RSS Feed

Tag Archives: tienphong

Nền cộng hoà biết tự dưỡng, biết hoà giải

Bản đủ

Nhà báo DƯƠNG Phương Vinh hỏi chuyện anh HOÀNG Hồng Minh, tháng Tư 2014

DPV – Anh dẫn câu chuyện có nhiều người phạm tội nhưng thỏa thuận được với bên bị hại, đền ít tiền xong là hòa cả làng, chả có ai phải ra tòa, để nói rằng: ở Việt Nam pháp luật đôi khi không có việc để làm, bộ máy không hoạt động vì sự kém hiểu biết luật pháp của cả dân thường, và không chỉ của dân thường. 

Cho nên mới có chuyện những đứa trẻ bị xâm hại nhưng chỉ cần có vài chục triệu đồng là bố mẹ nạn nhân xí xóa luôn cho, khác nào hành động bán con. Và mô-tip thường gặp đó là: lỡ đâm xe, gây tai nạn cho ai thì chịu khó nhận nạn nhân làm con nuôi, em nuôi, thậm chí lấy luôn nhau là xong?

HHM – Trong một đời sống tối giản, tỉ như mươi nóc nhà với ba dòng họ quần lại thành một cái làng, tất cả các va chạm xung đột bên trong đó thường sẽ chỉ là những vụ việc giữa các cá nhân với nhau, to tát hơn thì thường sẽ chỉ là những vụ việc giữa các nhà với nhau, rồi nữa thì là giữa các dòng họ với nhau… Về căn bản, họ sẽ « tự xử », tuy có phải lựa khảo thêm tập quán. Tự xử thì thường bao giờ cũng sẽ theo hướng có lợi cho bên nào giàu hơn, có thế lực hơn, hoặc hung bạo hơn. Nếu không tự xử nổi vì «nhân thân cân sức», thì vụ xung đột sẽ thành ra mối thù truyền kiếp, được khắc cốt ghi xương, « con ơn nhớ lấy thù này » để « sau này sẽ hay », trừ phi may ra cái làng ấy lại đã có được một tổ chức đặc biệt phát triển để sẽ có đại diện làng đứng ra phán quyết được… có tính đến các tập tục, các thế lực.

Ngày nay, đời sống xã hội của chúng ta đang dần được khế ước theo thể thức « nền cộng hoà », nói về «nguyên lý », tất nhiên nền cộng hoà này thực ra ở trong giai đoạn đang được hình thành một cách chật vật, cả về quan niệm lẫn về thực tiễn. Không phải cứ ra tuyên bố khai sinh nền cộng hoà xong, là sẽ tự khắc có được nó ngay, như món mì ăn liền được. Nói như vậy, là nghĩa làm sao?

Con người trong xã hội một khi đồng ý thảo luận và xây dựng dần với nhau một cách thức tổ chức đời sống chung, sao cho các quyền làm người căn bản, các quyền tự do của mỗi cá nhân, mỗi tổ chức được bảo đảm, chúng ta tạm nói đơn giản như thế đã, thì họ thực sự đang xây dựng nên một thực thể tinh thần tồn tại trong toàn bộ xã hội, trong chính mỗi công dân của nó, thực thể « nền cộng hoà », cũng có thể tạm gọi đơn giản là thực thể « nhà nước » mà ai cũng có phần ở trong đó. Thực thể này không phải là bà nọ ông kia cực kì quan trọng, hay như là « ông nhà nước » nằm ngồi đâu đó kín bưng một mình, như nhiều người thường tưởng tượng, mà chỉ là một hệ thống các giá trị cho đời sống được hiến định dân chủ đồng thuận, rồi được luật định hoá cho hợp hiến, tức là các luật định không được phản chống lại, mâu thuẫn lại những giá trị căn bản đã được hiến định dân chủ. Những « quyền lợi » của  thực thể này không phải là gì khác hơn những ràng buộc và hướng dẫn con người và những tổ chức xã hội trong đó, từ cá nhân cho đến chính quyền, phải hoạt động cư xử theo đúng các chuẩn mực của nó, của « nền cộng hoà », của « nền cộng hoà pháp quyền ». Đơn giản, và khắt khe, như các cầu thủ và các trọng tài trên sân cỏ phải chơi đá bóng theo luật bóng đá, cái luật bóng đá ấy giữ vai trò như nền cộng hoà pháp quyền cho các cầu thủ cùng các trọng tài.

Hôm nay khi các công dân có xung đột, thì họ không chỉ xung đột với nhau như những dân làng lẻ loi cô độc nữa, mà tuỳ theo mức độ nghiêm trọng họ còn có thể xung đột với nền cộng hoà, nghĩa là với nền pháp lý công cộng.

Nếu mức độ xung đột của họ nhỏ nhặt, chưa vi phạm nặng đến những thiết chế pháp lý công cộng, việc giàn xếp giữa họ là điều khả dĩ. Chẳng hạn như hai xe đạp bị ngoắc ghiđông vào nhau làm cho cả hai tài xế xe đạp lành lặn phải xuống xe gỡ chúng ra.

Nếu mức xung đột của các công dân nghiêm trọng, ví dụ trả thù nhau bằng tưới xăng đốt nhà, thì về bản chất sẽ có hai vụ án khác nhau: « vụ án thứ nhất » về sự xung đột giữa hai bên công dân, và « vụ án thứ hai » giữa người gây án đó với nền cộng hoà – hệ thống qui pháp của nền cộng hoà không cho phép mang xăng đốt nhà công dân.

Trong trường hợp này, việc xét xử, giàn xếp của « vụ án thứ nhất » không xoá bỏ được « vụ án thứ hai », bởi vì nếu nền cộng hoà bị xâm phạm mà việc đó không bị xét xử, nền cộng hoà thực chất đã tự tiêu vong. Khi đó sẽ chỉ còn lại một đời sống hoang dã mà bạo lực và đồng tiền đã xoá sổ và thay thế nền cộng hoà. Cũng như vậy, một lái xe say rượu đâm chết người sẽ phải đối mặt với « hai vụ án trong một »: vụ án gây hại cho nạn nhân, và vụ án xâm hại nền cộng hoà, không có chuyện tự xử giữa những người liên đới trực tiếp với nhau « là xong”. Cũng như vậy, việc trẻ em bị xâm hại không phải chỉ là câu chuyện giữa vài người sống bên ngoài nền cộng hoà tự xử với nhau « là được ».

