RSS Feed

Tag Archives: thẩm mỹ

Khách tiếp tivi

Cụ Ty thỉnh thoảng qua Nuocdenchan chơi với Cụ Hinh.

Chẳng thân lắm, nhưng cụ Ty là người tốt, nhiệt tình.

Đến nơi, cụ Ty đi tìm cái tivi đầu tiên. Phòng khách Cụ Hinh có một cái tivi thật trong một góc riêng, nhưng không mở được, và không được mở ;-). Chỉ có Cụ Hinh là được mở và mở được nó vào dịp đặc biệt thôi.

Cụ Ty ngơ ngác buồn thảm.

Cụ Hinh nhắc : ở buồng trên gác có cái tivi, nếu cụ ham quá thì leo lên đó, nhớ đóng cửa kĩ lại khỏi ồn ra xung quanh. Đừng lo, nếu cụ ngủ quên tôi sẽ đánh thức sau.

Cụ Ty hăm hở leo lên.

Lúc sau Cụ Ty lại ỉu xìu mò xuống.

- Giờ tôi mới hiểu là khi tôi ngồi xem tivi là cốt để biểu diễn cái tài xem tivi của tôi. Xưa nay ai cũng phục lăn tôi tài này.

Nay tôi ngồi nhà Cụ, bị bắt xem tivi một mình một phòng trong góc, thật không khác gì phạm nhân trong ngục, thiếu mỗi chân tay bị trói và quần áo sọc dưa, lại không biểu diễn được cái tài xem tivi của mình cho ai.

Càng nghĩ tôi càng thương cho cái tài của mình, nên không cầm lòng được nữa, tôi lại xuống đây.

Nuocdenchan quả thật không phải là cái đất dụng võ cho cái tài xem tivi của tôi!

Thẩm mỹ và tự do (III)

Hôm trước vui với chúng bạn, Cụ Hinh hứng lên làm vài bài blues cho thỏa cơn ghiền.

Lúc ra chuyện trò góc sân, Cụ Hinh mới té ra là mình đang chuyện với một bậc thày nhạc blues!

- Rất hay được chuyện với Cụ Hinh! Mà Cụ cũng say sưa nhạc blues nhỉ, thật tuyệt vời!

- Thôi à, Thày nói thật đi, Cụ Hinh nên học tiếp cái gì cho tiến bộ?

- Khó nói Cụ ạ…

Cụ cứ học hỏi, tập tành, công diễn thật nhiều đi…

Nhưng bao giờ Cụ chơi được “CụHinh’s Blues” thì mới là blues thật.

Lúc ấy Cụ mới ra khỏi được cái ngón tay của Cụ Phật nhà ta.

- Hay quá! Thày cho rõ thêm tí chút đi.

- Cái “đúng” chỉ nằm trong nền tảng của thẩm mỹ, như ngữ pháp trong ngôn ngữ.
Cũng như khi Cụ nói năng, bao giờ Cụ không đánh vần lại lời hay ý của người khác, Cụ mới bắt đầu có tự do, và rất có thể, bắt đầu có chân trời thẩm mỹ mới.

Thôi, tôi lại chích chòe rồi! Nào Cụ Hinh, ta nâng cốc cho niềm vui gặp nhau này!

Thẩm mỹ và tự do (II)

Cụ Hinh nghĩ rằng thẩm mỹ, theo nghĩa rộng, chính là bảng các giá trị chân lý.

Về logic, giá trị chân lý không phải là chân lý. Chân lý là những mệnh đề thỏa mãn các giá trị của bảng chân lý. Còn các giá trị của bảng này thì mang tính tiên đề, tuy có thể được cải biến.

Khi tranh luận, nếu người tham cuộc đã lùi đến thẩm mỹ của anh ta thì là bước đường cùng rồi, đừng ép họ nữa. Nếu bạn mình thích ăn phở pha với nước trà đá “cho nó mát” thì ta đành chấp nhận vậy thôi. Mấy vị “sành nhậu” xứ ta có kiểu nâng chén wishkey suốt buổi ăn, chẳng qua vì các vị suy diễn wishkey chính là “rượu quốc lủi sang trọng” từ bảng chân lý cổ truyền mà thôi. Đã thế còn trịnh trọng dạy lại cho Cụ Hinh!

Vậy nếu theo nghĩa rộng này thì cái chân trời tự do được đo bằng thẩm mỹ, và thẩm mỹ không chỉ tự bó trong nghệ thuật.

Ông bạn vàng Bertrand Russell xưa có nhận xét rằng trong xã hội cận cổ truyền thì gia đình hạnh phúc có nghĩa là bố ngồi đọc báo, mẹ đan len, còn các cô con gái lớn muốn chết đi cho rảnh.

