HOÀNG Hồng-Minh – Bản  nguyên

Các sinh thể tiến hóa các bộ cảm ứng của mình để ghi nhận các xung động từ môi trường, “bên ngoài” hay “bên trong”, như các nguồn thông tin, từ đó chúng điều chỉnh hành vi của mình để bảo tồn và phát triển sự sống.

Các bộ cảm ứng này có những ưu thế và những hạn chế tự nhiên của mình.

Hơn thế nữa, chúng được hoặc bị thay đổi theo thang điểm đánh giá của chúng về môi sinh.

Như thế có câu chuyện môi sinh, mà cũng có câu chuyện thang điểm đánh giá.

—-

Con mèo ở vùng quê hẻo lánh sẽ bị kinh sợ khi lần đầu tiên nghe thấy chiếc xe máy nổ bình bịch trước nhà. Những âm thanh này quá ghê rợn đối với tâm hồn mẫn cảm của nó, theo hệ thang điểm của nó lúc đó.

Con mèo ở sân nhà ven tuyến đường chính vào thành phố hôm nay vẫn đủng đỉnh ngoáy mông đi tiếp, bất chấp mấy trăm xe pháo rúc còi điên loạn. Những âm thanh này quá tầm thường đối với tâm hồn đã bị vô cảm của nó, theo hệ thang điểm của nó lúc này.

Con chim ở vùng quê hẻo lánh vẫn mải mê hót vang tán tỉnh bạn đời ở ngay đầu ngõ, bất chấp bạn vừa đi ngang qua vừa huýt sáo. Những con người tử tế ở đây chưa làm nó phải bận tâm sắp xếp lại thang điểm về độ nguy hiểm của họ, để rồi nó phải lo mà trở nên siêu mẫn cảm.

Con chim ở thành phố lớn hôm nay, sáng sớm tinh mơ vừa thoáng thấy bóng người là đã phải lo rủ nhau di tản qua ngày. Có những con người bất chấp ở đây đã làm nó phải bận tâm sắp xếp lại thang điểm về độ nguy hiểm của họ, để rồi nó phải trở nên siêu mẫn cảm.

—-

Nếu hôm nay bạn thấy một cảnh sát viên đang nằm chới với trên nắp buồng máy của một xe taxi, và cái xe taxi này vẫn cứ điềm nhiên chạy phấp phới trên phố, và rồi những người quanh đó trên đường phố này vẫn mặt mũi thản nhiên siêu vô cảm, thì cái góc xã hội này đã bị trầm cảm rồi. Người ta đã cảm thấy ở đây « chắc là chuyện lặt vặt riêng gì đó giữa ông tài xế taxi và ông mặc quần áo cảnh sát », không liên quan trực tiếp gì đến họ. Người ta đã cảm thấy họ không thuộc về cái cỗ máy xã hội đang bị ngày càng bị rã rời ra trước mặt. Người ta đã cảm thấy sự bất lực hoàn toàn của khả năng tương tác của mình vào cỗ máy của đời sống xã hội, như con mèo nọ bất lực trước hệ thống còi xe điên loạn. Cỗ máy này cần được tháo dỡ ra, để khám nghiệm lại, và để được cải tiến.

Nếu hôm nay vẫn còn những ai đó không quan tâm gì tới bản thân những suy nghĩ tìm tòi các giải pháp để cải thiện đời sống của cộng đồng của bạn, nhưng họ lại phấp phỏng lo lắng dò soi từng chữ mà bạn đang dùng, để xem liệu có còn cái gì nữa ẩn nấp ở đằng sau những con chữ đó không, sự siêu mẫn cảm này đã tựa như tâm trạng của những chú chim chỉ dám ăn ngủ qua đêm ở những cây những vườn trong thành phố lớn hôm nay. Não trạng bất an này cần phải được tháo dỡ ra để khám nghiệm lại, và để được cải tiến cho khang an.

—-

Với những sinh thể khỏe mạnh bình thường, siêu vô cảm hay siêu mẫn cảm có thể là những trạng thái tinh thần hãn hữu trong một thời điểm của các sinh thể cần phải có trong những điều kiện khắc nghiệt phi bình thường của môi sinh. Người công binh gỡ mìn không thể vừa làm việc này vừa ngáp, và chuyên viên cứu nạn không thể rung cảm bần bật phát ngất đi khi tìm thấy nạn nhân trong cảnh tai nạn đau thương kinh hoàng. Nhưng bản thân những công binh và những chuyên viên cứu nạn chuyên nghiệp này cũng không thể sống 24/24 7/7 trong những điều kiện phi bình thường này.

