạy bằng văn phong nhẹ nhàng, hóm hỉnh về văn hóa, xã hội và con người đương đại. Tìm đến tiếng cười sảng khoái và mẫn cảm để lột hiện các vấn đề nghiêm ngắn (nhiều khi là nghiêm trọng) của đời sống không chỉ là một lựa chọn phù hợp về văn phong, mà còn là một lựa chọn thích hợp về lẽ sống.

 

Các bài viết trong cuốn sách vốn là một số bài viết trên blog cá nhân, bài viết cho các báo và tạp chí, nay tập hợp và tái cấu trúc thành các nhóm chủ đề khác nhau, những câu chuyện có liên đới với nhau trong cách thức tác giả nhìn nhận về một Việt Nam đương đại đang đối diện với quá khứ dân tộc và tương lai nhân loại trong bối cảnh toàn cầu hóa.Bước vào quỹ đạo mới mẻ luôn là thách thức đối với một dân tộc, nó đòi hỏi dân tộc ấy phải nhìn lại di sản trong truyền thống của mình, vừa thâu nhận những tinh hoa của nhân loại đặng tiếp tục kiến tạo căn cước mới cho dự án dân tộc đang theo đuổi. Có nhiều cách thức khác nhau để tiếp cận vấn đề quan thiết ấy. Cuốn “tản bút tùy văn” của Hoàng Hồng-Minh chọn lối viết tản mạn, đi từ các trường hợp cụ thể mà đặt ra các vấn đề kích thích sự suy nghĩ, trao đổi từ phía người đọc, người nghe, người đối thoại thông qua các câu chuyện tưởng chừng như nhỏ mọn, vô thưởng vô phạt được tác giả ngẫu hứng viết ra, kể ra. Song dù được viết ở nhiều chủ đề khác nhau, sợi dây cố kết, mà nhiều chỗ đan dệt thành mảng miếng nổi bật, vẫn là các ứng xử của xã hội và con người, các suy ngẫm về văn hóa Việt Nam trước quá trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Ở đây, có nhiều thông tin, nhiều quan điểm của tác giả dễ được sẻ chia, và cũng có những tiếp cận mời gọi nhiều đối thoại.Tuy cuốn sách có nhiều gợi nhắc đến cách ứng xử mang màu sắc minh triết phương Đông (bằng việc hiện diện phổ biến của hệ thống ngôn ngữ liên quan trong các chủ đề như: Vũ trụ trong ta; Minh triết, một thời; Sống chết lẽ thường; Trà chuyện; Nhập thiền; Xả thiền), và cảm giác tác giả cũng có vẻ ưu ái cho lựa chọn “minh triết” ấy, song hầu hết các vấn đề gợi hứng thú của cuốn sách lại xuất phát nhiều hơn từ cái nhìn mang màu sắc triết học phương Tây. Có lẽ do sinh sống và làm việc ở nước ngoài, lại thường xuyên có thói quen quan sát đời sống, Hoàng Hồng-Minh đã tập nhiễm phần nào cái nhìn phân tích, suy luận của truyền thống trọng tư duy (thực nghiệm) của xã hội Âu Tây chứ không chỉ truyền thống trọng kinh nghiệm Á Đông, dù sự phân biệt trên không phải là luôn đúng cho mọi trường hợp. Và trong đối thoại Đông – Tây, nhiều khi tác giả cũng ưu ái cho mong muốn “Hòa Hợp”, như cái tên cuối cùng đã được đặt cho quảng trường lớn nhất ở trung tâm Paris – Concorde – sau nhiều tên gọi khác theo thăng trầm lịch sử (Chuyện gọi tên phố, tên phường, tên…). Song trên thực tế thì chính cái nhìn khác, nhờ được tiếp xúc với cái khác và khoảng cách (địa văn hóa) với đất nước lại mới làm nên nét độc đáo trong góc nhìn của Hoàng Hồng-Minh.Viết tản mạn về các vấn đề khác nhau, lại chủ yếu là các vấn đề mang tính trường hợp đại diện, nhưng cái nhìn của Hoàng Hồng-Minh về việc hiện đại hóa xã hội, về các ứng xử văn hóa, là thống nhất, và mời gọi được những suy nghĩ, tranh biện, thảo luận. Với Hoàng Hồng-Minh, hiện đại hóa là một xu thế tất yếu của nhân loại. Và hiện đại, ấy là việc xây dựng và tưởng thưởng các giá trị tự do, dân chủ, bác ái. Đó là những giá trị được tạo lập trên nền tảng sự duy trì độc lập cá nhân và ý thức trách nhiệm xã hội. Các phần viết Xã hội vui vẻ; Trẻ thơ, tình teen, phụ nữ, và đàn ông; Hội thảo muôn năm; Câu chuyện xã tín; Đời sống công cộng;… luôn lấp lánh nhiều phát hiện độc đáo về xã hội, các vấn nạn xã hội và những hướng giải quyết (mở). Các câu chuyện trực tiếp về văn hóa cũng vậy, chẳng hạn như trong các phần viết Minh triết, một thời; Trà chuyện; Phiên chợ văn hóa; Đi đó đi đây;…; ở đó luôn xuất hiện những cuộc đối thoại văn hóa, dù không phải lúc nào tác giả cũng giữ được thái độ trung dung để đưa ra lựa chọn khách quan giữa các chọn lựa (ví dụ như việc tinh thần chung toát lên từ cuốn sách là sự trọng thị dân chủ… thì ở nhiều chỗ, chắc bởi chưa “xả thiền”, tác giả đòi hỏi phải thế này, thế kia, dù tất cả những yêu cầu ấy đều là cần thiết, khách quan và khoa học). Nhưng ở nhiều chỗ, và điều này mới thực sự là quan trọng, việc đối thoại văn hóa được thực hiện suôn sẻ (và “hòa hợp”), những phát hiện của tác giả tạo nên được cảm hứng giải huyền thoại, giải trung tâm, giải cấu trúc xơ cứng,… để mở đường cho những tái cấu trúc mới, mà câu chuyện “Bát nước chấm thiêng” là một ví dụ xuất sắc.

