Tan cuộc, mọi người guốc dép ra về, chẳng ai trong số đó tin được rằng câu chuyện “Trang Châu xếp dép” mà chính mình vừa được tham dự là sự thật cả. Trừ có hai nhân vật.
Hai nhân vật Trang Châu và Cụ Hinh bùi ngùi chia tay nhau mãi trên vỉa hè vẫn còn he nắng của thành phố quê hương, và chia sẻ chi li cho nhau sự thật này.
Mọi người sắp xếp dép xong, mới băn khoăn vì không thấy đôi dép của Cụ Hinh.
Trang Châu hỏi.
-”Cụ Hinh chưa chạy, mà đã mất dép, thì là thuộc hạng nào ạ?”
-”Dạ, thuộc loại di tích chưa xếp hạng được ạ.
Vậy đó, bác đánh giày dép dưới nhà đã lại nhanh tay thó lấy đôi dép của tôi để làm việc rồi đây à.”
Cụ Hinh cụng ly Trang Châu.
-”Tiên sinh không có gì phải ngại.”
Trang Châu quay sang xung quanh.
-”Anh chị em à.
Khi vào chiếu, của việc gì thì cũng thế thôi, nên biết ‘xếp dép’.
Cho ngay ngắn công chuyện.
Cho thuận tiện lối ra.”
Tháng ba năm nay trời rạng he nắng đẹp. Trang Châu mời bạn bè lượn lờ nhâm nhi hàng quán ở quê nhà. Đời cũng có lúc thật là bình yên.
Quá ba tuần rượu, chợt Trang Châu hỏi.
-”Cụ Hinh này, thời nay, làm sao mà biết ai nào quân tử, ai nào tiểu nhân?”
-”Cứ ý tôi, xem qua thái độ của họ với món dép.”
-”Món dép gì cơ? Không thấy nó trong thực đơn ạ.”
-”Người quân tử thời xưa, chiếu trải không thẳng, không ngồi. Đã đành.
Người quân tử thời nay, món dép chưa xếp quay ra sẵn sàng. Không yên.”
-”Tôi chưa rõ ý Cụ Hinh à?”
-”Có thế, khi cuộc chuyện trò bỗng dưng chuyển sang kinh động nháo nhào, chuyện thường ngày ở xứ Đông, tiểu nhân chạy, quân tử cũng chạy.
Tiểu nhân chạy mất dép. Quân tử chạy nguyên dép.”
Trang Châu nhìn Cụ Hinh, không nói gì, đoạn quay ra góc chiếu xếp ngay ngắn lại đôi dép của mình hướng ra.
Hôm rồi Trang Châu ghé thăm thưởng trà cùng Cụ Hinh.
- Cụ Hinh ạ, tối hôm qua ta nằm ngủ một lúc, thì rồi bắt đầu mơ…
- Trang Châu à, mơ là nghề của ông.
- Hượm đã, ta mơ thấy mình đang nằm mơ.
- Thế cái “mình đang nằm mơ” ấy mơ gì?
- Cái “mình đang nằm mơ” ấy lại mơ tiếp ta đang nằm mơ…
- Vậy cái tài của Trang Châu là tỉnh ngược được từng ấy giấc mơ lũy thừa!
Nếu ông truyền được cái tài này cho thiên hạ, thì công của ông thật là to.
Trang Châu rục rịch ra về, Cụ Hinh bảo “hượm đã”, đoạn nhờ Anh La chuyển cho Trang Châu cái túi thổ cẩm.
- Lại quà cáp gì thế này đây, Cụ Hinh?
- À không, đây là việc nhờ Trang Châu thôi.
- Rắc rối là thôi đấy nhé.
- Đơn giản thôi.
Sắp tới ta hay phải đi lại nhiều. Mọi thứ phải nhẹ nhàng, cơ động.
Nên ta dọn dẹp đầu óc.
Những cái khôn gì ta chưa dùng được ngay, ta cho cả vào cái túi này.
Định nhờ Anh La giữ, nhưng Anh La chỉ chực dẹp nó đi.
Nay phiền Trang Châu đem về treo lên gác nhà giữ hộ.
- Hay nhỉ.
Thiên hạ ai cũng lắm thứ khôn không dùng được, mà vẫn còn tiếc rẻ còng lưng gánh chúng.
Hay ta mở cái tiệm cầm đồ trí khôn không dùng được cho thiên hạ chăng?
Ông Đề Cát là người Gô Loa, hay nghĩ về ý nghĩ của chính mình.
Loay hoay thế nào Đề Cát lại ghé qua chơi Nuocdenchan. Vừa vặn Trang Châu cũng đang ở chơi đây với Cụ Hinh.
Ba vị loay hoay một hồi, đã hết mấy tuần trà.
Đoạn Đề Cát bảo.
- Tôi nói thế này, Trang Châu với Cụ Hinh đừng tự ái.
