Dòng thông tin RSS

Lưu trữ theo thẻ: tienphong

Tết, Tết, Tết…

HOÀNG Hồng-Minh - Bản  nguyên

Từ cả tháng nay trời đã trở lạnh. Đêm đến cả nhà có cái thú do mẹ bày ra, đun siêu nước nóng, rồi pha thành nước ấm trong cái chậu đồng cũ kĩ, mấy anh chị em ngồi ngâm chân chuyện trò. Rồi thì lên giường đọc sách ôn bài đi ngủ. Mấy trang sách dạo này toàn những bài quay quanh cái chủ đề mùa đông, đọc được một tí thì quyển sách rơi bộp xuống giường, chỉ kịp với tay xếp lại nó lên cái bàn đầu giường rồi ngủ thiếp đi. Sáng ngày ra bị bố mẹ đánh thức dậy thật sớm để đi học, ôi khổ sở gì bằng thế cái việc phải chui ra khỏi chăn ấm để giáp mặt với cái ánh đèn điện vàng chói chang, cùng cái lạnh sởn da gà. Hôm nay còn là phiên trực nhật, phải đi sớm hơn nửa tiếng, cầm theo cả chổi đi cùng để quét lớp… Phố phường còn tịnh không một bóng người, đèn vàng leo lét. Có tiếng gà gáy xa xa mạn bờ đê…

—-

Nhưng những ngày khổ sở dậy sớm như thế đã qua rồi! Kì nghỉ Tết đã tới. Một đời sống tuyệt vời khác đã thức dậy.

Cái xã hội đơn giản thời ấy cũng lắm cái thật là vui vào lúc này.

Cả năm làm lụng sinh sống chật vật, nhưng nhà nào rồi cũng loay hoay có được một khoản để dành đó để đón Tết. No ba ngày Tết là lý tưởng đã chưng kết hóa của cả hàng ngàn năm của cả xã hội, chỉ còn phải làm bằng được nó mà thôi.

Và nền kinh tế chỉ huy thời đó cũng có cái thế để tạo ra cái lực đó : mấy tháng trước Tết là mấy tháng đại giáp hạt, nền kinh tế chỉ huy này chủ động găm hàng lại cho tiền và tem phiếu chạy rông. Và mãi đến lúc này thì hàng mới được xuất kho để săn lại tem phiếu và tiền, trả lại chút niềm vui Tết cho những con người thời khốn khó.

Mỗi ai mặt mũi sao tươi sáng lạ thường với túi hàng Tết! Cả năm trời họ mới được gặp lại những hộp “bánh mứt kẹo” sắc màu xanh đỏ, những miếng bóng vàng óng sấy khô… Và trên hết, những bánh pháo đỏ rực làm rộn lòng người…

Sức mạnh ấy… vẫn chưa đủ.

Tất cả các công sở đâu còn làm việc gì nữa! Mười lăm ngày trước Tết chỉ là « tất cả vì cái Tết thiêng liêng ». Mỗi nhà máy, mỗi công sở tự trở thành một cái binh đoàn hậu cần nhỏ chia nhau đi về các vùng quê để săn hàng ăn Tết : gạo nếp, đỗ xanh, lá dong, dây lạt, măng miến, nấm nhĩ… không quên củi than, và của hiếm ngày thường : thịt cá.

Trời ẩm dần, thỉnh thoảng mưa phùn.

Đào, thược dược, lay-ơn, quất cây… bắt đầu được dạt dần từ các làng hoa ngoại thành về mạn Hàng Lược, Đồng Xuân trên các xe thồ hay xích lô, làm tắc nghẽn cả những đoàn tàu điện quạch đỏ sốt ruột giật chuông leng keng hoài… Đất nhà quê tan chảy dưới mưa phùn ánh chút nắng mơ hồ, nhão nhoét  khắp mặt đường…

—-

Cứ vào mấy ngày này, người bận nhất nhà tôi là bà ngoại.

Cả phố này chỉ có bà tôi gói bánh chưng giỏi, không phải dùng khuôn mà bánh vuông thành chắc cạnh. Vì không dùng khuôn nên trẻ con các nhà rất mê với những chiếc bánh cuối cùng bao giờ cũng được riêng tư hóa, cứ to nhỏ xinh xinh dần theo mấy anh chị em trong nhà họ.

Bà tôi khỏe và vui thế. Hết ngày này sang ngày khác bà đi gói bánh chưng cho mọi nhà. Đây là lúc bà lên đỉnh vinh quang của cái công việc thiêng liêng.

Mỗi gia đình mời đón bà tôi trịnh trọng. Giữa nhà trải chiếu hoa, có cái gối nhỏ cho bà ngồi. Xung quanh thì mọi thứ đã sẵn sàng : gạo nếp cái đã vo ráo trắng bong, đỗ đã xay và đồ chín, lá dong đã rửa sạch và lau khô, lạt chẻ chờ sẵn, thịt lợn cắt miếng lớn… Bà diện áo gấm, quần lụa, tóc vấn, hàm răng đen của bà đều tắp và chắc khỏe. Bà từ tốn lấy lá trầu, têm vôi vào cau, gọt miếng vỏ chèm vào, rồi gói ghém lại, nhai bỏm bẻm… Khai cuộc.

Mọi người nín thở nghe rõ từng âm sắc thiêng liêng của khởi sự : bà cắn nhẹ gân lá dong phía nửa trên, bẻ tước gân lá nghe « soạt »… Hai tàu lá trải chồng vuông góc nhau nằm bên trên mấy dây lạt. Tay bà đong gạo, be bờ… Một lượt đỗ vàng… Mấy miếng thịt lớn được sắp xếp ngay ngắn ở chính giữa. Lại lượt đỗ, rồi lượt gạo. Cái lúc khó nhất là đây… có tiếng « suỵt » của người lớn với bọn trẻ con : bà gấp lá, dựng bánh gọn gàng, thít bánh, néo buộc lạt chắc đanh. Bọn trẻ reo ầm lên ! Một chiếc bánh chưng đã được sinh ra, đẹp óng nõn nà!

Từng đấy bao nhiêu năm trời, mà không ai trong phố có ý định học theo bà tôi gói bánh cả! Trong lòng người của cái phố đó của thời ngày đó, bà tôi là một nhân vật thiêng liêng cho cái công việc thiêng liêng này, và không ai có thể bắt chước mà được. Người ta còn hồn nhiên và ngây thơ đến như vậy mà. Tóc bà cứ đen nhánh mãi, dáng bà thanh, khuôn mặt sáng, mũi cao, mắt rộng và sâu, nói năng sắc sảo. Đám thanh niên trai gái thì chỉ mê được bà xem tướng và giải hạn cho các mối tình… tương lai đang rập rình ở đâu đó. Những câu chuyện này tôi vẫn còn ôn lại với bà mãi… Cho đến khi cái tuổi vượt qua phía bên kia của một trăm đã đòi lại mất sự sáng suốt của bà…

—-

Mẹ tôi thì có cái thú khác, thú nấu bánh chưng. Thường khai bếp vào sáng 30 Tết.

Ở góc bếp, mẹ tôi đã để dành mấy thanh củi rất lớn từ cả năm. Trẻ con nhìn những thanh củi này trong năm là đã nghĩ đến Tết rồi. Củi thời đó hiếm hoi.

Sáng sớm ngày ra mấy anh lớn được sai vần mấy hòn đá tảng trong góc bếp ra, đem kê chúng thành thế chân vạc, để rồi bắc lên đó cái thùng phi con. Thùng phi con để nấu bánh giờ đã lên ngôi thắng thế cái nồi ba mươi, vì hàng xóm còn gửi bánh để luộc cùng, và ở phía trên thùng phi thì có cái chậu nhôm để lấy nước nóng, vừa để thỉnh thoảng chế thêm nước nóng vào nồi bánh, vừa để cả nhà thay nhau mang đi tắm đón Tết.

