Thờ sự thật

HOÀNG Hồng-Minh

Bản đủ

Sự thật là một điều không dễ dàng tìm cho ra, cho nên con người phải phát triển khoa học, phát triển công nghệ trên mọi lĩnh vực.

Thờ sự thật, lại là một vấn đề hoàn toàn khác. Đó là vấn đề của một nền văn hóa: nền văn hóa ấy có coi việc phải cố gắng đi đến sự thật là mục đích tối thượng của tinh thần ? Hay là không ?

 “Vừa lòng nhau”

« Túi khôn » của văn hóa dân gian Việt hướng dẫn:

“Lời nói không mất tiền mua

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.”

Túi khôn này bày ra cả một thực tế đời sống ngồn ngộn của mỗi người Việt. Dẫu rằng vẫn có mặt bên kia của túi khôn dân gian, “thuốc đắng dã tật“, nhưng túi khôn ấy cũng đã kèm theo ngay lời phân bua “sự thật mất lòng“. Hiển nhiên rằng nhìn trong toàn bộ cho đến hôm nay, người Việt không có lý tưởng thờ sự thật. Người Việt thờ “được lòng nhau”, thờ “vừa lòng nhau”.

Tại sao con người thích thờ “vừa lòng nhau”?

Vì, đó là thờ tình cảm, điều dễ nhất.

Thờ tình cảm không buộc người ta phải suy nghĩ nhiều.

Thờ tình cảm không buộc người ta phải khó khăn đi tìm sự thật.

Thờ tình cảm không buộc người ta phải khó khăn để nghe cho tới lúc hiểu ra được sự thật.

Thờ tình cảm không buộc người ta phải chịu đựng việc nghe cho thủng ra những sự thật bất lợi cho chính mình.

Thờ tình cảm cho người ta sự thỏa mãn tức thì.

Thờ tình cảm không buộc người ta phải xây dựng cho được tư duy duy lý.

Thờ tình cảm không buộc người ta phải cố gắng tổng hợp được các sự thật đã tìm được thành ra một bức tranh khả dĩ hợp lý.

Thờ tình cảm dễ dàng tạo hiệu ứng đám đông.

Thờ tình cảm dễ dàng khai thác các tập tục cổ truyền sẵn có rồi.

Thờ tình cảm nhanh chóng chiếm đoạt được quyền lực, quyền lực của tình cảm, rồi của yêu ma, của thần thánh, và rốt cục,  quyền lực trần tục của cộng đồng.

Cơn xoáy lốc quẩn của “vừa lòng nhau”

Khi các cố gắng của một cộng đồng chỉ xoay quanh việc  tranh đoạt sự “vừa lòng nhau”, nó tạo lên một vòng xoáy lốc « văn hóa » mà cộng đồng ấy bị chìm vào trong, không làm sao tự thoát ra được: mỗi thành viên đều vừa là nạn nhân, vừa là tác giả. “Vừa lòng nhau” trở thành tâm điểm của cơn xoáy lốc thường hằng của « văn hóa », cơn xoáy lốc này chứa đựng ít ra những thành tố đặc trưng như sau.

Thờ quyền lực trực tiếp, quyền lực của người trị người trực tiếp. Tinh thần cộng đồng không đi tìm một điểm tựa nào khác ngoài cái hiện trạng “vừa lòng nhau” kết đọng mong manh ở mỗi thời điểm nhất định.

Đạo “đối nhân xử thế”. Thoạt nghe, đạo này mang vẻ rất hấp dẫn, mang tính « nghệ thuật », « nhân văn ». Nhưng thực chất nó chỉ là thứ “tương quan lực lượng”, « ai thắng ai » giữa các đối tác vào mỗi thời điểm nhất định. Hành xử xã hội trở nên một thứ nguyên tắc của vô nguyên tắc, mở đường cho bạo lực muôn dạng, trải từ dạng “tinh tế” kín đáo, cho tới dạng “thô bạo” thách đố. Dẫu như có luật lệ chăng nữa, luật lệ ấy cũng sẽ chỉ có được tính trang trí, nằm gọn trong tay của kẻ đang mạnh hơn, kẻ  đang tạm có được nhiều “vừa lòng nhau” hơn, cái cũng đã từng được gọi là « pháp trị » (trị bằng luật hình)  từ thời Trung Hoa cổ đại, cái đã được nhận dạng bằng thuật ngữ « rule by law ». Quyền lực của « pháp trị » là cái roi nằm trong tay của người đang thắng thế, đang thống trị. Điều này khác hoàn toàn với  tư tưởng « pháp quyền » nơi mà các quyền lực cá nhân và các quyền lực công cộng được dần dà khách thể hóa ra bên ngoài, được thượng tôn, và mọi người của cộng đồng đều vừa có được các quyền phổ quát được công nhận, vừa phải khép mình bình đẳng bên dưới hệ thống luật pháp đã được đồng thuận ấy (rule of law).