Cuối cùng thì phải nói: nền tư pháp phải hoàn toàn độc lập xét xử, chỉ chiểu theo hệ thống pháp lý, và phải tuân thủ hệ thống pháp lý, nếu không, thì nền cộng hoà cũng đã tự tiêu vong.

DPV - Cả xã hội đang bức xúc vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, biết rằng có khi càng ăn nhiều càng chóng chết nhưng đành cùn “khuất mắt trông coi”, “lợn chết không sợ nước nóng”. Tuy vậy mỗi người dường như cũng đang rước họa vào thân một cách hồn nhiên.

Nói ví dụ, đứa trẻ con ở trường cấp 1 cũng đã được dạy rằng không nên uống nước lã. Thế mà, kể anh nghe: Tết hàn thực vừa rồi, xung quanh khu vực nhà tôi rất nhiều hàng bánh trôi bánh chay. Tôi xếp hàng chờ mua, hàng này có nồi nước luộc bánh đặt trên bếp than tổ ong, cạnh đó có nồi nước lạnh để bánh luộc xong thì nhúng vào vớt ra cho bánh được rắn. Người bán- nặn bánh, vớt bánh, bắc bếp… tay cứ trần thùi lụi thế thôi. Tôi hỏi nồi nước lạnh này là nước lã hay nước lọc. Thì cả người bán lẫn mấy người mua đứng quanh đều trợn mắt “Lại còn đòi nước lọc!”. Thực ra một nồi nước lọc có khó gì. Nhưng họ dường như thấy không cần xa xỉ như vậy. Cũng như mua thịt bò thịt lợn ở chợ- việc gì phải rửa, cứ thái tại chỗ, xay tại chỗ, thịt cũ thịt mới đè lên nhau mà xay xay thái thái. Như vậy, chúng ta đã tự đầu độc mình trước, rước lấy nguy cơ tật bệnh, còn kêu ai? 

HHM – Hiển nhiên là mỗi người cần biết làm tốt việc của mình, cho mình, và tốt hơn nữa thì thỉnh thoảng giúp đỡ được một số người khác. Nhưng tất cả những điều đó đều là thứ triết lý chỉ may ra đủ dùng cho đời sống thời trung cổ.

Khi con người đã tham gia, hôm nay là bắt buộc, vào đời sống cộng đồng rộng lớn, một loạt những vấn nạn « siêu cá nhân » nảy ra, không một cá nhân lẻ loi nào tự giải quyết được. Bạn là người tốt, và tử tế đến mấy đi nữa, bạn mà leo lên chiếc máy bay được lái và bảo trì bởi những viên phi công và kĩ thuật viên vừa nốc xong mấy chầu rượu đế  « trăm phần trăm », cái gì sẽ xảy ra? Mỗi nhà đào một cái giếng, loay hoay lọc nước, trong khi vườn nhà bên cạnh (và chính cả vườn nhà mình) bón phân chôn rác đúng vào mạch nước vào giếng của nhà bạn, cái gì sẽ xảy ra? Công việc quan trọng nhất của các tổ chức công cộng, của nhà nước pháp quyền, là « quốc hữu hoá các vấn nạn », để rồi xây dựng, cung cấp được các giải pháp tổng thể có tính nền tảng cho toàn xã hội, để các công dân và các tổ chức xã hội khác được và phải sử dụng các giải pháp tổng thể ấy để đi tiếp lên. Một xã hội muốn tiến bộ lên sẽ phải có được nền kiểm tra an toàn thực phẩm trên toàn xã hội, truy nguyên được thực phẩm dễ dàng trong nháy mắt ( nhờ hệ thống mã hoá thông tin in trên sản phẩm) để trừng phạt được kẻ làm gian, dập tắt được ổ bệnh, và mỗi người dân không phải tự luyện mình để may ra trở thành chuyên gia soi từng miếng thịt mớ rau mỗi ngày.

DVP – Người Việt rất hay bày tỏ chính kiến, bất cứ việc gì cũng phải lập tức lên tiếng, nhưng lại để cảm tính chi phối và rất có vấn đề về tư duy lô-gic, về hiểu biết pháp luật. Như vụ cháu bé trót trộm sách bị trói và bêu giữa siêu thị vừa qua. Sau hành động làm nhục, hành hạ trẻ con đáng lên án, thì một bộ phận lại “làm quá” theo chiều ngược lại, nào đến thăm, tặng quà, cho tiền… Trong khi tôi đoán bản thân cháu và gia đình chỉ muốn chuyện này trôi vào lãng quên càng nhanh càng tốt, bình yên trở lại.

HHM – Có lẽ nói « bày tỏ chính cảm », thì đúng hơn ạ.

Câu chuyện này rất gần câu chuyện thứ nhất: lỗi nhỏ của bạn nhỏ nọ có thể và nên được dàn xếp tốt giữa người gây hại (bạn nhỏ) và người bị hại (cửa hàng), vì nó chưa gây hại đến mức nghiêm trọng cho nền cộng hoà, chiểu theo luật pháp. Nhưng cách hành xử của cửa hàng nọ đã gây hại thực sự đến nền cộng hoà khi tự cho phép làm nhục một trẻ em như vậy, bất chấp hệ thống pháp lý công cộng, và điều đó nền cộng hoà có thể và cần phải kiện án.

Khích lệ xây dựng, bảo dưỡng cho được một nền tảng tư duy duy lý, nhân ái cho xã hội là công việc của mỗi chúng ta, điều đó phù hợp với lý tưởng cộng hoà cho mỗi công dân, điều đó cho phép nền cộng hoà được củng cố, phát triển ở Việtnam.

DPV: Gần 40 năm đã trôi qua, không thể ngờ người Việt vốn tự nhận là bao dung nhân hậu, lại có một bộ phận có vẻ thù nhau “muôn đời muôn kiếp không tan”, khiến câu chuyện hòa giải vẫn dậm chân tại chỗ. Anh sống nhiều ở nước ngoài, anh lý giải gì về điều này và nên thế nào?