Trẻ con thấy cái bếp khổng lồ mà lòng xôn xao.

Chiếu được rải ra trong bếp, để canh bếp, để sưởi ấm, để tán chuyện, để mấy anh chị em cùng bạn bè xóm giềng đánh bài. Coi bếp ngoài đẩy củi thì thỉnh thoảng phải chế thêm nước, rồi đảo bánh…

Ngồi lâu chơi chán nhà mình, mắt cay xè, thì lại chạy sang chơi nhà hàng xóm, xem bếp bên ấy  có trò gì khác. Phố phường hôm nay chợt vừa lặng lẽ, vừa gần gũi thân thương, như dòng sông mùa Tết chợt cạn khô, tha hồ mà tung tẩy chạy qua chạy lại đó như trong sân nhà mình.

Bố mẹ dọn quần áo « mới » ra, lũ trẻ con lần lượt đi tắm rửa hết cả, để còn kịp ăn bữa cơm hết năm. Bộ đồ Tết năm ngoái, Tết này mặc vào có vẻ đã hơi ngắn rồi, từ nay sẽ được diện nó thường xuyên thôi.

Nhà cửa như có phép thần, gọn gàng xinh xắn đến thế. Đấy là tài đem giấu đồ đi đâu của bố tôi. Sau Tết,  chúng sẽ lại bừa ra ngay cho mà xem.

Khoảnh khắc trọng điểm đã đến : vớt bánh. « Nào, tránh hết ra, không thì chết bỏng cả lũ bây giờ »… Mùi thơm bánh chưng ngào ngạt. Những chiếc bánh bé được chui ra đầu tiên giữa đám mây hơi nước! Nhưng mà những chiếc bánh trông xỉn màu hẳn đi, không được đẹp đẽ bằng lúc mới được gói xong nhỉ. Bọn bánh này bị ép ngay dưới tấm gỗ để cho ráo nước. Một chiếc lớn được đưa lên bóc ngay cho bữa cơm cuối năm. Trên nhà tràng pháo đã được đính lên đầu cái sào dài, treo chìa ra phía ngoài cửa sổ lớn dưới ban công.

Thế là cũng đủ hết sự bộ rồi còn gì, người lớn bảo cái sào treo bánh pháo coi như thay cho cây nêu.

—-

Loay hoay thế nào mà tôi ngủ thiếp đi trong bữa ăn.

Đang ngủ say như thế thì bị mấy anh chị lay người, giật chân, giục dậy bằng được, “giao thừa, giao thừa, nhanh, nhanh…”.

Dụi mắt, hoàn hồn được một tí thì pháo nhà ai đã nổ! Đây là giao thừa thứ mấy mà tôi đã biết thức đón nó nhỉ? Hơi lạnh từ cửa sổ làm tôi tỉnh ra, phấn chấn trở lại. Tôi đòi giục đốt pháo.

“Chưa được, còn kém 5 phút!”.

Tôi phấn chấn được cầm cùng các anh chị cái gậy tre nhỏ dài, đầu kia cuộn mẩu giấy.

“Kém một phút rồi, châm lửa đi!”

Cùng các anh chị, tôi đưa ngọn lửa đúng vào dưới tràng pháo.

“Đùng, đùng, đùng… Tết, Tết, Tết…”, cả thành phố rộn vang trong cái khói thơm nao nao thật Tết !

Cả nhà rục rịch uờ ra phố. Mẹ diện áo dài lụa đỏ sậm, choàng áo len đen, nom nổi bật hơn hẳn mấy bố con. Bà thì nhất định chỉ ở nhà khấn Phật. Đường phố vui sao ! Đây rồi vườn hoa Con Cóc, vườn hoa Chí Linh, Bờ Hồ lung linh…

./.

Tiền Phong

P.S. Bản nguyên, có chỉnh lại vài chữ.

Độc lập, và tự do

HOÀNG Hồng-Minh

 

Mùa hè này vùng Moseltal của nước Đức thật tuyệt đẹp. Hãy leo lên những cánh rừng trên đỉnh các dãy núi mà phóng tầm mắt xuống : những sườn dốc dựng đứng phủ những thảm nho xanh mướt như được chải trau chuốt, dòng Mosel xanh lững lờ trôi tít dưới kia như đang cùng sánh thách vẻ đẹp với bầu trời mơ mộng. Các thành phố xinh xắn nắn nót viền hai bên bờ sông để làm đường diềm cho những cụm làng mạc cổ nằm rải đó đây nơi các sườn núi phía trên cao hơn.

Bạn xuống núi, vào chơi một làng cổ với những ngôi nhà muôn dạng có tuổi hàng trăm năm. May thay, hôm nay có lễ hội nhạc kèn với các ban nhạc công đứng dàn trên một cây số, già trẻ gái trai, đủ màu muôn sắc! Các nhạc công này đến từ mọi miền đất nước để tham dự lễ hội. Người ta phải dựng các máy vô tuyến để truyền trực tiếp hình ảnh ông nhạc trưởng đứng hướng dẫn, sao cho mọi ai đều có thể vào bài đúng phách đúng nhịp!

Bạn như đang ở trên thiên đường… Vậy mà một câu hỏi có vẻ không đâu vào đâu đôi khi cứ gợn lên trong tinh thần bạn : một nước Đức tuyệt vời, chỉn chu như thế này, sao mà một thời lại đã có thể nằm dưới một thể chế phát xít khủng khiếp cho chính mình và cho loài người?

—-

Anh bạn lâu niên có cái giác quan thứ sáu thật tài, anh ấy rủ tôi bằng được đến thăm một nhà bảo tàng về người Do Thái ở ngay trung tâm của một thị trấn nhỏ gần đây.

Đó là một nhà thờ Do Thái xinh xắn đã được phục hồi. Một chàng thanh niên điển trai làm công việc thường trực nhã nhặn mời chúng tôi vào thăm.

Gian thờ chính giản dị dành cho lễ lạt, nhưng cũng sẵn sàng cho cả các dạng hội họp khác nhau. Trên sảnh chính có kê cả chiếc piano. Quanh tường là những bức ảnh xưa, và vài lời dẫn về lịch sử nhà thờ này.

Tầng trên là bảo tàng với các tư liệu và hiện vật của đời sống từ rất nhiều thế kỉ của người Do Thái ở trong thị trấn này. Và tất nhiên, cuối cùng là những tư liệu đau khổ và hãi hùng của thời kì phát xít nơi đây. Nhin những con người hôm qua trong những bức ảnh này, giấy tờ của họ, cùng những bước đường khủng khiếp họ phải đi qua trong kiếp người, bạn phải suy nghĩ.

Nước Đức những năm đó đã có nền độc lập vững chắc của mình.

Nước Đức những năm đó đã có nền khoa học kỹ thuật, nền công nghệ, nền kinh tế phát triển.

Nước Đức những năm đó đã có một nền tảng pháp lý dân chủ của mình.

Đảng xã hội quốc gia(*) của nước Đức lúc đó đã thắng cử hợp pháp.

Thế mà nước Đức đã bị mê hoặc, bị tước đoạt mất tự do, bị biến thành một trại lính khổng lồ để rồi quay ra đàn áp đè bẹp mọi tự do của chính mình và của các dân tộc xung quanh, để rồi thảm sát hàng triệu con người vô tội.

—-

Rời khỏi nhà bảo tàng nhỏ nhắn này của cái thị trấn bé bỏng miền Tây nước Đức quyến rũ tuyệt đẹp này, tôi vẫn chưa sao giải đáp được hoàn toàn cái câu hỏi nọ mãi vấn vương trong cái tâm trí nhỏ bé của mình.