– « Tự do cá nhân » dưới dạng thức tích cực, dưới dạng khẳng định thì không thể tồn tại được, vì không có điểm tựa. « Tự do cá nhân » chỉ còn là dạng thức tiêu cực, tự phủ định, được vẽ lên như cắt tóc đi tu, trốn vào núi rừng ở ẩn, treo ấn từ quan thả thuyền mất tích, được tô lên thành những đạo Lão, đạo Trang.

– « Cộng đồng dân chủ » của các cá nhân tự do vì thế cũng không thể hình thành.

“Đạo vòng” sẽ  trở thành nghệ thuật làm biến dạng vòng vèo mọi quy cách, để rốt cục thực thi sức mạnh của kẻ mạnh hơn.

Nan đề của cơn xoáy lốc quẩn này là không thể có được các tiến hóa căn bản của đời sống, nó là một con rắn cắn đuôi bất chấp thời gian.

Đường « thờ sự thật”

Nếu các thành viên của một cộng đồng một hôm quyết định với nhau, rằng “vừa lòng nhau” tuy có những cái hay thật, tình cảm thật, được việc tức thì thật, thỉnh thoảng có lợi thật… nhưng thôi, không thể sống luẩn quẩn mãi trong cơn xoáy lốc kéo dài hàng ngàn năm ấy nữa… thì họ phải thảo luận… thật… với nhau. Tôi tin rằng chỉ có một lối ra, dứt khoát, duy nhất, là chuyển sang « đạo thờ sự thật ».

Sự thật khó khăn, nhưng « thờ sự thật » sẽ cho phép con người ngày càng vứt bỏ đi được những của nả gây nhiễu loạn đời sống, dựng dần lên được những rường cột căn bản, để ngày càng ổn định đời sống, và đi lên vững chãi.

Công việc đầu tiên của « thờ sự thật » là con người không lao vào môn cố tình bịa đặt, mặc dù biết rằng mình có thể nhầm lẫn trong nhận thức.

Lấy ví dụ cho dễ. Truyền thuyết « ông Gióng » là một truyền thuyết đẹp. Truyền thuyết ấy có thể làm nên những câu chuyện kể, những truyện tranh, những trò chơi điện tử, những phim hoạt hình… Vì những loại hình nghệ thuật như thế vẫn bảo tồn được cái tinh thần « truyền thuyết ». Nhưng nếu ví dụ một hôm người ta nhất định dựng cho được một bức tượng « ông Gióng » có mắt như thật, mũi như thật, quần áo như thật, cùng con ngựa như thật, và tất cả to lớn như một chiếc máy bay Airbus khổng lồ A380 hay hơn cả như thế, và rồi hàng vạn, hàng trăm vạn người đến đó cúng bái rải tiền cầu may, thì đó sẽ là cả một vấn đề : người ta đã bắt đầu lao vào cơn xoáy lốc bịa đặt. Nếu lại có vài giáo sư tiến sĩ tranh thủ luận lý thêm nữa từ đó, rằng người Việt đã có ý tưởng làm tàu vũ trụ bằng sắt bay tít tắp lên vũ trụ trước cả nhân loại, thì người ta sẽ đi vào cái « đạo bịa đặt » khôn cùng.

Thờ sự thật hướng con người đến sự chân thật. Giải tỏa các tư liệu lịch sử chẳng hạn, phải trở thành công việc tự nhiên, và bức thiết của cộng đồng. Phải dựng đạo luật, sau mỗi khoảng thời gian, ví dụ 40 năm hay 50 năm, tất cả các tư liệu phải được công bố tự do, được nghiên cứu tự do. Lịch sử không thể nửa kín nửa hở nửa thần thoại mãi mãi đối với một cộng đồng thờ sự thật.

