Chuyện viết tiếng Việt

Một câu hỏi đang được đặt ra là “có cần thêm một số chữ cái latin vào bộ chữ tiếng Việt »,  ví dụ như F, J, W, Z?

Nguyên tắc chung, nếu nhu cầu là rõ ràng, thì sự đáp ứng là cần thiết. Còn sử dụng cụ thể như thế nào những chữ cái thêm vào này, đó là công việc tiếp theo.

Chữ cái vẫn dùng mà không được chính thức hóa

Trước hết trong đời sống tiếng Việt hôm nay, chúng ta thực tế đã sử dụng những chữ này!

Người nông dân chúng ta thì đã quen với chuyện lợn lai : lợn F1 hay lợn F2, chứ không phải lợn PH1 hay lợn PH2.

Chàng và nàng nào bây giờ chả thấy bên trong mình phảng phất Romeo và Juliet?

Đọc báo thấy viết “Thông báo của TW Hội LHPNVN” thì bạn hiểu rằng chữ W ở đây định nói cái gì, tuy có khi bạn chưa học chữ này bao giờ. Người ta không viết “TW” là “TƯ”, vì lo đọc chuyện này lại thành ra chuyện khác, tuy rằng cũng chả bao giờ thấy viết « Trung Wơng ».

Câu “từ A đến Z” ai cũng nói cũng viết, và nếu bạn nói và viết “từ A đến Y” thì không ai hiểu bạn muốn gì.

Nhưng câu chuyện không dừng ở đây.

Hôm nay, thế giới đã mở ra với chúng ta.

Việc mỗi người cần học để biết lấy một đến vài ngoại ngữ đã trở nên cần thiết. Và có lẽ chẳng mấy mà chúng ta sẽ phải giảng dạy khoa học, trước hết là các khoa tự nhiên, khoa công nghệ, khoa thương mại, bằng song ngữ Anh-Việt, trên phạm vi đại trà, nếu chúng ta lập chí hiện đại hóa dứt điểm.

Khái niệm du nhập

Chưa đến mức đó, thì việc sử dụng các khái niệm du nhập đã bắt chúng ta phải đọc thông viết thạo các chữ cái latin “chưa được đưa vào chính thức”.

Tìm hiểu khái niệm WTO, đó là bổn phận và lợi ích sát sườn của người Việt hôm nay đã tham gia tổ chức này. Phải biết chữ W.

Mỗi xứ sở có điểm mốc “Zero”,”cây số không” (không viết “Dê rô”) của mình, để tính khoảng cách đi tới trung tâm này từ trên các quốc lộ hướng tâm.  Phải biết chữ Z.

Đo độ dài còn có “Foot” : 1 Foot US (ft) = 0,3048006 mét. Phải biết chữ F.

Nghe nhạc thì cũng có “Jazz”, không viết nhạc “Giagigi”. Phải biết chữ J.

Viết tên riêng

Phổ biến hàng ngày hơn nữa, là việc đọc và viết tên riêng.

Yêu bóng đá thì ai chả biết những Fifa World Cup, và những tên tuổi Zico, Zidan mà lại viết dịch ra thành Di Cô hay Di Đan thì mất hết giá! Đám mê nhạc blues-rock thì làm sao mà đuổi được cái tên Jimi Hendrix ra khỏi tâm tưởng, còn đám mê nhạc pop thì làm sao mà rũ được cái tên Michael Jackson?

Sau những thói quen ban đầu cố gắng mòn mỏi để hán-việt hóa bằng được các tên riêng trên thế giới cho bùi tai mình, chúng ta đã vượt được dần ra khỏi cái thói quen cố hữu lấy mình làm trung tâm này.

Nhiều bạn trẻ hôm nay khó biết đâu là Á Căn Đình, đâu là Gia Nã Đại, ai Là Mạnh Đức Tư Cưu, ai là Nã Phá Luân.

