Tia Sáng, nơi các cụ…

 

Bài trên Tia Sáng

 

tia-sang_noicacujSáng chủ nhật tháng tư này Cụ Hinh ngồi rảnh rang xem báo, nhấm nháp càfê ở một nhà hàng nhìn ra đầm sen. Chợt một cô gái trẻ trung mảnh mai kéo ghế lại ngồi gần bàn. Ngỡ tưởng ai, ra cô Mỵ Châu, người rất sành điệu báo giới quê nhà. Cụ Hinh phấn chấn gọi thêm ly càfê.

“ Ôi, giá mà biết trước sẽ được gặp người sành báo yêu kiều ở nơi đây thì tôi đã đỡ phải mua chồng báo tốn tiền hại mắt này!”.

Mươi phút hàn huyên hồ hởi qua đi, chẳng ai nhớ nổi hai người đã nói với nhau những chuyện gì. Đến lúc người nhà hàng đưa thêm ly càfê ra thì cuộc chuyện trò mới lắng xuống.

Nắng sớm thắp lên óng ả trên mây tóc Mỵ Châu. Ra vẻ biết báo giới, Cụ Hinh đưa chuyện.

– Trong các báo trẻ đất Việt, đâu như tờ Tia Sáng cũng đã được tròn hai mươi năm, sắp đuổi kịp tuổi Mỵ Châu đến nơi.
– Ôi, Cụ Hinh cũng đọc Tia Sáng à?
– Có.
– À, làng báo họ gọi Tia Sáng là “góc nhỏ bên đời hiu quạnh”, “nơi các cụ tự sướng với nhau”!

Hơi tẽn tò… mà thôi, ai lại đi tranh luận với người đẹp? Cụ Hinh vòng sang tỉ tê chuyện khác.

—-

Chuyện rằng, trước đây trong một dịp chuyện trò bên lề với một vài bạn làm sử học người Pháp, cái điều làm cho họ kinh ngạc, và rất suy tư, là chuyện nước Việt làm sao mà cuối cùng ra khỏi được một ngàn năm Bắc thuộc.

Mấy vị nhận rằng : một dân tộc xưa nhỏ bé như thế, cả về lãnh thổ và dân cư, hành trang nào họ còn giữ lại được cho mình sau một ngàn năm bị ninh trong cái nồi hầm đồng hóa bắc phương, để rồi lại trở về được với chính mình, và lớn lên?

-“Hẳn phải có rất nhiều lý do nhỉ!” – đôi vai tròn nhỏ của Mỵ Châu phấn khích.

Bị hỏi bất chợt như thế lúc đó cũng bí… Tôi cũng bảo với họ rằng, chắc phải có rất nhiều lý do. Mấy ông bạn cười “gớm kĩ tính thế, đây là chỗ uống càfê, ông cảm giác sao cứ nói thế, đâu có đã in vào kỉ yếu hội thảo mà lo”.

Tôi mới bảo rằng, một trong những lý do rất khả dĩ của sự đồng hóa bất thành về văn hóa này có lẽ lại nằm ở một chỗ rất bất ngờ khác…

-“ Là sao?”

Ở chỗ : đại đa số người nông dân Việt xưa không biết chữ vuông.

– “Ấy, chỗ này em rất tò mò đây!”

Tôi bảo rằng quá trình đồng hóa tư tưởng và văn hóa, tuy diễn ra với áp lực tuyệt đối mạnh mẽ, nhưng ảnh hưởng thấu đáo nhất của nó chỉ là với tầng lớp có học chữ vuông. Tầng lớp này được ninh dừ trong kinh sử phương bắc, được làm bề trên, và được hưởng lợi nhiều nhất trong cái xã hội mà quyền chính được dựng lên và vận hành theo cách thức giáo thuyết phương bắc. Như vậy tầng lớp có chữ này một mặt có được thêm mở mang hiểu biết, mặt khác bị ngu hóa qua việc đồng hóa thuyết giáo bắc phương.