Độc lập, và tự do, chúng không những phải đi cùng nhau, mà phải luôn luôn được chăm chút, được bảo dưỡng, được kiểm nghiệm lại, không ngừng, không nghỉ. Chỉ cần một cộng đồng lơ là, tuột tay khỏi chúng, là những điều khủng khiếp nhất trong lịch sử lại có thể ngóc đầu trở lại.

Làm người là một cố gắng bền bỉ, công minh, dứt khoát để gìn giữ và đi về được bến bờ của nhân hậu và tự do.

Và có lẽ vì thế mà người dân nước Đức đã nhất định đưa vào bảo tàng để kỉ niệm cả những sai lầm và tội ác của chính mình, để làm bài học thường trực cho chính mình, và cho mọi dân tộc, mọi con người./.

—-
(*) Nguyên văn : National Sozialistische Deutsche Arbeiter Partei, « Đảng xã hội chủ nghĩa quốc gia của những người lao động Đức ». Vậy bạn đừng bao giờ tin vào một cái tên gọi mà không tìm hiểu cái tên gọi đó chứa đựng thực chất cái nội dung gì.

 

Tiền Phong, Vănhóa Nghệ-an

 

Xã tín VI – Ống thông hơi cũ

<- Xem Xã tín – hồi năm


Bài trên Tiền Phong

Cô Gioan mời Vi và Anh La đến dự cơm khánh thành nhà mình mới sửa xong. Phụ nữ thời nay giỏi thế. Một thân một mình như Gioan, đã đủ công việc ở nơi làm, vẫn lo tiến thủ học thêm, lại thể thao nghệ thuật ngoài giờ, kiêm môn sáng tác bếp núc, cuối cùng còn loay hoay sửa được cả nhà ! Xinh đẹp, tài giỏi, mỗi tội cao số ! Anh La chợt chột dạ cho cái tương lai thật mù mịt của toàn thể cánh đàn ông.

Chén rượu hồng rót từ bàn tay của Gioan ra lại càng lóng lánh hơn. Gioan nâng cốc, không quên dặn « khi Anh La chạm cốc, nhớ là phải nhìn vào đáy mắt đối tác nha. Em nhắc lại lời bạn Vi của anh như thế, kẻo người ta chê anh quê à. »

Thế rồi Gioan với Vi chuyện trò tíu tít. Anh La thì chỉ còn biết khen công trình của Gioan hết chỗ này đến chỗ khác…

Chợt Anh La phát hiện ra một điều làm cho chính mình có giá trị hơn lên.

-« Góc kia của Gioan sao sẫm màu hơn, có nước thấm à ? »

-« Em cũng ngờ thế ạ.»

Vi được thể sai ngay Anh La trèo lên gác kiểm tra.

—-

Rõ ràng có một vệt như vệt nước rất nhỏ men góc tường, ngay cả ở trên gác… Lại phải trèo tiếp lên tầng áp mái, và Anh La đã đánh hơi ra cái vệt rò từ trên đỉnh góc mái xuống. Đành phải mở ô cửa nóc mái nhà… và bò ra…

Đây rồi, cái ống thông hơi xưa… Ngôi nhà này đã phải ngót nghét dăm bảy chục năm tuổi rồi… Cái nắp trùm ống thông hơi đây rồi, nó được đúc bằng xi măng cốt sắt, đã lở tở. Anh La dướn lên, chạm tay vào nó… Thôi chết rồi, tất cả mủn ra như bột dưới tay mình…

—-

-“ Anh La sao liều thế, nhỡ ngã thì chết!”, Gioan chậc lưỡi, lắc đầu, cái lắc đầu thật duyên dáng.

-“Ôi cái anh chàng quen trèo me trèo sấu này… Thôi còn chưa muộn, chúng mình ra cửa hàng vật liệu xem có đồ thay không, đi ngay thôi!”, Vi lườm Anh La, giục giã Gioan.

—-

Anh La lượn xe chở hai nàng vào thẳng trong khu sân các ngăn hàng đồ sửa nhà. Chịu, cơ man nào là chủng loại cũ mới. Gioan thoắt một cái đã biến đi lúc nào. Một lúc sau chợt hớn hở quay lại với cái bộ nắp bằng nhựa xinh xắn.

-“Đây rồi các bạn ạ, anh bán hàng bảo em đúng là loại này chuyên dành cho các ống thông hơi nhà!”

-“Gioan đùa dai à? Cái bệ ống thông khí của nhà em, nó có từ thời cổ lỗ sĩ, làm sao mà cái bộ đồ nhựa hậu hiện đại này vào vừa cho được!”

-“Em đã hỏi đi hỏi lại rồi mà! Anh ấy bảo dẫu có trăm năm đã qua thì chuẩn mực vẫn là chuẩn mực, một khi chưa có chỉ dẫn gì khác.”

-“Em xinh đẹp thế, làm gì anh ta chẳng tán vào cho đã!”

-“Thì mình cứ về thử xem sao, biết đâu à?” – Vi lại giục giã.

—-

Lần này sau khi bị Gioan và Vi vắt buộc bộ dây an toàn quanh người mình thật nghiêm chỉnh, Anh La phấn khích leo lên mái, cứ như thể là nhà du hành thoát ra ngoài không gian, để thử xem bộ đồ nắp tân có giao duyên với ống thoát khí cổ không.

Cái ống thông hơi đây rồi… Anh La chụp bộ đồ nắp hậu hiện đại lên.

Vừa khít, chắc đanh!

Chủ nhật bình yên


Bài trên Tiền Phong


« Có đường phố nào vui cho ta qua một ngày
Có sợi tóc nào bay trong trí nhớ nhỏ nhoi »

Trịnh Công Sơn

Anh La được bạn bè rủ đi dã ngoại. Không khí thật phấn khích. Hộp thư emails thoắt cái lại trồi lên một thư mới. Điện thoại rung ríu rít. Các đề xuất xẻ dọc xẻ ngang như những tia chớp báo cơn thông minh. Cánh phụ nữ đã kịp loay hoay khéo trốn việc công để đi chợ sắp xếp hậu cần cho ngày vui rồi…

Và ngày vui đến, mấy chiếc xe nối nhau, cái thì tự lái, cái thì kịp thuê, rủng rỉnh đón nhau lên đường. Điểm hẹn là ra khỏi thành phố, hàng quán bên kia cầu. Sáng ra mà mấy nắp bia đã bật, gói cá khô đã được mở ra, dạo đầu cho các câu chuyện tưng bừng nhân dịp hội ngộ.

Đến nơi rồi, anh chị em xốc vác chương trình rải chiếu, mở rượu, đồ nhắm, và các đồ thưởng thức khác. Lại muôn vàn chuyện.

Các bạn gái thì lo xa hơn, đã rục rịch các món cho đại tiệc buổi trưa. Và rồi đại tiệc buổi trưa thì liền đó cũng đã được khai mạc ngay cho đỡ sốt ruột, kéo dài cho đến hết chiều, để rồi thu dọn « lên đường về nước ».

Ăn và uống, uống và ăn. Có thực sự ta biết mình muốn cái gì trong đời sống này không ?

—-

Ngồi trong hàng quán nọ với đủ nguồn ồn ĩ , Anh La hỏi nhỏ cô phục vụ viên tươi tắn « liệu mình có cách nào giảm ồn ào ở đây không ? » Cô phục vụ viên lúng liếng ngắm Anh La, và giải thích hồn nhiên « dạ không sao, người châu Á mình thích ồn ĩ ạ. » Lấy kết quả làm nguyên nhân, còn gì tiện hơn thế.

—-

Một tuần lễ của đời sống hoạt động hết ga ở các thành phố xứ ta đòi hỏi, và xứng đáng được hưởng, một cố gắng cho sự bình yên. Trước hết là ngày chủ nhật cái đã.