Tôi phản đối việc nhất nhất cố gắng viết chuyển dịch các tên Đông Á sang hán-việt. Điều đó gây ra những cảm xúc phản nhận thức.

Từ bao giờ chúng ta tự cho mình có nghĩa vụ phải chuyển âm hán-việt các tên riêng Trung Hoa hay Triều Tiên, và rồi từ đó chúng ta có cảm giác như họ gần gũi với mình hơn cả những người láng giềng Lào hay Miên, thậm chí gần gũi hơn cả các tên riêng của các dân tộc ít người trên đất nước của mình! Đó là: tự lừa mình.

Tên đất, khi bạn gọi “Hoa Thịnh Đốn” hay “Mạc Tư Khoa”, bạn sẽ có cảm giác tương tự, “thân thiết hơn”, vì âm thanh này quen thuộc và bùi tai chúng ta hơn. Nhưng nay bạn đã gọi Washington, Moscow, rất nên gọi Beijing, Pyongyang để mà tinh thần ta có được sự bình đẳng, bình tâm sáng suốt trong nhận thức.

Tên người, tại sao ngay cả với người Nhật, chúng ta cũng không cố sống cố chết hán-việt hóa tên riêng của họ, trong khi mọi tên người Trung Hoa chúng ta cứ như có bổn phận phải hán-việt hóa chúng bằng được? Nếu không phải lo hán-việt hóa tên ông tổng thống Mỹ là “Ô Bá Mã”, tên ông thủ tướng Nga là “Bá Tín”, thì cũng rất nên gọi tên ông thủ tướng Trung Hoa theo âm là Wen Jiabao, và bạn sẽ tìm thông tin về thủ tướng Trung Hoa trên Internet bằng tên đó dễ dàng hơn nhiều, thay vì mù tịt khi phải tìm hiểu về ông ấy vì chỉ biết cái tên đã hán-việt hóa.

Giữa cái tên ghi âm và cái tên hán-việt hóa nhiều khi có khoảng cách rất xa, ví dụ tên ông chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-il được hán-việt hóa là Kim Chính Nhật, không biết đâu mà lần.

Một thói quen nữa là ngay ở Đông Á, nơi đâu “thân thiện” thì người ta gắng hán-việt hóa, bằng không thì thôi. Hongkong xưa là nhượng địa của Anh, nên thôi, không  cần gọi là “Hương Cảng”. Các tên riêng ở Đại Hàn cũng khỏi bị cố gắng được hán-việt hóa nhiều vì “không thân lắm”. Tên riêng của Nhật Bản thì được miễn phải hán-việt hóa.

Phải học tránh sự thiên vị trong nhận thức, bởi vô hình, chúng ta cổ vũ cái lý tưởng “đồng văn đồng chủng” cho dân chúng, thông qua việc nhất nhất hán-việt hóa tên riêng của Trung Hoa hay của Triều Tiên trên thông tin đại chúng. Từ đó thậm chí ta hình dung như họ có họ hàng với mình khi suy từ tên gọi!

Từ ghép (*)

Một vấn đề rất quan trọng khi viết tiếng Việt là vấn đề từ ghép.

Khi bạn đọc câu “học sinh vật cô Na”, bạn không có cách gì để xác định nghĩa thực của câu này.

Các ngôn ngữ dùng hệ thống chữ cái đều biết ghép các từ bằng cách viết liền chúng lại. Nếu trong tiếng Anh bạn có “net” là mạng lưới, “inter” là nối kết, bạn sẽ tạo ra chữ “internet” mà không phải là “inter net”. Và bạn có thể ghép nhiều hơn hai chữ để có một chữ mới.

Bạn ghép chữ “sinh” và “vật”, bạn phải có một chữ mới, đáng lẽ là “sinhvật”, chứ không phải là « sinh vật » đứng cạnh nhau.