HHM: Hoà giải hiển nhiên là cần phải có sự cố gắng thiện ý từ các phía.

Nhưng tôi xin đặc biệt nhấn mạnh điều sau đây.

Trong hoà giải, người có sức mạnh, người ở thế thượng phong, người « chiến thắng », phải là người chủ động, chìa bàn tay ra trước, bước về phía trước, nhìn nhận lại trước, chỉnh đốn mình trước, bền bỉ hơn, bao dung hơn.

Nếu không, thì là « thu phục », là « chinh phục », là « thu hút », v.v., nhưng chưa là « hoà giải ».

Sự hoà giải phải trở thành một lý tưởng lớn của xã hội, để kiến thiết lên một đời sống khoan dung bền vững, để « sang trang ». Hơn thế nữa, nó phải tinh tế, trau truốt, chỉn chu. Từng lời nói, tên gọi trong đời sống xã hội phải được cân nhắc, quá khứ phải được nhìn lại bao dung hơn. Lịch sử đời sống các vùng miền thời bị chia cắt phải được tái dựng, được bình thường hoá ở mức cao nhất có thể. Không thể nói đến lịch sử đời sống của đất nước trong giai đoạn 1945-1975 mà lại lờ đi hoặc thiếu vắng các sự kiện, con người của những vùng miền thuộc chính quyền Sàigòn quản trị. Cụ thể hơn, chúng ta đang truyện trò trên báo chí, vậy thì lịch sử báo chí Việtnam phải tái hiện lại được ngày càng đầy đủ, bao dung lịch sử báo chí phía nam trong giai đoạn 1945-1975. Ngôn ngữ lịch sử rất cần sự rõ ràng, trung tính, gọi « chính quyền Sàigòn », « chính quyền Việtnam cộng hoà » trong các văn bản, không gọi kiểu dân dã « chính quyền nguỵ ».

Năm ngoái tôi đến Buôn-mê-thuột, trên con đường đi về quảng trường trung tâm thành phố tôi gặp mô hình chiếc xe tăng treo cờ ở giữa quảng trường, chĩa nòng súng về phía trước nghênh đón tôi và mọi người. Suýt soát bốn mươi năm rồi, tại sao lại vẫn để cái mô hình đó ở ngay giữa quảng trường trung tâm? Thành phố này đã là của mọi người, đâu còn là thứ « mới giành được »? Một cử chỉ « nhỏ », nhưng đầy giản dị, đầy hoà giải, hoà giải với chính chúng ta, cho chính chúng ta: hãy chuyển cái mô hình xe tăng đó vào bảo tàng.

Sức mạnh, vẻ đẹp, sự giàu có, tương lai của một giàn nhạc có được khi các cây đàn và giọng hát trong đó vượt lên được khỏi cái triết lý cổ xưa « ai thắng ai », nơi mỗi người cố đánh và hát cho thật to hơn người khác, để chuyển sang biết kiến thiết, thương nghị, hợp tác, và thành công được những bản giao hưởng sáng tạo được chung viết, chung dựng của cả giàn nhạc.

DPV – Nhiều người cho rằng, đã đến lúc khẩu hiệu cần đề cao trong xã hội bây giờ là “dân chủ, trí tuệ, nhân văn” thay cho “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hoặc những thứ tương tự. Vậy theo anh cần bắt đầu từ đâu?

HHM – Các cộng đồng phát triển trên thế giới đã đi được những chặng đường rất dài, rất xa, rất căn bản. Tôi nói ví dụ cộng đồng châu Âu. Từ một lục địa với hai cuộc chiến thế giới khủng khiếp, hôm nay bạn xin một visa có giá trị chung luôn cho một loạt các nước ở đó, chạy ôtô qua các biên giới của mấy nước rồi mà « eo ơi quên khuấy mất lúc mình đi qua biên giới như thế nào nhỉ, tiếc quá không để ý», nhiều nước tiêu đồng tiền chung, hưởng hệ thống pháp luật đồng điệu, cùng viết lịch sử chung… Các khẩu hiệu đối lập đông-tây chỉ là những ảo ảnh của lối mặc cảm kiêu-ti, cần được cất đi vào viện khảo cổ. « Minh triết » là những cố gắng suy tưởng về những  sự thông thái có tính toàn vũ trụ, vậy mà nhiều học giả học thật xứ Việt lại còn sùi gắng bịa thêm ra bằng được những « minh triết phương đông » cô độc, tôi không hiểu họ muốn gì. Tinh thần khoa học cũng thế, chỉ có một tinh thần khoa học để gắng tiệm cận chân lý, làm gì có đến bốn tinh thần khoa học đông tây nam bắc tít mù khác nhau?  Chính mấy nước « minh triết phương đông » hôm nay cần phải vươn lên để học hỏi làm sao biết sống yên bình, hoà hợp, cộng tác, tôn trọng lẫn nhau hơn bao giờ hết, trước hết để các biển Á Đông bớt dậy những cơn sóng tham lam ích kỉ!

Nền cộng hoà là lý tưởng mở cửa đến với toàn nhân loại. Dân chủ, tự do, quyền làm người, trí tuệ là những lý tưởng ở ngay bên trong đó. Tuỳ các lĩnh vực mà, nếu bản sắc của chúng ta đã có đấy, thì chúng ta cố gắng bảo dưỡng chúng, và làm lan toả chúng, lan toả ra cả bên ngoài mình đến muôn nơi; và nếu bản sắc của chúng ta chưa có đó, thì chúng ta học hỏi, và dựng xây chúng. Dân chủ, tự do, quyền làm người, trí tuệ là cái nền tảng tốt nhất, bền vững nhất cho việc bảo dưỡng và phát triển các bản sắc.

Đặt vấn đề ngược lại, « đi từ bản sắc mà đi ra », là tối bưng, là không biết đằng nào mà lần, là không hiểu mình đang về đâu, là mở đường cho thiên hướng tự kỉ, như  nhân vật Lão tử từng mơ « đứng chót vót đằng sau thiên hạ ».