Nếu tình trạng môi sinh phi bình thường kéo dài quá quá mức, các thể bệnh tinh thần sẽ chính là những cách để các sinh thể này tự vệ lấy mình, một cách tiêu cực, để kéo chậm tình trạng bị hủy hoại.

Một dạng thức nhẹ hơn của các bệnh tinh thần sẽ là sự phát triển các nhu cầu mê tín vô biên, để con người chấp nhận mọi sự vô lý có thể, để lý trí con người tự cùn mòn và tự hủy hoại đi.

Sự mê tín không đơn giản chỉ là tìm đến đền, đến miếu có tiếng là thiêng, để “hối lộ thần thánh” cho yên phận mình.

Sự mê tín ở nghĩa rộng hơn là một khi con người không còn tin gì nữa vào tính hợp lý, vào khả năng hiểu được sự việc, khả năng hành động, can thiệp vào các sự kiện theo hướng tích cực, khả năng điều chỉnh, khả năng thích ứng để tổ chức và cải thiện đời sống của mình.

Khi con người tin vào sự phi lý, sự hỗn loạn phải lên ngôi. Khi đó những gì hợp lý chỉ là những ngoại lệ ngẫu nhiên trong hệ thống.

Khôi phục niềm tin vào tính hợp lý là công việc đầu tiên để chữa chạy bộ máy vận hành xã hội siêu vô cảm – siêu mẫn cảm.

Công việc đầu tiên để chữa chạy khôi phục được tính hợp lý của tinh thần là chấm dứt các trò chơi ú tim.

Các luật lệ tại các sân chơi của đời sống xã hội, dù các luật lệ này lớn hay nhỏ, dù có đang còn lộn xộn, không đầy đủ, thiếu công bằng, nhiều thiên vị thành phần,v.v chúng phải được công khai hóa. Hãy đặt mọi thứ lên bàn. Một ví dụ « đơn giản » : một công việc được trả lương bởi quĩ công cộng (nhà nước) dù ở bất cứ đâu, lĩnh vực nào, thì công việc ấy bắt buộc phải được công khai đăng tải sớm trên công báo, để bất cứ công dân nào trong quốc gia cũng có quyền biết đến và tham gia dự cuộc tuyển chọn. Và ngược lại : các công dân phải có quyền chất vấn và biết rõ cặn kẽ lý lịch của các ứng cử viên cho các công việc công cộng được mời chào, công việc của một nhân viên nhà nước để làm việc gác cổng hay làm bộ trưởng thì cũng như nhau thôi, về phương diện này.

Như thế người công dân của một xã hội biết được rằng mình phải là ai, và có thể là ai, trong cái đời sống xã hội chung mà mình tham gia. Quyền của công dân khi đó được xác lập, chứ không phải được ban phát tùy theo thời lúc hay nơi chốn. Mà công dân là tất cả mọi người, bao gồm thường dân và quan chức các cấp.

Năng lượng tổ chức đời sống khi đó sẽ được đánh thức dậy trong xã hội, với hai dòng chảy chính.

Dòng thứ nhất, là làm sao để các luật định được phổ cập rõ ràng, minh bạch, được chấp hành khắp nơi, được tòa án các lĩnh vực, các cấp bảo hộ độc lập.

Dòng thứ hai, vì luật định đã được phổ cập rõ ràng, minh bạch, là làm sao để các luật định được tiếp tục thảo luận, được cải tiến, được tiến hóa, để đời sống cộng đồng trở nên ngày càng thuận tiện hơn, công bằng hơn, vui hạnh hơn. Con người phải biết được mình đang ở đâu, thì mới mong biết mình cần tiếp tục đi về đâu.

Tổ chức xã hội, cải cách xã hội không còn là những cuộc thay đổi ấu trĩ để nâng tầng nhóm này, hạ bệ tầng nhóm kia nữa, như trong những xã hội cũ xưa.

Tổ chức xã hội, cải cách xã hội hôm nay là công cuộc để tạo ra những mặt bằng mới sao cho lợi ích đến được công bằng và thuận tiện cho mỗi con người của toàn thể cộng đồng.

Để con người vượt qua được chứng siêu vô cảm, chứng siêu mẫn cảm, và ngày càng đạt tới hạnh phúc bình yên dung dị trong đời sống./.

./.

Tuổi trẻ