Khi bạn đọc câu “học sinh vật cô Na”, bạn phải cố làm một thao tác tinh thần để nối “học sinh” thành “họcsinh”, rồi kiểm tra xem có được hay không theo hiểu biết chủ quan của bạn. Bạn thấy được, và bạn tiếp tục kiểm tra câu này, « họcsinh vật cô Na », và bạn nghi ngờ « được, nhưng chắc không phải là như thế ».

Tiếp đến bạn phải cố làm một thao tác tinh thần khác để nối “sinh vật” thành “sinhvật”, rồi kiểm tra xem có được hay không theo hiểu biết chủ quan của bạn. Bạn thấy được, và bạn tiếp tục kiểm tra câu này, « học sinhvật cô Na », và bạn tự bảo « được, chắc là thế ».

Hơn thế nữa, một người nước ngoài học tiếng Việt thì sẽ đánh vật với cái câu vô định này!

Lối viết tách rời các từ trong một từ ghép làm tăng tính mất chính xác của câu chữ, khuyến khích tính chủ quan thẩm định, làm giảm tốc độ đọc hiểu, làm tốn kém lưu trữ trên giấy tờ văn bản hoặc trên các bộ nhớ điện tử, làm khó khăn cho người nước ngoài học tiếng Việt.

Tất cả nguyên do chỉ vì xưa kia chúng ta dùng chữ vuông! Mỗi chữ vuông phải kê cách nhau ra, kê liền vào nhau thì không ai hiểu!

Và công cuộc xây dựng chữ quốc ngữ dùng bảng chữ cái latin đã thiếu cái chí đi đến cùng để giải chuyện này. Chính chúng ta là người phải giải nó.

Đây là một dịp để tưởng nhớ tới người có công lao đề xuất giải pháp viết từ ghép này đã từ rất lâu, ông HOÀNG Xuân Hãn. Ông đã soi rằng việc viết chữ ghép như thế sẽ có rất hãn hữu trường hợp có thể gây nhầm nghĩa, và trong trường hợp đó thì một dấu gạch ngang sẽ là giải pháp.

Hy vọng rằng người Việt chúng ta sẽ đến lúc đủ quyết tâm để thực hiện ý tưởng đơn giản và tuyệt vời này của ông HOÀNG Xuân Hãn.

Không cần phải ngay một lúc viết liền hết các từ ghép : chỉ cần chúng ta tiến lên từng bước một, thống nhất từng chữ ghép một, và chúng ta sẽ đi dần được rất xa. Công việc này có thể được giao cho một tổ chức có năng lực và thẩm quyền.

(*) Cũng có gọi là « từ kép », nay gọi chung là « từ ghép ».

P.S.

Để làm ví dụ giống như ông HOÀNG Xuân Hãn đã làm trước đây, tôi chép đoạn cuối của bài viết ra đây nhưng viết liền các từ ghép để chúng ta cùng đọc thử, và để thấy chúng ta sẽ được lợi về đủ đường : chính xác, tốc độ, và tiết kiệm lưu trữ.

Từghép

Một vấnđề rất quantrọng khi viết tiếng Việt là vấnđề từghép.

Khi bạn đọc câu “học sinh vật cô Na”, bạn không có cách gì để xácđịnh nghĩa thực của câu này.

Các ngônngữ dùng hệthống chữcái đều biết ghép các từ bằng cách viết liền chúng lại. Nếu trong tiếng Anh bạn có “net” là mạnglưới, “inter” là nốikết, bạn sẽ tạo ra chữ “internet” mà không phải là “inter net”. Và bạn có thể ghép nhiều hơn hai chữ để có một chữ mới.

Bạn ghép chữ “sinh” và “vật”, bạn phải có một chữ mới,  đáng lẽ là “sinhvật”, chứ không phải là “sinh vật” đứng cạnh nhau.

Khi bạn đọc câu “học sinh vật cô Na”, bạn phải cố làm một thaotác tinhthần để nối “học sinh” thành “họcsinh”, rồi kiểmtra xem có được hay không theo hiểubiết chủquan của bạn. Bạn thấy được, và bạn tiếptục kiểmtra câu này, « họcsinh vật cô Na », và bạn nghingờ « được, nhưng chắc khôngphải là như thế ».