DPV – Cảm ơn anh.

Bài đã đăng trên Tiền Phong, Vănhoá Nghệ-an

Xã tín VIII – Ống thông hơi cũ

 
 Cô Gioan mời Vi và Anh La đến dự cơm khánh thành nhà mình mới sửa xong. Phụ nữ thời nay giỏi thế. Một thân một mình như Gioan, đã đủ công việc ở nơi làm, vẫn lo tiến thủ học thêm, lại thể thao nghệ thuật ngoài giờ, kiêm môn sáng tác bếp núc, cuối cùng còn loay hoay sửa được cả nhà ! Xinh đẹp, tài giỏi, mỗi tội cao số ! Anh La chợt chột dạ cho cái tương lai thật mù mịt của toàn thể cánh đàn ông.

Chén rượu hồng rót từ bàn tay của Gioan ra lại càng lóng lánh hơn. Gioan nâng cốc, không quên dặn « khi Anh La chạm cốc, nhớ là phải nhìn vào đáy mắt đối tác nha. Em nhắc lại lời bạn Vi của anh như thế, kẻo người ta chê anh quê à. »

Thế rồi Gioan với Vi chuyện trò tíu tít. Anh La thì chỉ còn biết khen công trình của Gioan hết chỗ này đến chỗ khác…

Chợt Anh La phát hiện ra một điều làm cho chính mình có giá trị hơn lên.

« Góc kia của Gioan sao sẫm màu hơn, có nước thấm à ? »

« Em cũng ngờ thế ạ.»

Vi được thể sai ngay Anh La trèo lên gác kiểm tra.

—-

Rõ ràng có một vệt như vệt nước rất nhỏ men góc tường, ngay cả ở trên gác… Lại phải trèo tiếp lên tầng áp mái, và Anh La đã đánh hơi ra cái vệt rò từ trên đỉnh góc mái xuống. Đành phải mở ô cửa nóc mái nhà… và bò ra…

Đây rồi, cái ống thông hơi xưa… Ngôi nhà này đã phải ngót nghét dăm bảy chục năm tuổi rồi… Cái nắp trùm ống thông hơi đây rồi, nó được đúc bằng xi măng cốt sắt, đã lở tở. Anh La dướn lên, chạm tay vào nó… Thôi chết rồi, tất cả mủn ra như bột dưới tay mình…

—-

“ Anh La sao liều thế, nhỡ ngã thì chết!”, Gioan chậc lưỡi, lắc đầu, cái lắc đầu thật duyên dáng.

“Ôi cái anh chàng quen trèo me trèo sấu này… Thôi còn chưa muộn, chúng mình ra cửa hàng vật liệu xem có đồ thay không, đi ngay thôi!”, Vi lườm Anh La, giục giã Gioan.

—-

Anh La lượn xe chở hai nàng vào thẳng trong khu sân các ngăn hàng đồ sửa nhà. Chịu, cơ
man nào là chủng loại cũ mới. Gioan thoắt một cái đã biến đi lúc nào. Một lúc sau chợt hớn hở quay lại với cái bộ nắp bằng nhựa xinh xắn.

“Đây rồi các bạn ạ, anh bán hàng bảo em đúng là loại này chuyên dành cho các ống thông hơi nhà!”

“Gioan đùa dai à? Cái bệ ống thông khí của nhà em, nó có từ thời cổ lỗ sĩ, làm sao mà cái bộ đồ nhựa hậu hiện đại này vào vừa cho được!”

“Em đã hỏi đi hỏi lại rồi mà! Anh ấy bảo dẫu có trăm năm đã qua thì chuẩn mực vẫn là chuẩn mực, một khi chưa có chỉ dẫn gì khác.”

“Em xinh đẹp thế, làm gì anh ta chẳng tán vào cho đã!”

“Thì mình cứ về thử xem sao, biết đâu à?” – Vi lại giục giã.

—-

Lần này sau khi bị Gioan và Vi vắt buộc bộ dây an toàn quanh người mình thật nghiêm chỉnh,
Anh La phấn khích leo lên mái, cứ như thể là nhà du hành thoát ra ngoài không gian, để thử xem bộ đồ nắp tân có giao duyên với ống thoát khí cổ không.

Cái ống thông hơi đây rồi… Anh La chụp bộ đồ nắp hậu hiện đại lên.

Vừa khít, chắc đanh!


Bài trên Tiền Phong

Chủ nhật bình yên


Bài trên Tiền Phong


« Có đường phố nào vui cho ta qua một ngày
Có sợi tóc nào bay trong trí nhớ nhỏ nhoi »

Trịnh Công Sơn

Anh La được bạn bè rủ đi dã ngoại. Không khí thật phấn khích. Hộp thư emails thoắt cái lại trồi lên một thư mới. Điện thoại rung ríu rít. Các đề xuất xẻ dọc xẻ ngang như những tia chớp báo cơn thông minh. Cánh phụ nữ đã kịp loay hoay khéo trốn việc công để đi chợ sắp xếp hậu cần cho ngày vui rồi…

Và ngày vui đến, mấy chiếc xe nối nhau, cái thì tự lái, cái thì kịp thuê, rủng rỉnh đón nhau lên đường. Điểm hẹn là ra khỏi thành phố, hàng quán bên kia cầu. Sáng ra mà mấy nắp bia đã bật, gói cá khô đã được mở ra, dạo đầu cho các câu chuyện tưng bừng nhân dịp hội ngộ.

Đến nơi rồi, anh chị em xốc vác chương trình rải chiếu, mở rượu, đồ nhắm, và các đồ thưởng thức khác. Lại muôn vàn chuyện.

Các bạn gái thì lo xa hơn, đã rục rịch các món cho đại tiệc buổi trưa. Và rồi đại tiệc buổi trưa thì liền đó cũng đã được khai mạc ngay cho đỡ sốt ruột, kéo dài cho đến hết chiều, để rồi thu dọn « lên đường về nước ».

Ăn và uống, uống và ăn. Có thực sự ta biết mình muốn cái gì trong đời sống này không ?