Còn lại thì văn hóa dân gian là cái văn hóa truyền miệng, nó vẫn là cái nôi chính yếu của đại đa số người nông dân mù chữ trong các làng quê Việt tồn tại rất xé lẻ. Xé lẻ đến mức ngay mấy chục năm trước đây thôi, người hai làng cạnh nhau vẫn còn nói giọng khác nhau! Đầu tắt mặt tối lo làm ăn sinh sống, chữ viết không có, họ chỉ biết học thuộc lòng và bắt chước làm lại những gì đã được ông bà truyền lại trực tiếp cho mình. Họ bị ảnh hưởng chi phối nặng nề bởi vua quan thày đồ bắc học, nhưng những ảnh hưởng này mang tính vay mượn, rời rạc, trang trí, lòe loẹt, gặp chăng hay chớ, ý nghĩa mập mờ, nôm na hóa, bản địa hóa. Nhà nào khá lên, có của ăn của để đôi chút, họ hứng chí thuê thày đồ vẽ vài chữ trên bức hoành phi, đem treo lên giữa nhà. Rồi cả đời các con cháu yên tâm với chúng, không cần biết chúng thực sự là những chữ gì, ý nghĩa sự tích ra sao. Nhưng chính những người nông dân làng quê mù chữ này đã bảo tồn tiếng Việt và văn hóa dân gian Việt. Họ giúp hóa giải nhiều phép cai trị xơ cứng bằng tư duy dân dã “vượt rào”. Và mặt khác họ tạo nên cái nền tảng trơ lỳ trong cộng đồng đối với tư duy trừu tượng, tư duy bằng khái niệm.

-“Thế nếu xưa kia 90% dân Việt đã biết sử dụng chữ Hán, thì sẽ ra sao ạ?”

Nếu thế thì có lẽ là họ đã phải bị đồng hóa rất mạnh, và có khi gần như hoàn toàn ở một thời điểm nào đó rồi. Tuy nhiên khi đó lớp kẻ sĩ sẽ phải chịu một áp lực của một nền tư duy mạnh mẽ hơn rất nhiều, và họ sẽ có được một nền học vấn sâu xa hơn, chứ không lôm côm như họ chóng thỏa mãn… Và cái học vấn sâu xa hơn đó có thể đến một lúc nào đó sẽ vẽ lại cho họ một con đường đi rất khác để trở về với văn hóa gốc của mình… Đó là một kịch bản hoàn toàn khác.

Nhưng chẳng nên lo cho câu hỏi đó : năm mươi sáu mươi năm trước đây thôi, đại đa số người Việt vẫn mù chữ, dù chữ vuông hay chữ không vuông.

Như vậy nền học của đất Việt xưa bị chia cắt : số rất nhỏ được hầm dừ trong kinh sử phương bắc, được trọng vọng, đủng đỉnh kiêu căng, và không hề phải chịu áp lực trí tuệ của số đông người có học trong xã hội. Thói ngông ngu được che đậy bởi mặt chữ được đẩy lên. Còn lại thì đại đa số người nông dân mù chữ, phận hèn, sống và tiếp dưỡng ngôn ngữ cùng nền văn hóa bản địa. Họ cũng thờ cái văn hóa thánh hiền mà họ không coi là phải có trách nhiệm hiểu nó – họ thờ nó theo kiểu vụ lợi, “có kiêng có lành”.

-“Thế khi người Việt giành lại được độc lập tương đối về hành chính, lãnh thổ thì sao ạ?”

Mỵ Châu à, cô hỏi rất giống mấy ông bạn sử học nọ!

Khi đó tình hình có lẽ giống như họ “ra ở riêng”.

Nhưng tầng lớp bề trên, vua quan, kẻ sĩ, họ nhìn chung chưa bao giờ có được cái nhu cầu tự thân về tự do học thuật, về tự do tư tưởng, sự khát khao về triết học, về khoa học. Người nông dân trong làng thì không hề biết đến sự tồn tại của những lĩnh vực đó, chứ chưa nói thấy chúng là việc của mình.