Đang ngồi truyện trò thế này, mà chợt một cái, tôi phân biệt rất rõ Trang Châu với Cụ Hinh, rồi cũng chợt một cái, tôi hầu như không phân biệt nổi Cụ Hinh với Trang Châu.
Chắc tại cái “tôi tư duy” của tôi nó chưa đủ khỏe chăng?
Trang Châu cười.
- Tại Đề Cát lúc này vẫn nửa mê nửa tỉnh trong cái “tôi tư duy”.
Khi mê thì ông thấy Trang Châu, khi tỉnh thì ông thấy Cụ Hinh.
Cũng là bình thường thôi à.
Tôi cũng hay nửa mê nửa tỉnh.
Đang ngồi thế này, mà có lúc tôi mê thấy Cụ Hinh thích bướm, rồi tỉnh ra lại thấy bướm thích Cụ Hinh.
—-
Cụ Hinh đứng dạy pha tuần trà mới.
Trang Châu tạt vào uống trà với Cụ Hinh. Hôm nay nom phởn phơ lắm.
Đoạn Trang tủm tỉm hỏi.
- Coi bộ Cụ Hinh thấy Trang Châu là người thế nào?
Cụ Hinh lắc đầu…
- Ta từng nghe ông bảo, xem người thì phải thế này.
Ở xa xem trung
Ở gần xem kính
Giao việc xem tài
Hỏi gấp xem trí
Hẹn ngặt xem tín
Ủy tiền xem nhân
Việc nguy xem tiết
Rượu chè xem tháo
Phiền tạp xem thần
…
Thú thật, ta có hai cái rất bí để mà làm theo được cái tinh thần của ông.
Thứ nhất, ta bận suốt ngày, sao mà đủ thời gian để đem ông đi thử đủ các ngạch được?
Lại nữa, ta lại chuyên bị kẹt tiền, sao mà có thể “ủy tiền xem nhân” ở ông được?
Nên Trang Châu cho ta khất đã à.
—
Trang Châu cười ngất.
- Thôi được. Bữa nay ta muốn rủ Cụ Hinh đi ăn tiệm cho vui, ta trả tiền.
Bao giờ ta nhiều tiền, ta cho Cụ Hinh tiền, để rồi Cụ Hinh có thời gian, lại dùng tiền đó đem thử ta, chịu không?
Trang Châu réo rắt chuông Nuocdenchan.
- Chào thày Trang, cứ nghe tiếng chuông ông réo tùy theo hôm mà ta cũng đoán được não trạng ông hôm ấy nhe.
- Cụ Hinh pha trà đi. Ta sốt ruột cái chuyện genes ngu, genes khôn của Cụ nên phải đảo qua đây.
Cụ có biết genes ngu, genes khôn chúng quấy nhiễu gì ta không?
- Hỏi thế thì chịu à.
- Một loại thì đêm biến Trang làm bướm. Loại kia thì ngày lại biến bướm làm Trang. Cứ suốt ngày đêm Trang với bướm, thích nhưng mà mệt ra trò.
Người đời phục ta chuyện này, riêng ta thì bị kẹt ở trong, không chủ động được gì hết thảy!
- Thế genes nào bắt Trang làm bướm, genes nào bắt bướm làm Trang?
- Cái này thì lại chưa tóm quả tang được.
Thôi ta lại đi đây, hầu chuyện Cụ Hinh thì hết ngày!
Đầu những năm 90 của thế kỉ trước… nhiều lần đang ngồi ngắm sách ở cái thư viện tầng trệt của khu trường đại học Jussieu, Anh La thấy có một chàng trai nhỏ nhẹ bẽn lẽn hay lượn vào. Cái thư viện này không lớn, nhưng khá vắng vẻ, bạn có thể làm tổ ở đây không ai để mắt.
Anh La sau bao nhiêu năm rời bỏ tư duy định thức, ở ta hay gọi là “hình thức”, chữ này phải thảo luận lại nha 
, bay lượn mơ hồ trong không gian « nhân học », thì nay lại lọ mọ khảo mấy cái toán logic, lý thuyết tập hợp nguyên ủy, trí tuệ nhân tạo… Quả thật Anh La đánh vần không xong mấy cái môn này, và phải dẹp loạn các thức tưởng trong đầu mình để đưa cái tư duy của mình vào khuôn.
Cái anh chàng bẽn lẽn ủy mị này đã lại lượn sau lưng Anh La tự bao giờ… Ngó nghiêng chút ít, chàng đã lại kịp lý giải và gợi ý suy nghĩ cho Anh La ngay. Cái tên Bảo Châu của chàng nghe cũng đã thấy bẽn lẽn, nhưng suy nghĩ của chàng thì khỏe khoắn giản dị lạ lùng.