—-

Ngồi trong hàng quán nọ với đủ nguồn ồn ĩ , Anh La hỏi nhỏ cô phục vụ viên tươi tắn « liệu mình có cách nào giảm ồn ào ở đây không ? » Cô phục vụ viên lúng liếng ngắm Anh La, và giải thích hồn nhiên « dạ không sao, người châu Á mình thích ồn ĩ ạ. » Lấy kết quả làm nguyên nhân, còn gì tiện hơn thế.

—-

Một tuần lễ của đời sống hoạt động hết ga ở các thành phố xứ ta đòi hỏi, và xứng đáng được hưởng, một cố gắng cho sự bình yên. Trước hết là ngày chủ nhật cái đã.

Cố gắng này phải trở thành một quyết sách của cộng đồng. Từ người dân đến chính quyền các cấp, mọi sáng kiến đều cần được cổ vũ và thúc đẩy để xây dựng văn hóa này.

Các hoạt động xây dựng, sửa chữa gây ồn lớn rồi phải bị cấm vào ngày chủ nhật tại các khu dân cư.

Một vài khu vực quanh hồ nước, quảng trường, nơi mà buổi sáng người dân tập thể dục hay đi dạo ở đó, có thể bị cấm ô tô xe máy cho đến 8 giờ sáng.

Hãy thử nghiệm quảng cáo không âm thanh trên tivi vào sáng ngày chủ nhật, cũng là để nhắc nhở và xây dựng dần ý thức về quí trọng sự bình yên.

Loa phường, trong chừng mực vẫn còn tồn tại, không phát vào ngày chủ nhật.

Và rộng hơn nữa, hãy đưa chương trình giáo dục về chống tiếng ồn vào các trường học dưới mọi hình thức phong phú, để rồi chúng ta sẽ có được một thế hệ biết yêu, biết quí trọng, và biết bảo dưỡng sự thanh bình.

Và để mỗi người chúng ta sẽ có được vị ngọt của mỗi chủ nhật bình yên.

Chuyện gọi tên phố, tên phường, tên…



Bài trên Tiền Phong

 

Quảng Trường trung tâm lớn nhất ở Paris, nơi dựng lễ đài chủ tọa cho các cuộc diễu hành ngày Quốc Lễ thì nay hầu như ai cũng đã biết đến, ít ra là qua vô tuyến truyền hình. Quảng trường Concorde, « Hòa Hợp », nơi kết thúc vườn Tuileries và mở ra đại lộ Champs-Elysées, đại lộ được nhiều người cho là đẹp nhất thế giới.

Những người thấp thỏm nhất cho buổi diễu hành ngày Quốc Lễ này là những cô gái và các chàng trai đã đỗ được vào trường Polytechnique danh giá hàng đầu nước Pháp hai năm trước, mà rồi chỉ đến ít ngày trước đó, một số trong họ mới được chính thức gọi tên để tham gia lễ diễu hành « duy nhất trong đời người ». Theo truyền thống, nhóm Polytechnique được đi trong đội đầu tiên của buổi lễ long trọng này. « duy nhất trong đời người ».

Tiện nói, chữ “Quốc lễ” dùng ở đây cho chữ “Fête Nationale”, “Ngày Hội của Dân tộc” của nước Pháp, để tự cẩn thận với chữ “Quốc Khánh” đã quá quen được dùng theo nghĩa nôm na ở ta như là “Ngày Lập nước”! Đây là thói quen vị kỉ nhiễm từ các triều đình Trung Hoa, rằng khi dòng họ nào lên thì họ được coi là người dựng nước lại từ đầu, kể cả tính lại lịch làm năm thứ nhất luôn!

Nhân tên trường “Polytechnique”, không gọi là « Trường Bách Khoa ». Trường Polytechnique ở Pháp là một trường duy nhất, tên gọi đó là một thương hiệu, chỉ có một, và không được phép « dịch ». Cũng vậy, trường « Ecole Normale Supérieure » là một thương hiệu, một trường duy nhất trứ danh hàng đầu của nước Pháp, chớ dịch « Trường Sư Phạm ». Dịch một thương hiệu là phá tan một thương hiệu, và người ta biết ngay là mình « gà mờ » về nó.

Việc gọi tên, chỉ có thế thôi, đã là cả câu chuyện để rèn luyện tư duy. Hơn bao giờ hết, sự chuẩn xác ngày nay là mệnh lệnh của tư duy, phải rèn luyện.

Quảng trường Concorde này đã chịu mang rất nhiều thứ tên gọi thăng trầm theo lịch sử. Được nhà kiến trúc Jacques Anges Gabriel cho xây dựng từ 1754 đến 1763 dưới thời Louis XV, quảng trường này liền đó mang tên… Louis XV. Đến thời cách mạng Pháp, quảng trường này được đổi tên thành « Révolution », « Cách mạng », và là nơi phải chứng kiến rất nhiều cuộc hành quyết hãi hùng : Louis XVI, Marie-Antoinette, Danton, Robespierre, và rồi 2800 người khác trong những năm từ 1793 đến 1795 ! Sau đó tên nó được chuyển về lại thành« Concorde », rồi lại về hẳn « Louis XV », chưa hết, lại thành « Louis XVI », tiếp đó thành « Charte », « Hiến Chương », và cuối cùng mang lại tên « Concorde ». Chữ Concorde, « Hòa Hợp », được mọi người rốt cuộc chấp nhận yên ả hơn cả cho đến hôm nay. Cũng là điều để suy ngẫm.

Cái truyền thống lấy tên riêng của các cá nhân nổi tiếng để đặt cho các địa danh ở nước Pháp là một truyền thống khá bị lạm dụng. Mặt tích cực là sự ghi ơn những người đã đóng góp cho sự phát triển lịch sử, khoa học, văn hóa, nhưng mặt tiêu cực khi bị lạm dụng là trong nhiều trường hợp chúng làm người ta mất đi các địa danh lịch sử. Mà các địa danh lịch sử là một sự gìn giữ quý báu của các thế hệ con người qua hàng trăm, có khi qua hàng ngàn năm, để người đời sau có được vết tích lịch sử. Phải rất trân trọng những địa danh đã có hàng trăm hay hàng ngàn năm lịch sử, nếu không chúng ta và con cháu sẽ là những thế hệ mồ côi về lịch sử.