Một số vấn đề được viết như là những đề xuất khoa học (như về vấn đề “từghép” trong ngôn ngữ tiếng Việt chẳng hạn), khi được viết bởi văn phong khác, chắc chắn sẽ tạo nên nhiều tranh biện. Sự mĩ hóa, trữ tình hóa, và ở chỗ này hay chỗ khác còn là việc đặt vấn đề ở điều kiện chuẩn hóa, xa rời thực tế, như với một số đề xuất về giáo dục chẳng hạn, cũng làm giảm đi sức nặng của việc tham vấn và can thiệp xã hội. Song vượt lên trên hết, cuốn sách có thể tạo được cho người đọc nguồn vui bằng việc cùng quan sát với tác giả, để sau đó, nếu có, là sự tiếp tục suy nghĩ, đối thoại từ trên nền tảng của những suy nghĩ, đối thoại như là sản phẩm của sự lai ghép văn hóa vốn làm nên nét đặc sắc trong cái nhìn của tác giả, của cuốn sách.


(*) Hoàng Hồng Minh: Lòng người mênh mang (Tản bút tùy văn). Alphabooks & NXB. Văn hóa – Thông tin, H., 2014.

 

Tia Sáng

Spinning

Trang Châu mời Cụ Hinh qua chơi. Vợ Trang Châu lại chiều Cụ Hinh, làm cho bữa cơm rất “thanh”.

Cụ Hinh bảo.

« Trang Châu suy nghĩ như thế nào ạ? »

« Tôi nhặt một cái ý, đem thả rông vào trong đầu mình, cho nó quay tít, spinning… »

« Có lẽ mình quay nhanh vừa thôi, nhanh quá thì tổn thọ, hoá ra tổng số vòng quay thành ra lại ít hơn. »

Vợ Trang Châu mải nghe chuyện, cứ cái muôi quay tít bát canh. Chợt giật mình quay sang.

« Thế Cụ Hinh suy nghĩ như thế nào ạ?”

« Tôi nhặt một cái ý, đem thả rông vào trong đầu người khác, cho nó quay tít, spinning… »

Trang Châu nhẹ nhàng quay sang.

« Em làm sánh hết cả canh ra bàn rồi. Có lẽ mình quay nhanh vừa thôi, nhanh quá thì tổn thọ, hoá ra tổng số vòng quay thành ra lại ít hơn. »

Đa phương tiện

Ông Suề ghé thăm Cụ Hinh. Lâu quá rồi mới gặp lại nhau.

Chuyện trò mươi phút, Cụ Hinh bảo.

“Chả nhẽ tôi nhầm, nhưng bác Suề ạ, bác không giống nhiều mấy với bạn Suề của tôi ngày nào.”

Ông Suề gãi đầu.

“Để tôi nhớ lại cái đã… Hồi trước tôi chuyện trò với Cụ Hinh như thế nào nhỉ…? Hay là vì tôi lâu nay đã quen thể hiện qua công nghệ đa phương tiện, mà chúng ta nói chuyện như thế này thì ít phương tiện quá!”

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 96 other followers