Cố gắng này phải trở thành một quyết sách của cộng đồng. Từ người dân đến chính quyền các cấp, mọi sáng kiến đều cần được cổ vũ và thúc đẩy để xây dựng văn hóa này.

Các hoạt động xây dựng, sửa chữa gây ồn lớn rồi phải bị cấm vào ngày chủ nhật tại các khu dân cư.

Một vài khu vực quanh hồ nước, quảng trường, nơi mà buổi sáng người dân tập thể dục hay đi dạo ở đó, có thể bị cấm ô tô xe máy cho đến 8 giờ sáng.

Hãy thử nghiệm quảng cáo không âm thanh trên tivi vào sáng ngày chủ nhật, cũng là để nhắc nhở và xây dựng dần ý thức về quí trọng sự bình yên.

Loa phường, trong chừng mực vẫn còn tồn tại, không phát vào ngày chủ nhật.

Và rộng hơn nữa, hãy đưa chương trình giáo dục về chống tiếng ồn vào các trường học dưới mọi hình thức phong phú, để rồi chúng ta sẽ có được một thế hệ biết yêu, biết quí trọng, và biết bảo dưỡng sự thanh bình.

Và để mỗi người chúng ta sẽ có được vị ngọt của mỗi chủ nhật bình yên.

Chuyện gọi tên phố, tên phường, tên…



Bài trên Tiền Phong

Quảng Trường trung tâm lớn nhất ở Paris, nơi dựng lễ đài chủ tọa cho các cuộc diễu hành ngày Quốc Lễ thì nay hầu như ai cũng đã biết đến, ít ra là qua vô tuyến truyền hình. Quảng trường Concorde, « Hòa Hợp », nơi kết thúc vườn Tuileries và mở ra đại lộ Champs-Elysées, đại lộ được nhiều người cho là đẹp nhất thế giới.

Những người thấp thỏm nhất cho buổi diễu hành ngày Quốc Lễ này là những cô gái và các chàng trai đã đỗ được vào trường Polytechnique danh giá hàng đầu nước Pháp hai năm trước, rồi chỉ đến ít ngày trước đó, một số trong họ mới được chính thức gọi tên để tham gia lễ diễu hành « duy nhất trong đời người » : theo truyền thống nhóm Polytechnique được đi trong đội đầu tiên của buổi lễ long trọng này.

Nói chuyện chữ « Quốc Lễ » ở đây để cảnh giới cho các nhà dịch thuật xứ Đông về việc gọi tên. Họ cứ áp chữ « Quốc Khánh » cho chữ « Fête Nationale », biến đổi « Ngày Quốc Lễ », hay chuẩn xác hơn nữa, « Ngày Hội của Dân Tộc », của nước Pháp thành «Ngày Dựng Nước » cho nước Pháp ! Đây là thói quen vị kỉ nhiễm từ các triều đình Trung Hoa, rằng khi dòng họ nào lên thì coi là họ dựng nước lại từ đầu, kể cả tính lại lịch làm năm thứ nhất luôn!

Nói chuyện học sinh trường « Polytechnique » cũng vậy, không gọi là « Trường Bách Khoa ». Trường Polytechnique ở Pháp là một trường duy nhất, tên gọi đó là một thương hiệu, chỉ có một, và không được phép « dịch ». Cũng vậy, trường « Ecole Normale Supérieure » là một thương hiệu, một trường duy nhất trứ danh hàng đầu của nước Pháp, chớ dịch « Trường Sư Phạm ». Dịch một thương hiệu là phá tan một thương hiệu, và người ta biết ngay là mình « gà mờ » về nó.

Việc gọi tên, chỉ có thế thôi, đã là cả câu chuyện để rèn luyện tư duy. Hơn bao giờ hết, sự chuẩn xác ngày nay là mệnh lệnh của tư duy, phải rèn luyện.

Quảng trường Concorde này đã chịu mang rất nhiều thứ tên gọi thăng trầm theo lịch sử. Được nhà kiến trúc Jacques Anges Gabriel cho xây dựng từ 1754 đến 1763 dưới thời Louis XV, quảng trường này liền đó mang tên… Louis XV. Đến thời cách mạng Pháp, quảng trường này được đổi tên thành « Révolution », « Cách mạng », và là nơi phải chứng kiến rất nhiều cuộc hành quyết hãi hùng : Louis XVI, Marie-Antoinette, Danton, Robespierre, và rồi 2800 người khác trong những năm từ 1793 đến 1795 ! Sau đó tên nó được chuyển về lại thành« Concorde », rồi lại về hẳn « Louis XV », chưa hết, lại thành « Louis XVI », tiếp đó thành « Charte », « Hiến Chương », và cuối cùng mang lại tên « Concorde ». Chữ Concorde, « Hòa Hợp », được mọi người rốt cuộc chấp nhận yên ả hơn cả cho đến hôm nay. Cũng là điều để suy ngẫm.

Cái truyền thống lấy tên riêng của các cá nhân nổi tiếng để đặt cho các địa danh ở nước Pháp là một truyền thống khá bị lạm dụng. Mặt tích cực là sự ghi ơn những người đã đóng góp cho sự phát triển lịch sử, khoa học, văn hóa, nhưng mặt tiêu cực khi bị lạm dụng là trong nhiều trường hợp chúng làm người ta mất đi các địa danh lịch sử. Mà các địa danh lịch sử là một sự gìn giữ quý báu của các thế hệ con người qua hàng trăm, có khi qua hàng ngàn năm, để người đời sau có được vết tích lịch sử. Phải rất trân trọng những địa danh đã có hàng trăm hay hàng ngàn năm lịch sử, nếu không chúng ta và con cháu sẽ là những thế hệ mồ côi về lịch sử.

Tất nhiên nếu một cụm khu phố được dựng nên ở một khu rừng xưa, hay nơi vốn đồng không mông quạnh, thì việc đặt tên mới cho các con phố mới ở trong đó là điều khả dĩ. Và trong nhiều trường hợp người ta bắt đầu có sáng kiến.

Chẳng hạn một khu công sở ở ngoại thành, người ta lấy tên các nước bắc Đại Tây Dương làm các trục phố : Đại lộ Canada, Đại lộ Québec, Đại lộ Nauy, Đại lộ Scandinavie… Khi bạn chạy xe qua những con phố này, lòng bạn tự nhiên thấy mênh mang hơn, như mình đang khám phá miền bắc bán cầu vậy. Nhân tiện đây cũng thấy ở ta lạm chữ « công viên » khi nói đến một « khu công viên công nghệ ». Chữ « Park » Âu Mỹ dùng để chỉ một tổ hợp nào đó, trong đó « công viên cây xanh » chỉ là một trường hợp. Vậy trong trường hợp khu công nghệ hay khu buôn bán, ví dụ « khu công nghệ phần mềm » thì hà cớ gì phải gọi ngọng ngô thành « công viên phần mềm» trong tiếng Việt?

Việc biết lấy tên gọi của những nước khác, những miền khác trên thế giới cho các địa danh cũng làm cho lòng người mở mang rộng rãi hơn, bớt đi cái thói quen bẩm sinh khư khư lấy mình làm trung tâm. Hãy hình dung ở một khu mới xây dựng đẹp đẽ nào đó ở xứ mình, bạn lấy một loạt tên thủ đô các nước đặt vào : Quảng Trường Washington, Đại lộ Bắc Kinh, Vườn Tokyo, Cầu London, Nhà ga Moscow, Tháp Hà nội, Cảng xe Bankok… Điều đó sẽ làm lòng mình thênh thang thêm, và ta nhìn các dân tộc bạn bè gần gũi hơn lên.