Tất nhiên nếu một cụm khu phố được dựng nên ở một khu rừng xưa, hay nơi vốn đồng không mông quạnh, thì việc đặt tên mới cho các con phố mới ở trong đó là điều khả dĩ. Và trong nhiều trường hợp người ta bắt đầu có sáng kiến.

Chẳng hạn một khu công sở ở ngoại thành, người ta lấy tên các nước bắc Đại Tây Dương làm các trục phố : Đại lộ Canada, Đại lộ Québec, Đại lộ Nauy, Đại lộ Scandinavie… Khi bạn chạy xe qua những con phố này, lòng bạn tự nhiên thấy mênh mang hơn, như mình đang khám phá miền bắc bán cầu vậy. Nhân tiện đây cũng thấy ở ta lạm chữ « công viên » khi nói đến một « khu công viên công nghệ ». Chữ « Park » Âu Mỹ dùng để chỉ một tổ hợp nào đó, trong đó « công viên cây xanh » chỉ là một trường hợp. Vậy trong trường hợp khu công nghệ hay khu buôn bán, ví dụ « khu công nghệ phần mềm » thì hà cớ gì phải gọi ngọng ngô thành « công viên phần mềm» trong tiếng Việt?

Việc biết lấy tên gọi của những nước khác, những miền khác trên thế giới cho các địa danh cũng làm cho lòng người mở mang rộng rãi hơn, bớt đi cái thói quen bẩm sinh khư khư lấy mình làm trung tâm. Hãy hình dung ở một khu mới xây dựng đẹp đẽ nào đó ở xứ mình, bạn lấy một loạt tên thủ đô các nước đặt vào : Quảng Trường Washington, Đại lộ Bắc Kinh, Vườn Tokyo, Cầu London, Nhà ga Moscow, Tháp Hà nội, Cảng xe Bankok… Điều đó sẽ làm lòng mình thênh thang thêm, và ta nhìn các dân tộc bạn bè gần gũi hơn lên.

Không chỉ những cụm đường phố, mà các tòa nhà lớn cũng vậy, chúng là những định hướng địa chí trong đời sống. Nếu có một loạt tòa nhà lớn mọc lên ở một khu vực, việc lựa chọn một cụm tên cho chúng có thể trở nên rất thú vị, ví dụ lấy bộ tên các đảo của đất Việt đặt cho chúng, những Tòa Bạch Long Vĩ, Tòa Cát Bà, Tòa Cồn Cỏ, Tòa Hoàng Sa, Tòa Trường Sa, Tòa Côn Đảo, Tòa Phú Quốc…

Sự bay bổng của tư duy như thế đánh thức đời sống cộng đồng. Phải luôn tìm cách ra khỏi những công thức đã cũ mèm, dù chúng đã từng là hay đi nữa, bởi chỉ có như thế cuộc sống mới được thúc giục mở mang, sáng tạo, và đầy ắp những niềm vui mới.

Cuộc sống của con người tiến lên được không phải nhờ những lý sự ngặt nghèo trong những công thức xơ cũ. Mà là ở sự tưởng tượng sáng tạo đột phá.

Đó là tiếng gọi của ngày hôm nay đến với mỗi chúng ta./.

Cảnh báo, và cảnh báo giao thông



Bài đã đăng trên Tienphong.

Ở đây là bản đầy đủ.

 

Bác tài dặn đi dặn lại Anh La.

«Anh nhìn kĩ cho tôi bên phải nhé, có cái biển đề rẽ vào Yên Tử thì bảo tôi ngay, kẻo lại trượt mất ! »

Anh La nhìn đăm đăm bên đường, chóng hết cả mắt mũi.

Mươi mười lăm phút sau, đùng một cái, bác tài phanh cháy xe ! Đằng sau một chiếc xe tải khổng lồ lao ập đến cùng hồi còi hơi cháy màng nhĩ. Mấy người đi xe máy hoảng loạn nép vào bờ sau mấy chiếc công nông xình xịch thả khói rông… Hú vía, không ai bị tai nạn, và chiếc xe chở Anh La cố lùi lại nửa mét, loay hoay quặt rẽ đường vào quê thiền Yên Tử… Lúc này Anh La mới thấy ra cái biển nhỏ bé bụi mờ chỉ rẽ Yên Tử đứng thập thò ở đúng ngã rẽ.

—-

Cái biển báo này là biển dành cho người đi bộ, dành cho xe đã dừng. Cái biển này được nghĩ ra và làm ra bởi người đi bộ, cùng lắm là đi xe thồ. Chức năng của nó là để định danh.

Khi bạn chạy xe với tốc độ 50 km/giờ, 80 km/giờ, hay 100 km/giờ, chỗ bạn đã đến cũng là chỗ đã qua về mặt thông tin. Cái thông tin duy nhất, chết đứng ở điểm đã phải đến, đó là một cạm bẫy để hoặc bạn trượt nó, hoặc bạn gây tai nạn cho người khác và cho chính mình.

Bạn ngồi trong xe, về mặt tương đối, bạn không chuyển động, mà con đường trước mặt đang chuyển động ngược chiều về phía bạn. Bạn phải có thông tin sống còn của những gì sắp phải xảy ra.

Bạn nhìn thấy các xe cộ trước mặt, xuôi chiều, hoặc ngược chiều, hoặc trong kính chiếu hậu, ở xa, ở gần, đó là những thông tin phải xử lý.

Và các biển thông tin cảnh báo thì cũng đúng như vậy ! Chúng phải lần lượt được trôi ngược lại trước mắt bạn ! Bạn phải được báo trước thật rõ rằng 10 km nữa sẽ rẽ phải để vào đường đi Yên Tử, vì đó là một điểm đến quan trọng về giao thông. Rồi báo trước ở 5 km, ở 2 km, 1km, 500m, 200m… rồi biển báo phải bắt bạn rẽ đường nhánh phụ tách ra để đi vào đường đi Yên Tử, với các biển hạn chế tốc độ bắt buộc giảm dần theo 50km/giờ, 30km/giờ, 10 km/giờ… Rút cục bạn từ tốn rẽ vào đường đi Yên Tử, rõ ràng, an toàn, thảnh thơi, không phiền nhiễu ai trên đường trục chính.

