Cai nghiện

Những người do hoàn cảnh éo le mà rơi phải vào nghiện ngập, quả là gian truân.

Bởi vì cái họ nghiện không giúp cho họ được bao nhiêu ngoài những phút giây đê mê. Trái lại họ phí tổn biết bao nhiêu là sức lực, cùn mòn tinh thần, còn tiền bạc của cải thì sạch bay.

Để cai được cái vụ nghiện thì phải có được nhiều sự giúp đỡ, nhưng tiền đề số một là phải có được cái mong muốn đến mức lập chí cai nghiện.

Và trong số các môn nghiện thì nghiện tư tưởng là khó cai tỉnh nhất.

Cứ xem ba cái chữ Khổng giáo mông lung mâu thuẫn nhau quặt quẹo, vậy mà mấy ngàn năm nay dân ta không cai nổi nó, hy vọng mấy ngàn năm nữa rồi cũng có lúc cai nó xong.

Cũng nên phân biệt ông Khổng Khâu, bạn Cụ Hinh😉 , một cá nhân có cái hay cái dở, với Khổng giáo, một thuyết giáo được các nền chuyên chế cổ truyền tinh luyện nên để chế nên bầu khí quyển gây ngạt. Loại giáo này có sức sống kinh dị, lắng trong tâm khảm người ta thành trầm tích “văn hóa”, và có thể chuyển biến thiên hình vạn trạng để duy trì cho được sự bất tử của mình. Chỗ này ông Darwin còn chưa ngâm cứu được bao nhiêu nha.

Nhà một mình

Quan sát các nhà khoa học (đặc biệt là khoa học lý thuyết), nhà họa sĩ, nhà văn, nhà thơ, Cụ Hinh thấy họ có cái gì đó ngồ ngộ khá giống nhau, hơi tội nghiệp… rất khó diễn tả….

Sau này thì mới thấy họ thường có cái mẫu số chung, tạm gọi là “nhà một mình”.

Tất nhiên, lĩnh vực nào cũng có người siêu, rồi giỏi, rồi khá, rồi “ba chỉ”, rồi dở ương các loại, không thể đánh đồng mọi ai được.

Các nhà này phải làm cái nghề rất bí mật, là luyện chưởng trong đầu một mình, không phải là « luôn luôn » thì cũng rất « thường xuyên ».

Cái được là họ thường có cái nhìn “tương đối độc lập”. Cũng biết vậy thôi nhé, tuỳ theo năng lực, chứ cũng nhiều vị nhiều khi chỉ là nhặt được hòn đá ở ngoài chợ về rồi tí tởn cất kĩ, tin tưởng là có hòn ngọc của riêng mình ở trong đó.

Gặp được các vị khá, giỏi trở lên thì nhiều khi thật vui, các vị có những cách nhìn nhận thú vị về vũ trụ nhân sinh, ví dụ như sự phát hiện về hang Cắc Cớ của nữ sĩ Hồ.

Cái điểm yếu nhất của các “nhà một mình” (chỗ này xin đề nghị mọi bạn đọc, kể cả  Cụ Hinh, nên coi như là đang nói « về người khác » nghen, kẻo cái ám ảnh liên lụy làm mất vui) là không ít trong số họ thiếu « kĩ năng nhiều mình »,  kĩ năng hợp tác làm việc và vui sống trong cộng đồng, đây là nói làm việc và vui sống « chất lượng », chứ còn rủ nhau nâng chén 100%… thì chắc chắn là được thôi.

Đây không phải là vấn đề « dốt hay giỏi », mà là vì môi trường đặc thù của nghề luyện chưởng trong đầu một mình, nên nhìn chung các “nhà một mình” này không được luyện tập, và do vậy không ý thức được về sự phải luyện tập « kĩ năng nhiều mình »,.

Lĩnh vực thơ ca, kể ra thì cũng có lúc mở hội rượu thơ con cóc bù lại, chỗ này được. Tất nhiên những lúc luyện trải lòng ghép vần thì các nhà thơ họ thường phải một mình.

Văn thì khó mà ngồi viết tập thể. Tập thể theo nghĩa « em viết trang chẵn tôi viết trang lẻ », rồi ghép vào nhau. Nhiều văn sĩ có giải pháp phụ, năng ra quán cà phê đông người và ngồi viết, coi như đã có gỡ gạc chút « kĩ năng nhiều mình ».

Vẽ, lại càng khó nữa. Mình đang vẽ nàng Vệ nữ thân thể nõn nà, lúm đồng tiền mời gọi, mà tay nào lại thêm cho một bộ ria mép vào thì hết chuyện. Cứ đóng cửa chặt lại cùng nàng Vệ nữ, tha hồ vẽ và so sánh kiểm tra tận tay.