Tiếp đến bạn phải cố làm một thaotác tinhthần khác để nối “sinh vật” thành “sinhvật”, rồi kiểmtra xem có được hay không theo hiểubiết chủquan của bạn. Bạn thấy được, và bạn tiếptục kiểmtra câu này, « học sinhvật cô Na », và bạn tự bảo « được, chắc là thế ».

Hơn thế nữa, một người nướcngoài học tiếng Việt thì sẽ đánhvật với cái câu vôđịnh này!

Lối viết táchrời các từ trong một từghép làm tăng tính mấtchínhxác của câuchữ, khuyếnkhích tính chủquan thẩmđịnh, làm giảm tốcđộ đọchiểu, làm tốnkém lưutrữ trên giấytờ vănbản hoặc trên các bộnhớ điệntử, làm khókhăn cho người nướcngoài học tiếng Việt.

Tấtcả nguyêndo chỉ vì xưakia chúngta dùng chữ vuông! Mỗi chữ vuông phải kê cách nhau ra, kê liền vào nhau thì không ai hiểu!

Và côngcuộc xâydựng chữ quốcngữ dùng bảng chữ cái latin đã thiếu cái chí đi đến cùng để giải chuyện này. Chính chúngta là người phải giải nó.

Đây là một dịp để tưởngnhớ tới người có cônglao đềxuất giảipháp viết từghép này đã từ rất lâu, ông HOÀNG Xuân Hãn. Ông đã soi rằng việc viết từghép như thế sẽ có rất hãnhữu trườnghợp có thể gây nhầm nghĩa, và trong trườnghợp đó thì một dấu gạchngang sẽ là giảipháp.

Hyvọng rằng người Việt chúngta sẽ đến lúc đủ quyếttâm để thựchiện ýtưởng đơngiản và tuyệtvời này của ông HOÀNG Xuân Hãn. Chỉ cần tiếnlên từng bước một, thốngnhất từng chữghép một, và chúngta sẽ đi được rất xa.

 

Advertisements

18 thoughts on “Chuyện viết tiếng Việt

  1. Em nghĩ thế này “Từ đó thậm chí ta hình dung như họ có họ hàng với mình khi suy từ tên gọi!” thì cũng nâng cao quan điểm quá. Tình cảm gắn bó (nếu có) có phải do đó mà ra đâu. Ví dụ em lúc nào cũng tự thấy thân thiết với mèo Abricot, mà đâu phải nhờ phiên âm thành Á ba lữ cốc hay là A-bờ-ri-cô :D.

  2. Còn chuyện nữa, theo ý kiến của em (chưa qua nghiên cứu cẩn thận), thì lý do bỏ dấu gạch ngang không phải vì ta quen chữ vuông, mà vì sau năm 1945, ở miền Bắc người ta nghĩ là làm thế thì đơn giản hơn, và học sinh sẽ học chữ nhanh hơn.

    Nếu em không nhầm, thì sau năm 54 báo chí miền Nam vẫn còn dùng dấu gạch mà :D. Để khi nào kiểm tra cho cẩn thận xem có đúng không :D.

  3. Vấn đề này đúng là rất có ý nghĩa, cần phải giải quyết rốt ráo. Hồi trước tiểu tử có biết 1 ít về việc xây dựng công cụ tìm kiếm tiếng Việt, vấn đề xác định từ ghép là 1 chuyện rất đau đầu. Tiểu tử nhớ hồi trước các cụ hay dùng dấu gạch ngang, nhưng nhìn có vẻ hơi rườm rà. Viết liền như CH nói có lẽ cũng là 1 ý kiến hay.