Đó, đời sống hôm nay trong tốc độ đòi hỏi bắt buộc phải có hệ thống cảnh báo thông tin giao thông và xử lý giao thông rành mạch, chính xác, tiện lợi, an toàn, bài bản. Không thể lôm nhôm chết người được nữa.

Câu chuyện thông tin cảnh báo giao thông mách cho bạn toàn bộ các quy trình của đời sống hiện đại trong tốc độ.

Các lĩnh vực của đời sống hiện đại đòi hỏi việc thiết kế và vận hành các quá trình cảnh báo thông tin và các quy trình vận hành đi cùng thật minh bạch và bài bản. Có như thế, những công việc dù có phức tạp đến đâu cũng sẽ có lối ra, cũng có thể quản trị được.

Đường vào càng gần núi Yên Tử càng đẹp, càng thanh, càng thiền.

Anh La kể chuyện đồng Euro với bác tài cho vui vẻ trở lại.

Các nước gia nhập đồng Euro đã từng tiến hành đổi tiền rất êm dịu. Họ có quá trình thông tin giáo dục rộng khắp trước đó về đồng Euro, từ trong trường học trẻ em đến ngoài xã hội. Các hình đồng tiền tương lai được in khắp nơi, trên cả các đồ chơi.

Khi bắt đầu lưu hành Euro, đồng tiền bản địa được lưu hành một thời gian dài nhiều tháng song song với đồng Euro : người mua hàng bỏ tiền bản địa ra mua, người bán trả lại tiền thừa bằng Euro. Tiền lương và thanh toán giữa các cơ sở kinh doanh chuyển sang Euro. Tiền trong tài khoản của bất kì ai được chuyển sang Euro. Tất cả các phiếu thanh toán in hai cột trong nhiều năm trời: giá tiền Euro và giá tiền bản địa, để ai cũng kiểm tra được. Và nếu bạn quên, trót cất tiền bản địa kĩ quá ở đâu, thì trong vòng 10 năm bạn vẫn đem chúng ra nhà băng trung tâm để đổi lấy về được đồng Euro…

« Ấy để tôi về nhà xem lại, hình như xưa có anh bạn cũ cho tôi mấy trăm Phrăng Pháp, khi nào Anh La đi công cán xem có còn đổi được cho tôi sang Euro không nhé…

Mà khỉ… tìm đâu ra chúng được nữa nhỉ, tôi chuyển nhà đã hai lần rồi, mà cũng mươi lăm năm rồi còn gì… ».

Phạt, và trả tiền phạt

Posted on


Bài trên Tiền Phong

Anh Nhu dắt chiếc xe máy ra tận cổng trao cho Anh La mượn, dặn dò :

-“Đi đường cẩn thận nhé.

Trong cốp xe, ở dưới miếng bìa cát tông, trong cái gói nylon nhỏ màu sẫm, tôi để đó sẵn ít tiền lẻ.

Nếu bị phạt, Anh La cứ dùng tiền ấy mà trả, kẻo trả tiền chẵn người phạt lại không có tiền trả lại, mình mất thì giờ thêm, mất tiền thêm, lại làm hỏng thêm người phạt!

Còn đây là giấy tờ gốc, anh cất kĩ.

Đây là giấy chụp lại giấy tờ gốc. Có khi anh cứ đưa giấy tờ chụp là đủ. Nhiều khi bị giữ xe còn dễ tìm lấy lại hơn là bị mất giấy tờ.”

Cảm ơn sự chu đáo của anh Nhu, Anh La vừa chạy xe vừa miên man…

Chúng ta đã thành công dựng nên một hệ thống làm cho mỗi người dân đều trưởng thành nên một nhà bác học kiêm nghệ nhân trong đối nhân xử thế.

Bao nhiêu năng lực của mỗi người đều dồn vào đầu tư cho lĩnh vực này, họ còn đâu năng lực cho muôn vàn việc khác trong đời sống?

Bao nhiêu năng lực của mỗi người đều phải dồn đầu tư cho lĩnh vực này, thì tại sao xã hội không tìm cách quốc hữu hóa vấn đề này, để rồi đưa ra các giải pháp toàn thể cho mọi người, thay vì muôn vàn giải pháp riêng tư chồng chéo lẫn nhau?

—-

Cái lõi của câu chuyện, là phạt, và thu tiền phạt.

Khi người phạt thu tiền phạt trực tiếp, đẻ ra tiếp các câu chuyện khác.

Chuyện thu ít tiền để tha phạt.

Chuyện mặc cả giá phạt.

Chuyện rình phạt để thu tiền.

Chuyện phóng xe trốn phạt…

Mọi chuyện trở nên rõ ràng, giản đơn, hiệu nghiệm, bằng cách tách rời việc phạt với viêc thu tiền phạt.

Người phạt chỉ có quyền ghi giấy phạt, kèm theo tường trình hiện trường, điều luật gì bị vi phạm, có kí tên và số hiệu của người phạt, khoản tiền phạt phải trả… trên tờ mẫu cho từng lĩnh vực. Các thông tin về người bị phạt được kiểm tra và ghi nhận lại trên cơ sở các giấy tờ tùy thân. Còn nhìn xa hơn, thì các đội phạt có thể có các máy móc để kết nối các cơ sở dữ liệu của trung tâm để kiểm tra và vào tin.

Người nhận giấy phạt chỉ nhận giấy phạt mà thôi, nếu hành vi của mình thuộc các trường hợp thông thường không có các tính chất khẩn cấp nguy hại.

Như vậy việc phạt đã xong.

—-

Người bị phạt làm gì với tờ giấy phạt ? Bạn ký giấy phạt. Địa chỉ khứ hồi đã in sẵn trên giấy phạt này. Và tờ giấy phạt được in dấu miễn tem bưu điện.