Nhưng mà làm việc lâu với các vị tài giỏi, trẻ trung, nhanh nhẹn hơn mình thì mệt lắm. Mình chỉ tiến lên được theo cái nhịp của mình thôi… “Ta đi uống càfê nghen”. Và chàng bao giờ cũng đồng ý ngay.
….
Với sinh viên thì khu trường bên sông Seine này là thánh địa. Đơn giản vì ở đây có không gian, có sách vở, có bạn bè, có cantine ăn, càfê rẻ tiền, có phòng máy tính… Bên Sorbonne cạnh đó cổ kính đẹp đẽ nhưng chật chội hơn. Nhiều khi học bên này rồi chạy sang bên kia. Và các khu trường này bao gồm nhiều trường tụ lại chia sẻ cùng nhau các không gian.
Nói chuyện phòng máy tính cá nhân thời đó toàn là thế hệ 8086, và máy 286 là xịn nhất.Trong cặp bạn có hộp đĩa “diskete” 512 Ko là oai lắm, không thì cũng một hai chiếc. Những chiếc đĩa này chứa những dòng chương trình “siêu đẳng cá nhân” cùng các virus đủ nguồn gốc. Vào phòng máy người ta phát cho bạn một diskete để khởi động máy, gổm DOS và ngôn ngữ lập trình, tỉ như PASCAL, PROLOG, LIPS, BASIC…
Lân la ở khu trường suốt ngày là rẻ nhất, mà cũng khá đủ niềm vui, và dù sao cũng học hành được chút đỉnh. Với những sinh viên nghèo khó, cô đơn, xa gia đình, có khi còn xa quê hương, xa đất nước… đây cũng là trung tâm san sẻ tâm tư.
…
Nếu uống càfê mà hỏi chuyện hai cái huy chương vàng Olympiad Toán Quốc Tế thì Bảo Châu chỉ cười mỉm thôi, lại càng bẽn lẽn. Chàng chỉ thích chuyện khác thôi. Nhưng mà cứ loanh quanh không rõ ràng…
Thời gian làm chàng tin tưởng Anh La, và ngược lại.
Cái âm thanh ban đầu hay tuột ra, nay cố định hơn, vững chắc hơn, mà cũng nuột nà hơn.
Đó là chữ « thanh thanh». Vì chàng hay đề cập đến đề tài này bột phát, mà tai Anh La lại không thính, chàng áp dụng qui tắc nhân đôi âm thanh.
…
Anh La thỉnh thoảng lại ngắm nhìn hơi lo âu Bảo Châu.
Rõ ràng vẫn là một thiếu niên hơn là thanh niên, e dè dễ mến, tài năng và triển vọng tràn trề, nhưng chàng đã yêu say đắm “bạn Thanh” từ thuở nao nao.
Liệu chàng có tập trung học hành được không?
Liệu chàng yêu chỉ vì chưa từng biết yêu, hay chàng đã biết yêu mà chưa từng yêu?
Từ nay đến lúc trưởng thành hơn, lâu đấy, chàng và nàng nuôi tình này thế nào?
Nếu chẳng may đổ vỡ, chàng và nàng sẽ ra sao đây?
Các câu hỏi không có nghĩa lý gì với chàng cả. Chàng dành dụm, và khi có thể là nhót về quê hương thăm nàng.
Và mỗi lần như thế, hôm sau Anh La lại đã được nghe chuyện “bạn Thanh” mới tinh tươm bên tách càfê rồi.
…
Rồi mọi chuyện cuốn đi, ba cô con gái xinh đẹp thông minh nay lớn như thổi! Rức đầu đến đâu nếu ai được chuyện với bạn Thanh, những phiền não của bạn sẽ tan như bong bóng xà phòng dưới nắng vàng gió mát. Đấy là cái mà Bảo Châu chỉ còn biết cảm ơn bạn Thanh.
Điều anh La khó hiểu nhất là giữa cái giải Fields và việc tảo yêu, vội cưới, sớm đẻ nhiều con của Bảo Châu có liên quan gì không nhỉ? Bao nhiều lần định hỏi bạn Thanh, nhưng cứ gặp bạn Thanh là phiền não lại tan mất.
Chả nhẽ là không? Chắc gì là có?
 | hmhoang on Chủ nghĩa sùng thờ tiền |
| hmhoang on Thích của gì, trời trao của… |
| hmhoang on Thích của gì, trời trao của… |
 | k on Thích của gì, trời trao của… |
| k on Thích của gì, trời trao của… |
 | Hanh on Chủ nghĩa sùng thờ tiền |
 | Hiên on Thích của gì, trời trao của… |
| hmhoang on Wish you… |
| hmhoang on Thích của gì, trời trao của… |
 | thilan on Thích của gì, trời trao của… |
| thilan on Wish you… |
| thilan on Wish you… |
| hmhoang on Wish you… |
 | uyen on Wish you… |
 | Quốc Minh on Luật miệng -II |