Không chỉ những cụm đường phố, mà các tòa nhà lớn cũng vậy, chúng là những định hướng địa chí trong đời sống. Nếu có một loạt tòa nhà lớn mọc lên ở một khu vực, việc lựa chọn một cụm tên cho chúng có thể trở nên rất thú vị, ví dụ lấy bộ tên các đảo của đất Việt đặt cho chúng, những Tòa Bạch Long Vĩ, Tòa Cát Bà, Tòa Cồn Cỏ, Tòa Hoàng Sa, Tòa Trường Sa, Tòa Côn Đảo, Tòa Phú Quốc…

Sự bay bổng của tư duy như thế đánh thức đời sống cộng đồng. Phải luôn tìm cách ra khỏi những công thức đã cũ mèm, dù chúng đã từng là hay đi nữa, bởi chỉ có như thế cuộc sống mới được thúc giục mở mang, sáng tạo, và đầy ắp những niềm vui mới.

Cuộc sống của con người tiến lên được không phải nhờ những lý sự ngặt nghèo trong những công thức xơ cũ. Mà là ở sự tưởng tượng sáng tạo đột phá.

Đó là tiếng gọi của ngày hôm nay đến với mỗi chúng ta./.

Cảnh báo, và cảnh báo giao thông



Bài đã đăng trên Tienphong.

Ở đây là bản đầy đủ.

Bác tài dặn đi dặn lại Anh La.

- «Anh nhìn kĩ cho tôi bên phải nhé, có cái biển đề rẽ vào Yên Tử thì bảo tôi ngay, kẻo lại trượt mất ! »

Anh La nhìn đăm đăm bên đường, chóng hết cả mắt mũi.

Mươi mười lăm phút sau, đùng một cái, bác tài phanh cháy xe ! Đằng sau một chiếc xe tải khổng lồ lao ập đến cùng hồi còi hơi cháy màng nhĩ. Mấy người đi xe máy hoảng loạn nép vào bờ sau mấy chiếc công nông xình xịch thả khói rông… Hú vía, không ai bị tai nạn, và chiếc xe chở Anh La cố lùi lại nửa mét, loay hoay quặt rẽ đường vào quê thiền Yên Tử… Lúc này Anh La mới thấy ra cái biển nhỏ bé bụi mờ chỉ rẽ Yên Tử đứng thập thò ở đúng ngã rẽ.

—-

Cái biển báo này là biển dành cho người đi bộ, dành cho xe đã dừng. Cái biển này được nghĩ ra và làm ra bởi người đi bộ, cùng lắm là đi xe thồ. Chức năng của nó là để định danh.

Khi bạn chạy xe với tốc độ 50 km/giờ, 80 km/giờ, hay 100 km/giờ, chỗ bạn đã đến cũng là chỗ đã qua về mặt thông tin. Cái thông tin duy nhất, chết đứng ở điểm đã phải đến, đó là một cạm bẫy để hoặc bạn trượt nó, hoặc bạn gây tai nạn cho người khác và cho chính mình.

Bạn ngồi trong xe, về mặt tương đối, bạn không chuyển động, mà con đường trước mặt đang chuyển động ngược chiều về phía bạn. Bạn phải có thông tin sống còn của những gì sắp phải xảy ra.

Bạn nhìn thấy các xe cộ trước mặt, xuôi chiều, hoặc ngược chiều, hoặc trong kính chiếu hậu, ở xa, ở gần, đó là những thông tin phải xử lý.

Và các biển thông tin cảnh báo thì cũng đúng như vậy ! Chúng phải lần lượt được trôi ngược lại trước mắt bạn ! Bạn phải được báo trước thật rõ rằng 10 km nữa sẽ rẽ phải để vào đường đi Yên Tử, vì đó là một điểm đến quan trọng về giao thông. Rồi báo trước ở 5 km, ở 2 km, 1km, 500m, 200m… rồi biển báo phải bắt bạn rẽ đường nhánh phụ tách ra để đi vào đường đi Yên Tử, với các biển hạn chế tốc độ bắt buộc giảm dần theo 50km/giờ, 30km/giờ, 10 km/giờ… Rút cục bạn từ tốn rẽ vào đường đi Yên Tử, rõ ràng, an toàn, thảnh thơi, không phiền nhiễu ai trên đường trục chính.

Đó, đời sống hôm nay trong tốc độ đòi hỏi bắt buộc phải có hệ thống cảnh báo thông tin giao thông và xử lý giao thông rành mạch, chính xác, tiện lợi, an toàn, bài bản. Không thể lôm nhôm chết người được nữa.

Câu chuyện thông tin cảnh báo giao thông mách cho bạn toàn bộ các quy trình của đời sống hiện đại trong tốc độ.

Các lĩnh vực của đời sống hiện đại đòi hỏi việc thiết kế và vận hành các quá trình cảnh báo thông tin và các quy trình vận hành đi cùng thật minh bạch và bài bản. Có như thế, những công việc dù có phức tạp đến đâu cũng sẽ có lối ra, cũng có thể quản trị được.

—-

Đường vào càng gần núi Yên Tử càng đẹp, càng thanh, càng thiền.

Anh La kể chuyện đồng Euro với bác tài cho vui vẻ trở lại.

Các nước gia nhập đồng Euro đã từng tiến hành đổi tiền rất êm dịu. Họ có quá trình thông tin giáo dục rộng khắp trước đó về đồng Euro, từ trong trường học trẻ em đến ngoài xã hội. Các hình đồng tiền tương lai được in khắp nơi, trên cả các đồ chơi.

Khi bắt đầu lưu hành Euro, đồng tiền bản địa được lưu hành một thời gian dài nhiều tháng song song với đồng Euro : người mua hàng bỏ tiền bản địa ra mua, người bán trả lại tiền thừa bằng Euro. Tiền lương và thanh toán giữa các cơ sở kinh doanh chuyển sang Euro. Tiền trong tài khoản của bất kì ai được chuyển sang Euro. Tất cả các phiếu thanh toán in hai cột trong nhiều năm trời: giá tiền Euro và giá tiền bản địa, để ai cũng kiểm tra được. Và nếu bạn quên, chót cất tiền bản địa kĩ quá ở đâu, thì trong vòng 10 năm bạn vẫn đem chúng ra nhà băng trung tâm để đổi lấy về được đồng Euro…

- « Ấy để tôi về nhà xem lại, hình như xưa có anh bạn cũ cho tôi mấy trăm Phrăng Pháp, khi nào Anh La đi công cán xem có còn đổi được cho tôi sang Euro không nhé…

Mà khỉ… tìm đâu ra chúng được nữa nhỉ, tôi chuyển nhà đã hai lần rồi, mà cũng mươi lăm năm rồi còn gì… »./.

Phạt, và trả tiền phạt

Posted on


Bài trên Tiền Phong

Anh Nhu dắt chiếc xe máy ra tận cổng trao cho Anh La mượn, dặn dò :

-”Đi đường cẩn thận nhé.

Trong cốp xe, ở dưới miếng bìa cát tông, trong cái gói nylon nhỏ màu sẫm, tôi để đó sẵn ít tiền lẻ.

Nếu bị phạt, Anh La cứ dùng tiền ấy mà trả, kẻo trả tiền chẵn người phạt lại không có tiền trả lại, mình mất thì giờ thêm, mất tiền thêm, lại làm hỏng thêm người phạt!

Còn đây là giấy tờ gốc, anh cất kĩ.

Đây là giấy chụp lại giấy tờ gốc. Có khi anh cứ đưa giấy tờ chụp là đủ. Nhiều khi bị giữ xe còn dễ tìm lấy lại hơn là bị mất giấy tờ.”