Cái mô hình xã hội cũng là một thứ thẩm mỹ.

Khi nào những người trong cái xã hội nhất định chán ngấy cái thẩm mỹ của chính mô hình xã hội này thì cái xã hội đó nhất định sẽ phải thay đổi, tất nhiên là chóng hay chầy thôi.

Nếu bạn đi thăm cái triển lãm “Thời bao cấp” ở “Nhà Bảo tàng Dân tộc học” tại Hànội thì bạn sẽ thấy ra ngay rằng hết thảy mọi người hôm nay đã chán nó đến mức nào. Đến mức cho nó thành vật trong bảo tàng, có vậy thôi.

Nay thì chính chúng ta đây, nghĩa là Cụ Hinh cùng các bạn, mỗi ngày chúng ta có tự soi lại mình và tìm cách lột xác mình không đây? Bằng không thì chúng ta cũng đã hiến hồn và xác mình cho nền bảo tàng vậy.

Cụ Hinh nói cái này các bạn đừng giận nhé. Tất cả các hủ tục cưới xin ma chay đông nghịt người của xứ ta, dẹp đi!

Hãy mời vài người thật thân thiết thôi, mà bạn cảm thấy đáng đời, còn lại báo tin. Còn nếu không thích mời thì cũng không cần mời.

Cụ Hinh nghe nói phong phanh rằng nhiều thực nghiệm cho thấy không ai có sự quan tâm thực sự được quá 17 người trong một đám đông. Quá con số đó, đám đông tự động chia thành các nhóm nhỏ hơn. Riêng bản thân Cụ Hinh thì thấy đúng là vậy.

Sự khiếp sợ dư luận cũng là một loại thẩm mỹ, loại thẩm mỹ cao nhất, “number one” trong xã hội cổ truyền.

Sự say mê nói xấu người khác chính là mặt bên kia của cái thẩm mỹ khiếp sợ dư luận này.

Hỡi bạn bè, gắng lên, xóa sổ nó đi, dành chỗ cho tự do.

Thẩm mỹ và tự do

Tối hồi hôm, trước khi đi ngủ, Cụ Hinh xem lướt chương trình nhạc cổ Ấn độ. Thấy rằng nhạc này cũng chất chứa rất nhiều tiết tấu hay.

Cùng với nhạc này thì là các vũ khúc Ấn độ truyền thống. Nhảy múa được như thế thì bài tập dậm chân nhịp 4/4 còn gì là khó nữa đâu!

Mới hay để múa thì phải có nhịp điệu. Không thì chân bước, quay vòng thế nào, vũ hình ra sao…

Nhiều tôn giáo xóa bỏ những vũ khúc nhộn nhịp, như Khổng giáo, hay ngay cả Thiên chúa giáo. Họ chỉ cho phép lưu truyền những vũ khúc yên ả. Các dân tộc này tái mù về tiết tấu. Và mất luôn thẩm mỹ về tiết tấu, cái có lẽ quan trọng còn hơn cả giai điệu.

Nhiều tôn giáo khác vẫn giữ và phát triển các vũ khúc nhộn nhịp, như Ấn độ giáo hoặc các tôn giáo nguyên thủy ở các bộ tộc. Ở Tây Nguyên xứ ta Cụ Hinh từng được dự lễ rượu cần và nhảy múa cồng chiêng ở nhà rông Bana, các tiết tấu còn được bảo tồn rất tuyệt vời…

Trong các chủ quan ở trên đời, có lẽ chủ quan về thẩm mỹ là chủ quan lớn nhất.

Tình hình sẽ khác đi nếu người ta được mở mang về thẩm mỹ, bao dung về thẩm mỹ, và khi đó tự do sẽ ùa tới.

Nhiều dân tộc cùng các lãnh tụ của họ bảo thủ, cố chấp, hẹp hòi… không phải vì họ “dốt”, mà vì họ bị quá bó hẹp về thẩm mỹ. Họ tưởng cái trò chơi của họ là cái hay duy nhất trên đời rồi.

Vua Việt thời Lý Trần nghe nói từng tham gia múa may cho mọi người xem. Lý tưởng thẩm mỹ này quả là hướng tới tự do hơn cái là thời mà ở xứ Đông ai cũng diện bộ quần áo đại cán, mặt mũi nghiêm trọng, chân tay khệnh khạng, nói năng tù túng.

Cụ Hinh khuyên mỗi người hãy tìm tòi mở rộng và nâng cao các thẩm mỹ của mình trong các lĩnh vực đời sống, như một đích sống.

Bản thân Cụ Hinh cố học hỏi mỗi ngày chuyện này, tuy có muộn. Không dễ chút nào, nhưng cực kì thú vị.

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 96 other followers