Còn các nhà khoa học lý thuyết… nếu may mắn có được một đồng nghiệp hớn hở tinh thần cùng nhau, nhớ là phải cùng giới tính kẻo không thì lại sọ ra chuyện khác, thì may ra các kĩ năng cộng tác mới tiến lên được, chứ không thì nhìn chung là gay go.

Câu chuyện trên đây không phải (chỉ) để cười, mà để mình biết giật mình đôi chút.

Hành động hợp tác tập thể bao giờ cũng rất khó.

Nó đòi hỏi người ta luôn luôn phải ở trạng thái “nghe”, xây dựng nền tảng chung theo thức “mở”, hiểu được vai trò của từng người trong cuộc, thăm dò, trao đổi, hợp tác, thăng hoa.

« Kĩ năng nhiều mình » bắt buộc phải được học rất nhiều, luyện rất nhiều, tìm tòi rất nhiều, thi thố rất nhiều. Không thể ngồi giỏi giang một mình được.

Tiện nói chuyện này, vì bạn Cụ Hinh từng đi học chơi nhạc chểnh mảng với chúng bạn, mãi đến lúc sân khấu đã choang đèn thì mới hiểu đau đớn rằng mình không thể lơ ngơ một mình mãi mãi được.

Tiện nói chuyện này, vì bạn Cụ Hinh đã gặp được bao nhiêu sĩ phu xứ Đông tài năng thật sự, nhưng nền văn hóa truyền thống xứ Đông chỉ rủ rê họ chăn trâu thổi sáo một mình thôi. Rút cùng bao nhiêu hiểu biết uyên bác của họ không làm sao mà chuyển được thành ra những tiến bộ cộng đồng.

Câu chuyện này, ai thấy chẳng liên quan thì cứ vui vẻ bỏ qua thôi, và dẫu có thế nào thì cũng cứ xin lỗi trước các “nhà một mình », nhé.

Trung Quốc hôm nay, học và không học

Ánh mặt trời ban mai bừng lên trên mấy trang báo xứ Đông đang được anh La loay hoay đọc. Cụ Hinh thì loay hoay ngoáy mấy tia mặt trời trong tách càfê.

Chợt anh La quay sang chất vấn Cụ Hinh.

– Cụ Hinh thấy xứ ta hôm nay nên học được gì ở đại quốc Trung Hoa?

– Tinh thần không ngóng sợ ai nữa.

– Thế cái gì thì xứ ta nên không học ở đại quốc Trung Hoa hôm nay?

– Tinh thần không tôn trọng ai nữa.

Anh La luận thế giới đại đồng

Chiều cuối tuần, ánh mặt trời le lói, những vệt thảnh thơi hiển lộ ở những viền mây cuối trời.

Anh La tản bộ cùng Cụ Hinh.

” Cụ Hinh nghĩ gì về thế giới đại đồng? »

« Chao ôi, Anh La lại quan tâm đến câu chuyện từ mấy ngàn năm nay ư?”

“Vâng, Anh La nghĩ là vẫn có thể, nhưng theo giai đoạn…”

“Là thế nào?”

“Con người ta sinh ra có các dạng cấu trúc tinh thần khác nhau. Cứ theo như cách xứ Đông nghĩ ngợi thì có ít ra mười hai tinh con vật, chia con người thành mười hai dạng khác nhau.

Như các vị cầm tinh con chuột thì thích tích trữ tinh khôn, cầm tinh con trâu thì thích ham công tiếc việc…”

“Ta chưa rõ ý Anh La lắm…”

“Và trong mười hai tinh con vật, có lẽ chỉ có các anh cầm tinh con lợn là thích tinh thần đại đồng thôi.”

“À, ý Anh La nói là thế giới chỉ có thể đại đồng bởi mười hai nhóm lớn đó?”

“Vâng, đấy là bước một, bước thế giới đại đồng đa nguyên, cụ thể là ta sẽ có G12, thập nhị nguyên cộng đồng.”

Cụ Hinh lén nhìn Anh La…

“Bước thứ hai, thì thế giới có thể hoàn toàn đại đồng nhất nguyên.”

“Ta đã suýt hiểu Anh La, giờ hóa ra lại không hiểu Anh La nữa …”

“Tiếp đó, người ta sẽ thực hiện tốt sinh đẻ có kế hoạch, sao cho tất cả các trẻ em trong tương lai chỉ sinh vào năm Hợi. Vậy thì tất cả mọi người của tương lai sẽ đều cầm tinh con lợn. Và ai ai cũng yêu thích chủ nghĩa đại đồng.

Bài toán đã giải xong như thế. Sao người ta cứ phải bàn cãi mãi nhỉ?”