Cảm ơn sự chu đáo của anh Nhu, Anh La vừa chạy xe vừa miên man…

Chúng ta đã thành công dựng nên một hệ thống làm cho mỗi người dân đều trưởng thành nên một nhà bác học kiêm nghệ nhân trong đối nhân xử thế.

Bao nhiêu năng lực của mỗi người đều dồn vào đầu tư cho lĩnh vực này, họ còn đâu năng lực cho muôn vàn việc khác trong đời sống?

Bao nhiêu năng lực của mỗi người đều phải dồn đầu tư cho lĩnh vực này, thì tại sao xã hội không tìm cách quốc hữu hóa vấn đề này, để rồi đưa ra các giải pháp toàn thể cho mọi người, thay vì muôn vàn giải pháp riêng tư chồng chéo lẫn nhau?

—-

Cái lõi của câu chuyện, là phạt, và thu tiền phạt.

Khi người phạt thu tiền phạt trực tiếp, đẻ ra tiếp các câu chuyện khác.

Chuyện thu ít tiền để tha phạt.

Chuyện mặc cả giá phạt.

Chuyện rình phạt để thu tiền.

Chuyện phóng xe trốn phạt…

Mọi chuyện trở nên rõ ràng, giản đơn, hiệu nghiệm, bằng cách tách rời việc phạt với viêc thu tiền phạt.

Người phạt chỉ có quyền ghi giấy phạt, kèm theo tường trình hiện trường, điều luật gì bị vi phạm, có kí tên và số hiệu của người phạt, khoản tiền phạt phải trả… trên tờ mẫu cho từng lĩnh vực. Các thông tin về người bị phạt được kiểm tra và ghi nhận lại trên cơ sở các giấy tờ tùy thân. Còn nhìn xa hơn, thì các đội phạt có thể có các máy móc để kết nối các cơ sở dữ liệu của trung tâm để kiểm tra và vào tin.

Người nhận giấy phạt chỉ nhận giấy phạt mà thôi, nếu hành vi của mình thuộc các trường hợp thông thường không có các tính chất khẩn cấp nguy hại.

Như vậy việc phạt đã xong.

—-

Người bị phạt làm gì với tờ giấy phạt ? Bạn ký giấy phạt. Địa chỉ khứ hồi đã in sẵn trên giấy phạt này. Và tờ giấy phạt được in dấu miễn tem bưu điện.

Nếu bạn tin tưởng rằng mình bị oan, bạn đánh dấu « phản đối », và gửi lại tờ giấy phạt qua bưu điện. Các hòm thư để bỏ thư cho bưu điện cần được dựng khắp nơi cho thuận tiện. Bạn phải sẵn sàng ra hầu tòa khi bị gọi, cần thiết thì phải thuê luật sư. Trong một xã hội phát triển lên, việc sử dụng tòa án là một việc rất bình thường cho các bên tranh chấp bình đẳng, và tòa án chính là một công cụ của mọi người trong xã hội, chứ không phải chỉ là của chính quyền.

Nếu bạn chấp nhận bị phạt, đây là trường hợp phổ biến, bạn đánh dấu « chấp nhận », và có nhiều cách để trả tiền cực kì đơn giản.

Hoặc bạn ra đại lý bưu điện mua con tem đặc biệt trị giá khoản tiền phạt. Ví dụ bạn bị phạt 100000 VND, bạn mua một con tem 100000 VND, hay hai con tem 50000 VND. Nhà nước phải lo in tất cả các con tem thuận lợi cho việc trả tiền bằng tem. Đại lý bưu điện phải có ở khắp nơi, giống như các điểm bán thẻ nạp điện thoại di động, để mua tem dễ dàng. Bạn dán mấy con tem này lên giấy phạt và gửi đi, thế là xong. Chuyện này ở ta làm được ngay hôm nay!

Đơn giản hơn nữa, một khi séc trả tiền trở nên phổ biến, bạn ghi tờ séc trả tiền cho « Quĩ Công », và gửi kèm theo tờ giấy phạt.

Hiệu quả hơn nữa, khi trả tiền bằng thẻ qua mạng trở nên phổ biến, bạn nối Internet vào trung tâm trả tiền phạt, và trả tiền.

—-

Điều còn lại cuối cùng, nhà nước cần trả lương đâu ra đấy cho những người đi phạt, để họ vui vẻ với cái công việc ngày hôm nay đã trở nên thật giản đơn, sạch sẽ, và không vụ lợi được nữa.

Kiểm tra, và công khai hóa kiểm tra

Con người làm nên máy móc, và đến một ngày, máy móc điều khiển trở lại con người.

Sau nhiều tranh cãi, đạo luật tăng cường chống nạn bạo lực đường sá ở Pháp cho phép dựng bên đường các radar, máy chụp tự động tốc độ xe cộ lưu thông trên đường, được ra đời nhằm làm giảm số tai nạn giao thông do phóng nhanh vượt ẩu.

Theo thời gian, ở những điểm nhạy cảm về tai nạn theo thống kê, người ta lắp đặt các radar này. Khi xe đi qua đó vượt tốc độ cho phép, máy sẽ chụp tự động xe vượt, và giấy phạt được in và gửi về nhà chủ xe.

Vậy bạn phóng xe đi nghỉ thì cứ vui vẻ nhé, và chỉ sau đó khi về đến nhà, tiền nong và ngày phép dành dụm cũng đã vơi, bạn run tay mở thùng thư mà không thấy có giấy phạt… thì mới yên tâm gần như hoàn toàn về mùa nghỉ vừa qua… Nhưng vẫn còn để chờ xem thêm quãng đường bạn vừa chạy về đến nhà xong có suôn sẻ không đã?…

Máy chụp, cũng đúng thôi. Đề ra luật giao thông là để thuận tiện và an toàn cho mọi người. Luật ra đều như ngô rang, mà xong đó ai nấy cũng vẫn cứ chen lấn xô đẩy và phóng bạt mạng, không phương kiểm soát, thì chỉ để nuôi béo, khen tốt mấy ông nghị sĩ mà thôi.

Thói bất chấp trong giao thông không phải là việc nhỏ, nó là một vấn đề bạo lực trong xã hội. Cái xe trong tay người lái về bản chất không khác gì khẩu súng hay lưỡi dao, con người phải ý thức và bị kiểm soát về điều đó.

Nhưng vấn đề quan trọng nhất của các biện pháp thi hành luật là chúng phải công khai và kiểm soát được. Nếu không thì không có nền văn minh.

Với các trạm đặt máy chụp tự động cố định, một thông tư với tinh thần công khai hóa đã chỉ định việc phải dựng biển báo sớm “có radar”. Tùy theo loại đường: đường hạn chế tốc độ ở 130km/giờ, phải báo trước 600 mét; ở 90km/giờ, trước 400m; ở 70km/giờ, trước 300m; sai số cho phép trên dưới 50m. Tóm lại bạn được báo trước khoảng 15 giây để tự chấn chỉnh.

Các trạm chụp di động, có thể có cảnh sát viên chụp, thì không nhất thiết có biển báo trước, nhưng các chương trình kiểm soát tốc độ của các trạm này được công bố trước theo hàng tháng trên trang web của chính quyền tỉnh, để mọi người có thể tham khảo trước.

Bạn có thể ngạc nhiên, đã kiểm tra đúng theo luật, lại còn phải báo trước? Trừ những công việc an ninh đặc biệt và khẩn cấp, kiểm tra là công việc để thúc đẩy xã hội vào nếp, để xây dựng cùng nhau nền văn minh, chứ không phải để bắt nạt nhau.

Và các máy định vị dẫn đường do vệ tinh, GPS – Global Positioning System GPS, thành ra đắt khách: trên đường đi máy GPS sẽ báo cho bạn mọi radar chụp tốc độ, nếu bạn mua thêm chương trình này. Các nhà kinh doanh luôn nhanh tay, tốt thôi nếu trong khuôn khổ pháp luật.