Nếu bạn tin tưởng rằng mình bị oan, bạn đánh dấu « phản đối », và gửi lại tờ giấy phạt qua bưu điện. Các hòm thư để bỏ thư cho bưu điện cần được dựng khắp nơi cho thuận tiện. Bạn phải sẵn sàng ra hầu tòa khi bị gọi, cần thiết thì phải thuê luật sư. Trong một xã hội phát triển lên, việc sử dụng tòa án là một việc rất bình thường cho các bên tranh chấp bình đẳng, và tòa án chính là một công cụ của mọi người trong xã hội, chứ không phải chỉ là của chính quyền.

Nếu bạn chấp nhận bị phạt, đây là trường hợp phổ biến, bạn đánh dấu « chấp nhận », và có nhiều cách để trả tiền cực kì đơn giản.

Hoặc bạn ra đại lý bưu điện mua con tem đặc biệt trị giá khoản tiền phạt. Ví dụ bạn bị phạt 100000 VND, bạn mua một con tem 100000 VND, hay hai con tem 50000 VND. Nhà nước phải lo in tất cả các con tem thuận lợi cho việc trả tiền bằng tem. Đại lý bưu điện phải có ở khắp nơi, giống như các điểm bán thẻ nạp điện thoại di động, để mua tem dễ dàng. Bạn dán mấy con tem này lên giấy phạt và gửi đi, thế là xong. Chuyện này ở ta làm được ngay hôm nay!

Đơn giản hơn nữa, một khi séc trả tiền trở nên phổ biến, bạn ghi tờ séc trả tiền cho « Quĩ Công », và gửi kèm theo tờ giấy phạt.

Hiệu quả hơn nữa, khi trả tiền bằng thẻ qua mạng trở nên phổ biến, bạn nối Internet vào trung tâm trả tiền phạt, và trả tiền.

—-

Điều còn lại cuối cùng, nhà nước cần trả lương đâu ra đấy cho những người đi phạt, để họ vui vẻ với cái công việc ngày hôm nay đã trở nên thật giản đơn, sạch sẽ, và không vụ lợi được nữa.

Kiểm tra, và công khai hóa kiểm tra

Con người làm nên máy móc, và đến một ngày, máy móc điều khiển trở lại con người.

Sau nhiều tranh cãi, đạo luật tăng cường chống nạn bạo lực đường sá ở Pháp cho phép dựng bên đường các radar, máy chụp tự động tốc độ xe cộ lưu thông trên đường, được ra đời nhằm làm giảm số tai nạn giao thông do phóng nhanh vượt ẩu.

Theo thời gian, ở những điểm nhạy cảm về tai nạn theo thống kê, người ta lắp đặt các radar này. Khi xe đi qua đó vượt tốc độ cho phép, máy sẽ chụp tự động xe vượt, và giấy phạt được in và gửi về nhà chủ xe.

Vậy bạn phóng xe đi nghỉ thì cứ vui vẻ nhé, và chỉ sau đó khi về đến nhà, tiền nong và ngày phép dành dụm cũng đã vơi, bạn run tay mở thùng thư mà không thấy có giấy phạt… thì mới yên tâm gần như hoàn toàn về mùa nghỉ vừa qua… Nhưng vẫn còn để chờ xem thêm quãng đường bạn vừa chạy về đến nhà xong có suôn sẻ không đã?…

Máy chụp, cũng đúng thôi. Đề ra luật giao thông là để thuận tiện và an toàn cho mọi người. Luật ra đều như ngô rang, mà xong đó ai nấy cũng vẫn cứ chen lấn xô đẩy và phóng bạt mạng, không phương kiểm soát, thì chỉ để nuôi béo, khen tốt mấy ông nghị sĩ mà thôi.

Thói bất chấp trong giao thông không phải là việc nhỏ, nó là một vấn đề bạo lực trong xã hội. Cái xe trong tay người lái về bản chất không khác gì khẩu súng hay lưỡi dao, con người phải ý thức và bị kiểm soát về điều đó.

Nhưng vấn đề quan trọng nhất của các biện pháp thi hành luật là chúng phải công khai và kiểm soát được. Nếu không thì không có nền văn minh.

Với các trạm đặt máy chụp tự động cố định, một thông tư với tinh thần công khai hóa đã chỉ định việc phải dựng biển báo sớm “có radar”. Tùy theo loại đường: đường hạn chế tốc độ ở 130km/giờ, phải báo trước 600 mét; ở 90km/giờ, trước 400m; ở 70km/giờ, trước 300m; sai số cho phép trên dưới 50m. Tóm lại bạn được báo trước khoảng 15 giây để tự chấn chỉnh.

Các trạm chụp di động, có thể có cảnh sát viên chụp, thì không nhất thiết có biển báo trước, nhưng các chương trình kiểm soát tốc độ của các trạm này được công bố trước theo hàng tháng trên trang web của chính quyền tỉnh, để mọi người có thể tham khảo trước.

Bạn có thể ngạc nhiên, đã kiểm tra đúng theo luật, lại còn phải báo trước? Trừ những công việc an ninh đặc biệt và khẩn cấp, kiểm tra là công việc để thúc đẩy xã hội vào nếp, để xây dựng cùng nhau nền văn minh, chứ không phải để bắt nạt nhau.

Và các máy định vị dẫn đường do vệ tinh, GPS – Global Positioning System GPS, thành ra đắt khách: trên đường đi máy GPS sẽ báo cho bạn mọi radar chụp tốc độ, nếu bạn mua thêm chương trình này. Các nhà kinh doanh luôn nhanh tay, tốt thôi nếu trong khuôn khổ pháp luật.

Nhiều tay lái bạo lực quen đường và cậy GPS chơi trò láu cá: vẫn cố phóng nhanh, và đi chậm lại khi gần tới radar.

Nhà nước đang nghĩ ra và thử nghiệm một cách thức mới bổ sung vào để kiểm soát các tay lái bạo lực này: lúc bạn vào đường cao tốc, radar chụp bạn ngay, lưu để đấy, và khi bạn ra khỏi đường cao tốc, radar cũng chụp bạn, và sẽ tính ra tốc độ trung bình của bạn xem có vượt quá tốc độ cho phép không, để còn gửi giấy phạt thêm…

Vỏ quít móng tay, hạ hồi phân giải.


Bài trên Tiền Phong

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 107 other followers