Con người phải được giải phóng khỏi sự sợ hãi tập tục, khỏi « đạo vừa lòng nhau », mà vẫn giữ được sự nhã nhặn. Xã hội đang vận hành như thế nào, phải được tự do nghiên cứu, công bố, thảo luận. Các khảo sát xã hội học tường tận phải được thúc đẩy, được trân trọng. Chỉ từ đó mới dựng lại được bộ mặt ngày càng thật của xã hội. Có sự thật ấy, mới mong đến sự sắp xếp, chỉnh đốn, rồi cải cách.

Báo chí phải trình bày được các thực tế của đời sống.

Con người phải thay đổi được thái độ đối với hiện thực qua tinh thần « thờ sự thật ». Nghĩa là « sự thật » không phải là một thứ vũ khí để tranh nhau thắng thua, để ra đòn trừng phạt nhau như trong thời đại « vừa lòng nhau », nơi « sự thật » bị làm bếp, bị xoay xở. Con người học tập để giữ được một thái độ bình thản, từ tốn, có khoảng cách đối với « hiện thực », với « sự thật » được nhận thấy, để ngày càng tiến đến gần hơn và toàn diện hơn về phía sự thật đang vận động, và từ đó, từ tốn xử lý, cải cách đời sống của mình qua  các qui trình trật tự, an nhiên.

Những điều thuộc về văn hóa mà chúng ta nói đến ở đây trước hết liên hệ đến đời sống thường ngày của những con người bình thường trong gia đình, trên đường phố, ở nơi làm việc. Bản thân lối nghĩ cố đổ bằng hết các thất bại, khiếm khuyết cho « nơi khác », ví dụ « nơi khác » ấy có thể « chỉ là các quan chức chính quyền » thì cũng là một lối cư xử trốn tránh việc « thờ sự thật ». Tất cả phải bắt đầu ngay từ những tế bào đơn giản nhất của xã hội. Từ việc đồng tiền của một gia đình nằm rõ ra từng khoản, khoản để đi chợ, khoản tiền điện nước, khoản để càfé bia bọt, không có nạn « ăn gian » khoản này sang khoản kia ngay từ trong nhà. Từ việc tất cả các bậc cha mẹ có thể và cần phải biểu tình chống lại nạn học hành thi cử khuất tất đè nén lên trẻ em suốt tuổi thơ từ bao nhiêu năm nay. Từ việc đi ra đường phải chờ đèn xanh đèn đỏ ở ngã tư đường, vi phạm sẽ bị chụp ảnh gửi hóa đơn về nhà, thể theo biển số đăng kí. Từ các đòi hỏi phải tạo áp lực dựng lên một hệ thống y tế dù còn nghèo nhưng sạch sẽ, tử tế, chưa có nhà gạch thì dựng nhà lá lên… Các áp lực ấy chỉ giản đơn từ cái tinh thần « thờ sự thật », tôi quyết không đi vòng quanh cái cối xay mãi mãi nữa để phí hoại cả cuộc đời mình. Các áp lực ấy sẽ làm xã hội tổng thể phải tìm ra giải pháp. Một nền giáo dục muốn tử tế, thì đầu tiên là các trường đào tạo các thày cô phải tuyển được những học sinh thuộc lớp giỏi giang và nghiêm chỉnh, mà để tuyển được họ, các thày cô phải thuộc về những người được trả lương đàng hoàng sớm nhất trong bộ máy công quyền. Và vì các thày cô đã là những người giỏi nhất trong lĩnh vực của mình, nên các hiệp hội nghề nghiệp của họ phải là những người quyết định tất cả chương trình đào tạo, trường học phải độc lập, phải thoát ra khỏi các chuyên chế tinh thần có tính giáo hội. Cũng như với các thày cô, các bác sĩ và y tá, họ phải thuộc về trong lớp những học sinh giỏi giang và nghiêm chỉnh được tuyển vào học ở những trường y khoa danh giá, tuyển được họ vì đồng lương hành nghề của họ sẽ sớm được đàng hoàng. Giáo dục và y tế tử tế và đàng hoàng, hai thứ đó làm cho con người vươn mình ra khỏi đầm lầy ngu tối và sự lầm than kiếp người.