    Về chuyện chữ cái, tiểu tử thấy việc dùng các chữ f, j, z, w thay cho các chữ ghép cũng hay, thậm chí chuyển thành kiểu telex: uw là ư, ow là ơ… Tiện lợi hơn rất nhiều trong thế giới máy tính ngày nay. 🙂 Về dấu thanh thì hơi rắc rối nhỉ? Nếu viết chữ “phường” như kiểu gõ telex thì ra thế này: fuwowngf. 🙂 Cũng có thể giữ lại 1 số chữ cái có dấu ( kiểu như tiếng Pháp hay Đức?). Hồi trước đã có người đề xuất việc thay đổi này. Nhưng cũng thấy nhiều cái phiền phức, từ thói quen cho đến hàng tỷ trang tài liệu cũ.

    Chuyện phiên âm ra Hán Việt thì tiểu tử cũng đồng ý với cụ luôn, nên hạn chế dần, đến lúc bỏ hẳn. Mất thêm công phiên âm chẳng để làm gì. TQ làm thế có thể vì họ coi mình là “trung tâm”, nhưng VN làm thế chẳng qua chỉ là thói quen làm giống TQ trong quá khứ, thậm chí bị ám ảnh bởi “phong cách TQ”. Giờ nhiều tên riêng TQ cũng bắt đầu dc viết theo nguyên gốc rồi. Đọc tên nguyên gốc góp phần làm cho TQ trở nên “xa lạ” hơn, giống như các nước khác, rất đúng tinh thần “làm bạn với tất cả” của đảng ta. 😀 Nó cũng góp phần giúp ta thoát dc các ám ảnh quá khứ. “Thoát Trung” là đây chứ đâu. 😀

  4. NC ủng hộ việc thêm ký tự vào bảng chữ cái vì thực tế lâu ni cũng đã dùng rồi, có người nhầm thêm vào với thay thế, họ nghĩ “hạnh phúc” sẽ viết là “hạnh fúc”, “gia đình” là “ja đình”. Còn cách viết từ kép thì phải suy nghĩ thêm chút, trước đây thấy có ở một số sách cũ từ kép, từ Hán Việt, được phân biệt với từ đơn bằng dấu gạch nối, có vẻ rõ ràng hơn viết sát nhưng lại hơi rườm. hihi … lại còn liên quan tới ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp.. si gĩ thêm zùi kòm já 😀

  5. Đồng ý nhiệt liệt luôn nhưng sao CỤHINH ( thực hành ngay 🙂 ) thích âu hoá hơn hán hoá vậy hở.
    Bổ sung thêm chữ cái vô bảng chữ cái thì có sao đâu, xài rồi mà đâu thấy kỳ cục gì đâu thì bổ sung thêm thì có gì đâu mà người ta phải phản bác. Như bây giờ người ta xài chữ i thay thế cho chữ y đầy ra đó mà, tuy vậy thấy kiểu viết từ kép hơi nhức mắt, dài lòng thòng mà tùm lum dấu nữa, chắc do nhìn chưa quen mắt.

  6. Ôi Cụ-Hinh, cụ lại sắp giống bác Đông A rồi. Các chữ kép viết dính nhau của cụ thật là lẩm-cẩm. Cảm-xúc nhận-thức thì cũng phải dễ-chịu chứ ạ ? Người ta nói là phải “joindre l’utile à l’agréable”! Bắt trẻ-con học viết chính-tả như thế thì chúng khổ quá ạ !

  7. Chươngtrình biểudiễn vănnghệ giữa giờ Somemus đã đến hồi kếtthúc, đềnghị cụHinh cho kiểm phiếu và côngbố kếtquả “ChuyệnviếttiếngViệt” ạ 🙂

  8. Bỏ sang một bên những thói quen và lòng kiêu hãnh của mình, suy nghĩ, tìm hiểu từ tốn, sâu xa, điều đó thật quan trọng.

    Hấp tấp biểu quyết thì lại có cơ thành nghị sĩ xứ Đông.

    Cụ Hinh

Giơ tay, nha ;-)

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s