Nhiều tay lái bạo lực quen đường và cậy GPS chơi trò láu cá: vẫn cố phóng nhanh, và đi chậm lại khi gần tới radar.

Nhà nước đang nghĩ ra và thử nghiệm một cách thức mới bổ sung vào để kiểm soát các tay lái bạo lực này: lúc bạn vào đường cao tốc, radar chụp bạn ngay, lưu để đấy, và khi bạn ra khỏi đường cao tốc, radar cũng chụp bạn, và sẽ tính ra tốc độ trung bình của bạn xem có vượt quá tốc độ cho phép không, để còn gửi giấy phạt thêm…

Vỏ quít móng tay, hạ hồi phân giải.


Bài trên Tiền Phong

Ăn Tết làng Đào (bản nguyên)

Có một giấc mơ rất gần, chỉ cần ngồi yên một chỗ là đạt được.
Có lúc chỉ cần ngồi yên một chỗ thêm vài tiếng đồng hồ là đạt được.
Giấc mơ ấy đeo đẳng suốt cuộc đời dài.
Mà cuối cùng giấc mơ thật đẹp đó… vẫn chỉ là giấc mơ.

—-

Cụ Là suốt đời công việc ở thủ đô. Điểm Zéro, “cây số không” của cả nước, xưa có lẽ là của cả xứ Đông Dương, tất nhiên là ở Hà nội. Người ta thường lấy nhà Bưu Điện làm điểm Zéro. Dân gian thì lấy tháp Rùa. Còn chỗ làm của cụ Là cách mép nước Hồ Trả Gươm vài chục mét.

Một tuần sáu ngày, trừ phi có ngày lễ hay Tết ta, cụ Là đều đặn ở Sở. Có mười ngày phép, mấy ông cấp trên gương mẫu không nghỉ, cuối cùng chả ai dám nghỉ phép. Chỉ có cánh công nhân thì họ hết sợ ai nên dám nghỉ phép thôi.

Xưa không được nghỉ ngày thứ bảy. Và ngày lễ được nghỉ trong năm thì cũng rất ít. Bù lại, có hai ngày lễ rất đẹp, nay nên được phục hồi, là ngày Giáng Sinh và ngày Phật Đản, để cho người ta bớt đuổi mãi theo vật chất, mà hướng lòng đôi chút về tâm linh. Cụ Là vẫn mong ước như vậy, tuy mình chỉ quen thờ tổ tiên tại nhà.

Ai được gặp cụ Là một lần thôi, không thể quên được. Cái đuôi mắt của cụ nói lên tất cả. Chân thành, tận tâm, nhỏ nhẹ, tươi tắn. Tu luyện cũng có, mà trời sinh chắc chắn cũng phải có.

Dung nhan Hà nội mấy chục năm ấy không đổi thay, chỉ cũ kĩ đi một chút. Đó là cái may mắn tuyệt vời của một thời, chỉ ai đã sống qua không gian-thời gian đó thì nay mới thấm thía. Nhiều người xưa còn nhớ như in những hòn đá tảng được đẽo về lát bờ hè phố tự năm nào vẫn biếc xanh.

Những phố hàng sấu thẫm màu, cổ kính, nghiêm trang.

Những phố cây cơm nguội thu về xao xuyến, bạn ngước mắt lên là chuyện trò được với những chú cu gáy đậu chót vót trên những cành đỉnh trụi trơ.

Những phố lá bàng âm u suốt hè, bỗng tía đỏ đông về.

Những phố mơ rủ cánh phượng, chỉ chực nắng hè lên để đỏ hoa rạo rực lòng người.

Gợi nhớ thế chắc là đủ, đâu cần kể hết.

Cả thành phố tĩnh lặng.

Nếu số điện thoại cả khắp các tỉnh phía bắc chỉ có 4 chữ số, thì số lượng xe máy ở Hà nội chỉ dừng ở hai chữ số – chứ có lẽ chưa đến ba chữ số, và thường là những chú “Solex mù” rất “độc”. Ngược lại, xe đạp của bạn có số xe đàng hoàng, và là vẻ đẹp cùng niềm kiêu hãnh của mỗi chủ nhân. Chúng thường được lau chùi sáng bóng, dù có cũ kĩ. Nhiều khi bạn đạp xe mãi thấy mình vẫn chưa về đến nhà, chợt tỉnh ra là mình cứ vô tình đạp xe mãi theo xe người đẹp phía trước, áo phin nõn, quần lụa đen.

—-

Cụ Là có một chiếc xe đạp sạch bong đến từng chiếc nan hoa.

Còi thành phố ủ lên, đài truyền thanh “tút, tút, tút, tút, tút….”, đúng năm tiếng, chuông đồng hồ đổ, rồi cả tiếng máy điện thoại cơ quan có đặt giờ réo lên… Đó là bản hợp xướng nghỉ trưa chính ngọ. Ai có đồng hồ đeo tay đều tranh thủ chỉnh giờ, lên giây lại, khéo khoe tinh tế tài sản bé bỏng của mình. Cụ Là may mắn cũng có một chiếc đồng hồ đeo tay, tuy cũ kĩ nhưng vẫn bền bỉ chạy xuyên cuộc đời, phải cái mỗi ngày chậm mất dăm bảy phút.

Buổi trưa cơm nước ở cơ quan xong, cụ Là có thú vui lượn xe phố phường. Thuở đó chưa có cái lệ làm thông tầm, mà đến hai giờ chiều công việc mới bắt đầu lại. Đủng đỉnh chán.

Cả thành phố là một không gian quen thuộc, nhưng luôn hào hứng, quyến rũ.

Nếu trời nắng chang chang, cụ Là chọn những tuyến phố nghẹt bóng cây. Còn trời mà mát, cụ Là tranh thủ lượn dọc các phố trần trụi, như khu ba mươi sáu phố phường, hay đường Tràng Tiền vui vẻ.

Bao nhiêu thứ để mà ngắm đó nhé.

Ngay Hồ Trả Gươm thôi, các bạn trẻ bơi thuyền mơ màng sóng nước.

Qua các rạp chiếu bóng, nhà hát, các họa sĩ còn đang dở vẽ tranh quảng cáo phim, kịch sắp ra. Cũng phải vài hôm mới xong. Nên hôm trước đã đoán phim kịch gì, hôm sau đi qua lại xem lại xem mình đã đoán sai trật ra sao.

Tuần hai lần, cụ Là ghé bể bơi. Bơi buổi trưa tuy cháy nắng, nhưng vắng vẻ êm đềm. Và cũng là nơi mấy ông bạn hẹn hò nhau rồi.

« Đầu tháng phú nông », cụ Là tự cho phép mình một lần lên hồ Tây thưởng món bánh tôm với một cốc bia hơi. Thời đó bia hiếm, không ai dại gì bán bia không kèm thức ăn.

Còn lại thường thì sau một vòng phố phường, là tạt vào quán nước trà văn nghệ sĩ bất đắc dĩ, tha hồ
chuyện. Chủ quán nước trà bao giờ cũng có sổ nợ ông nào uống trà chịu cuối tháng.

Cũng không quên mỗi tháng một lần cụ Là ghé qua cụ Tư cắt tóc. Cắt bằng tông-đơ. Có lần cụ Là đang được cắt tóc dở thì còi báo động, cứ cái đầu đã bị cạo trắng hai phần ba mà đi vào nhờ hầm trú ẩn của cơ quan cạnh đó. Bà con rúc rích cười ghê quá, phi công địch quân mà nghe thấy thì gay go.

—-

Vậy thì cụ Là nằm trong số những ai sành Hà thành quá rồi còn gì!