Còn bao nhiêu điều phải nói, và đáng nói tiếp… Nhưng, chúng ta đã cảm nhận quá rõ điều đau đớn và bất lực vô cùng dài lâu khi mà sự thật không phải là cái căn bản được một nền văn hóa thờ phượng.

Tia Sáng Tuần Việtnam

Tạp chí Sông Hương

Advertisements

5 thoughts on “Thờ sự thật

  1. Với lại tại Cụ nói nhiều quá, nên Cụ mới “cảm nhận quá rõ điều đau đớn và bất lực vô cùng dài lâu…”, chứ còn em thì thấy là “cái căn bản được một nền văn hóa thờ phượng” nó không trừu tượng như là sự thật đâu, mà nó đơn giản chỉ là “Trời quê bát ngát sẽ trông thấy tương lai qua tình lứa đôi” (Phạm Thế Mỹ – Đường về hai thôn). (Đôi này có thể là nam-nữ hoặc nam-nam hoặc nữ-nữ nhé!)

    1. Viết thế mới là hmhoang đây ! luôn cân bằng được như khi đi trên dây giữa các giá trị mập mờ ! ?
      He he . . .bây giờ thì hết “thưởng xuân” thật rùi ! ?
      Kd có câu:”Nước giếng trong mà ko uống khiến lòng xót xa” . . .

      1. Kinh Ahàm, Phẩm “Thiện trí thức” có câu: “lại có người đến cầm hoa đẹp dâng lên . .”
        Cũng kinh này có câu: “Ví như chó dữ lại đau mũi giẫn dữ càng nhiều thêm . .”
        hi hi . . .xin ai “đau mũi” đừng để ý !

  2. Tôi thấy bài viết thực sự hay và sâu sắc. Bản thân tôi luôn đau đáu trong lòng giờ sao xã hội đảo lộn, người ta cổ vũ tâng nhau lên với những điều giả dối. Để tôi kể cho các bạn nghe:

    1. Ở miền bắc, người ta coi việc “lừa” được trẻ con làm theo ý của mình là một thành công và kể cho nhau nghe một cách đắc thắng. Ví dụ, lừa đứa trẻ ở nhà để bố mẹ đi đâu đó, lừa đứa trẻ cái gì để nó ăn cơm. Ở đây nếu đứa trẻ từ bé đã bị lừa thì dần dần lớn lên bản tính dè dặt không tin ai và khôn lanh trước tuổi sẽ đi lừa những người khác. Bảo sao cái xã hội (đặc biệt là Hà Nội), người ta coi “lừa” được khách, đối tác hay cơ quan là một điều gì đó thành tích đáng tự hào. Cụ thể là gì?

    2. Cụ thể như hai bà cô chị khi nói chuyện trong quán cà phê nhận xét với nhau thế này: “nhà chị X này, chồng “kiếm” ác lắm, cho mấy đứa con đi du học nước Y, Z…, còn mua nhà cho bố mẹ, đầu tư …” Một người làm nhà nước mà sao có thể làm những điều vĩ đại đó, và họ lại tự hào với nhau về sự “kiếm” ác đó.

    3. Một ông nọ làm trong 1 công ty dầu khí, tiêu chuẩn nhà nước được cho 1 xuất con cái đi du học theo diện học bổng rồi về làm cho Công ty. Rồi không biết bằng cách nào ông cho được cả hai đứa con đi du học. Ông luôn tự hào rồi đi kể lể hết người này người khác về thành tích “lừa được nhà nước” đấy. Mọi người lại trầm trồ khen ông giỏi.

    … còn nữa, còn nữa.

    Thật trớ trêu, ở một đất nước người ta coi sự lừa nhau, sự kiếm chác từ của công vào túi riêng là một điều đáng tự hào, là một thành công… Nhưng vì ai cũng thế nên họ dung túng bao che… nên cái sự dốt nát, ngu dốt, hủi lậu, dối trá này vẫn mãi tồn tại… sửa sẽ không dễ.

    “SỰ THẬT” dù có nói nhỏ đến đâu cũng sẽ được nghe thấy… nếu người ta “thờ sự thật”.

Giơ tay, nha ;-)

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s