Cái hư thói này trầm tích rất sâu trong con người chúng ta.

Cho nên ngay cả khi mà đại đa số người dân Việt vẫn còn chưa biết chữ, thì nhiều vua quan kẻ sĩ người Việt đã nhất nhất tự cho mình đã là tiên phong tư tưởng của toàn thiên hạ, mà trong đầu họ thì thực ra chỉ toàn là những cóp nhặt học sự bắc phương.

-“Chuyện hay nhỉ, thế Cụ Hinh thử viết cho ra đầu ra đuôi cái chuyện này, cho nó thành một bài báo có được không?”

Chuyện này tôi chỉ nghĩ thoảng qua thế thôi nhân khi trò truyện với mấy ông bạn sử học nọ, chứ cũng chưa lúc nào có định sắp xếp lại cho đâu ra đấy. Mà Mỵ Châu này, nếu viết một bài báo diện mạo như thế, thì nên gửi cho báo nào bây giờ?

-“Vâng, em thấy cũng khó đấy… Có lẽ Cụ Hinh phải gửi cho tờ… Tia Sáng… Chỉ có chỗ các cụ tự sướng với nhau thì may ra họ mới bàn những chuyện này. Bây giờ chả mấy ai mê những chuyện này đâu, vừa không sexy, vừa kém ra tiền, lại mua rắc rối.

Thôi, em phải đi đây. Cụ Hinh trả tiền cho em nhé, lần sau em trả! Em cảm ơn, bye à!”

Advertisements

7 thoughts on “Tia Sáng, nơi các cụ…

  1. Chúc CÁC CỤ tuần mới vui nhiều ! 😛
    Chúc CỤ HINH tuần mới vui nhiều ! 😛
    Chúc TIA SÁNG luôn được Mỵ Châu, Mỵ Nương và nhiều độc giả quan tâm, yêu thích, mê mẩn ! 😛

    Nói thầm: CÁC CỤ nghe như có họ hàng với CÁC MÁC 😀

  2. Như vậy nền học của đất Việt xưa bị chia cắt : số rất nhỏ được hầm dừ trong kinh sử phương bắc, được trọng vọng, đủng đỉnh kiêu căng, và không hề phải chịu áp lực trí tuệ của số đông người có học trong xã hội. Thói ngông ngu được che đậy bởi mặt chữ được đẩy lên. Còn lại thì đại đa số người nông dân mù chữ, phận hèn, sống và tiếp dưỡng ngôn ngữ cùng nền văn hóa bản địa. Họ cũng thờ cái văn hóa thánh hiền mà họ không coi là phải có trách nhiệm hiểu nó – họ thờ nó theo kiểu vụ lợi, “có kiêng có lành”.
    Đoạn này gnvbc chưa hiểu rõ lắm, một số rất nhỏ được hầm dừ trong kinh sử phương bắc vậy số đông những người có học còn lại họ học cái gì để được coi là có học? Và nữa ” cái nhu cầu tự thân về tự do học thuật ” liệu chỉ có tồn tại ở số đông những người có học đó không?

  3. Cụ Hinh, tiểu tử thấy nông dân phương bắc cũng hầu như không biết chữ vuông đâu. Vậy họ có bị đồng hóa không? 🙂
    Vậy vấn đề ở đây là gì? Phải chăng đây chỉ là cuộc chiến giữa tầng lớp “có chữ” của 2 phương mà thôi? “Có chữ” ở đây không cụ thể là chữ vuông hay chữ abc hay chữ giun dế…

  4. Ý nghĩa xâu xa, tâm tình thâm thúy. Mới thấy cái sự “đồng hóa” hay “ngu muội hóa” bởi một tư tưởng, một thể chế hay bởi ngoại bang, đâu phải muốn là được[…].

Giơ tay, nha ;-)

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s