Còn mỗi cái chuyện thế này :

Cụ Là chưa bao giờ đón được Giao Thừa ở giữa Hà nội cả!

—-

Nhà cụ Là rất đẹp, cả một vườn đào và các loại hoa khác, xa quá lên trên phía Quảng Bá, Nhật Tân, gần tới chợ Chèm.

Mỗi ngày đúng mười cây số lẻ một mét, cụ Là đạp xe từ nhà vào cơ quan làm việc, bất kể nắng mưa.

Cũng may là con đường này xưa tuyệt đẹp, mà vắng ngắt.
Bên trái là Sông Hồng đỏ tươi phù sa uốn khúc sau hàng tre ven đê.
Bên phải là làng quê, nhà nhà nối ra tới ruộng xanh bát ngát.
Đằng sau là bến Chèm với các con đò mỏng manh quả cảm.

Xuôi xe đến chỗ cây gạo cổ kính vĩ đại thì con đường sẽ bẻ gãy sang phải. Qua Nhật Tân, rồi thì đến rặng ổi Quảng Bá ken chặt như trong mơ… Dừng xe đạp, với tay, là có ổi chín!

Cứ mải miết như thế, qua Nghi Tàm, rồi lúc nào không hay thì đến đầu dốc đường Cổ Ngư. Từ đây coi như là vào đến Hà thành. Xe điện chỉ chạy từ đây nhé, bến Yên Phụ, vào Cửa Nam.

Chỉ có vậy, mà phần lớn bà con trong làng cụ Là cũng chưa đi Hà nội! Đã mấy người trong làng biết đi xe đạp đâu, đừng nói đến có xe đạp như cụ Là.

Hết chiều làm việc, cụ Là lại dóng xe đạp rời Hà nội về làng nhà.

—-

Cụ Là đeo mang mãi một giấc mơ.

Làm sao để bản thân cụ, và tuyệt vời nữa, thì cùng với cả nhà, đón một cái Giao Thừa ở giữa lòng Hà nội, ngay chỗ cụ vẫn đi làm hàng ngày…

Năm này hẹn năm sau.

Có năm bận việc gấp cơ quan, chiều ba mươi Tết cụ Là vẫn còn ở Hồ Trả Gươm, đã nghe đì đẹt tiếng pháo thèm khát không nhịn được của mấy cậu bé đang diện áo mới. Mùi khói pháo da diết làm sao…

Nhưng rồi thì lại lo bữa cơm chiều ba mươi Tết thiêng liêng quê nhà, là lúc đoàn tụ con cháu, dâng hương tổ tiên, sau cả một năm vất vả bận rộn…

Cụ Là hối hả đạp xe về làng nhà.

Lúc nào muốn đi Giao Thừa Hà nội, cả nhà làm sao mà đi bộ được mười cấy số lẻ một mét? Rồi lại còn đi về nữa? Cả nhà chỉ có mỗi một chiếc xe đạp của cụ Là, và mỗi cụ Là biết lái xe đạp! Đường thì tối như mực đêm ba mươi, đâu có đèn đóm gì.

Xe điện thì phải ra đến tận Yên Phụ mới có. Đấy là khi may có điện nhé.

Xe buýt Chèm-Hàng Vôi thì không chạy đêm.

Chả nhẽ đi một mình? Trong nhà, làng nước coi mình ra sao?

Mà có đèo bà nhà đi, bà ấy cũng nhất định không chịu ! Trông thấy cái xe đạp là hãi rồi. Vả lại ai lại bỏ con cháu đi chơi một mình bao giờ?

—-

Cho nên cụ Là suốt đời ăn Tết làng Đào.

Sau này già quá rồi, lại nghe nói phố xá người xe như mắc cửi, thôi không dám đi, con cháu cũng chẳng cho đi.

Nhưng vẫn còn đó, một giấc mơ Giao Thừa giữa lòng Hà nội, bên Hồ Trả Gươm, trong đôi mắt mờ bạc của cụ Là.

Chủ nhật ả yên

Anh La nhớ mãi cái kỉ niệm ngày nào làm quen và đón dăm anh em xứ ta sang xứ bạn đi học hành.

Chuyện là dăm anh em này nom rạc người, đăm chiêu, bơ vơ trong khu kí túc của một trường kĩ sư, vào một buổi chiều chủ nhật ả yên. Anh La vào đây chiều hôm này cũng chỉ do tình cờ để chơi quần vợt cùng bạn bè.

Mấy anh em qua đây vào chiều tối thứ bảy hôm trước, mệt quá, ăn uống qua loa mấy thứ mang theo, rồi nhận phòng, lăn ra ngủ.

Ngày chủ nhật hôm nay thức dạy, phố xá vắng tanh. Các cửa hàng quanh đây đều đóng cửa im ỉm. Còn mấy gói mỳ tôm, không có gì để đun nước sôi. Anh em cứ mở với chắt nước ấm trong vòi ra, và cuối cùng loay hoay nuốt mấy sợi mì nửa sống nửa chín cầm hơi.

Sao ở cái xứ nghe tiếng là tranh đua này mà đồng tiền lại trở nên bất lực vậy a?

Anh La đón các anh em về nhà, thả cỗ mầm đá. Cơn đói đã qua, giờ lại vang lên đủ các loại chuyện vui nhộn nước nhà.

Biết bao nhiêu các chính khách phe hữu loay hoay muốn cho mở cửa thương mại vào ngày chủ nhật. Nhưng xã hội Pháp, cho đến ngày hôm nay, vẫn biết chối từ cái việc tham tiền này.

Ngoại trừ một số khu vực du lịch phục vụ ăn uống, giải trí, văn hóa, cùng một số cửa hàng bán đồ sửa sang trang trí nhà cửa… ngày chủ nhật là ngày nghỉ thiêng liêng cho toàn xã hội.

Nghỉ ngơi là một vấn đề xã hội. Tiền nong không mua được nó.

Một người không thể nghỉ ngơi được nếu như những người xung quanh mình vẫn hùng hục công việc.

Hãy hình dung các cơ sở được mở cửa các chủ nhật. Anh La đi làm vất vả cả tuần, mong chờ cái vui thú của ngày chủ nhật thư giãn này. Thế nhưng cô bạn gái của anh lại phải đi làm, vì cái công ty của cô ấy bán hàng ngày chủ nhật!

Muốn nghỉ ngơi, với hai người thôi, đã bất lực là thế.

Với toàn xã hội, lại càng hơn thế nữa.

Gần những ngày lễ lớn, Noel hay Năm Mới chẳng hạn, các cửa hàng phải đăng kí trước xin được phép mở cửa, và theo lệ thì họ được phép mở cửa một hai ngày chủ nhật trước ngày lễ lớn. Và họ phải trả một khoản tiền thuế đặc biệt cho việc mở cửa ngày chủ nhật, cũng như phải trả ngày lương cao gấp đôi bình thường (hoặc hai ngày nghỉ bù) cho các nhân viên.

Câu chuyện giản dị chỉ có thế.

Nhưng hãy nghĩ kĩ xem, đó là sự lựa chọn văn hóa-nhân văn vĩ đại. Vĩ đại hơn thế nữa, đó là cả một cộng đồng xã hội đồng thuận khẳng định được một cách dân chủ cái việc lựa chọn văn hóa-nhân văn như thế.

Và đồng tiền không mặc cả được sự lựa chọn này.

Nhắn bạn nào chưa biết một câu thế này. Nếu bạn chẳng may có dịp tiện chân ghé sang xứ này, và định khoan tường căn hộ của bạn để đóng cái đinh vào ngày chủ nhật… Đừng chơi với lửa nha! Bạn không được phép làm điều đó vào ngày chủ nhật!


Bài trên Tiền Phong

[ Bản trên TP có thay đổi chút ít]

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 88 other followers