Sự biết ơn giữa các nền văn minh

Đọc sách vở, ngao du rộng ra, bạn sẽ thấy ra rằng ngoài kia, đặc biệt là ở xứ Đoài, người ta rất biết trân trọng các nền văn minh.

Nếu ai đã có dịp vào các nhà bảo tàng như The British Museum ở London, Musée du Louvre ở Paris… bạn đi thăm cả ngày không hết, mà đi kĩ thì… cả tuần. Cơ man nào là các kỉ vật của mọi miền văn minh trên trái đất. Hànội, Sàigòn, Huế, Đànẵng… phải sớm có các bảo tàng về các nền văn minh trên thế giới, dù chúng ta có ít vật để trưng bày thì cũng cứ phải bắt đầu: nó sẽ giúp người dân chúng ta tiễn bỏ dần đi được cái thói tự cho mình là cái rốn của thế giới về mọi chuyện. Ít đồ để trưng ra, thì ta có một gian nhỏ, thu thập dần lên, rồi hợp tác với các nước trên thế giới, dần dà ta sẽ có các triển lãm lưu động, trao đổi trưng bày. Phải hiểu cảm ra rằng, mình là một đứa con của cả thế giới loài người, để rồi tham ra tích cực đích thực được vào đời sống chung.

Các nền văn minh hiển nhiên cho người ta những cái nhìn văn hóa rất khác nhau về vũ trụ, nhân sinh, ăn ở, bếp núc, thú vui, vẻ đẹp, âm nhạc, vũ điệu, và tất nhiên, cả các vẻ đẹp mỹ nhân lung linh ” mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười” của thiên hạ.

Mỗi nền văn minh là một bảng hệ giá trị của một loại hình đời sống. Sự đa dạng này cho phép người ta tìm kiếm những ý tưởng mới, những niềm vui mới. Dĩ nhiên bản thân các nền văn minh này đều đang tiến hóa, đang cố gắng rũ bỏ những tàn tích hạn chế, và tích hợp những giá trị mới của các nền văn minh khác cũng như của chính sự phát triển tự thân.

Khi người xứ Đoài mới lần sang đến xứ Đông, người Đoài và người Đông nhìn nhau như man di mọi rợ của nhau. Hai bảng giá trị của hai nền văn minh này rất lệch nhau, rất khác nhau. Nhưng đến hôm nay tất thảy chúng ta đều thấy sự hòa nhập sâu rộng trong đời sống Đông Đoài. Có lẽ đa phần người dân Paris đều đã biết dùng đũa, và đã mê nếm nem húp phở. Còn các nhà trị quốc xứ Đông hôm nay thì đã thôi ngần ngại thắt cravat trước lúc ra gặp quốc dân.

Không chỉ cần có sự hiểu biết về các nền văn minh.

Cần có lòng biết ơn giữa các nền văn minh.

Cho đến hôm nay có lẽ khó lòng chối cãi được rằng, từ vài trăm năm trở lại đây nền văn minh xứ Đoài đã đóng góp thật vĩ đại cho các nền văn minh khác. Con đường, cách thức của các đóng góp này đã trải qua như thế nào thì lại là câu chuyện khác nữa. Không cần phải nhắc lại những sự thật lịch sử của các cuộc chiến xâm lăng và bạo tàn đã diễn ra trong lịch sử. Chiến tranh và bạo lực đã từng xảy ra khắp nơi khắp chốn, và cực kì tàn khốc ở chính ngay tại xứ Đoài vào giữa thế kỉ trước. Lịch sử con người đã phải chứng kiến chiến tranh và bạo lực từng xảy ra khắp nơi khắp chốn từ hàng ngàn, hàng ngàn năm nay.

Di sản lớn nhất của sự đóng góp của nền văn minh xứ Đoài, đặc biệt kể từ thời Khai Sáng, là sự lớn vọt lên, sự trưởng thành rộng khắp của niềm tin vào lý trí, niềm tin vào con người, là tinh thần khoa học, là tinh thần công nghệ, là tinh thần quảng đại; là giá trị nhân văn, là năng lực tổ chức xã hội, là phổ cập giáo dục, là sự đề cao các lợi ích công cộng; là quảng bá kiến thức, là ý thức xây dựng ngôi nhà toàn cầu…

Các cấu trúc này bền bỉ gọi mời các nền văn minh hòa nhập và thiết lập nền tảng chung cho đối thoại, hợp tác, phát triển.

Sự phê phán và tự phê phán là cần thiết ở khắp nơi.

Nhưng hơn thế, lòng biết ơn sự khai sáng nhau của những người hàng xóm, của những người đồng hành trong cuộc đời, đó là nền tảng của tiến bộ và của chính vẻ đẹp con người.

Không còn lòng biết ơn, không còn ksự ngưỡng mộ, sẽ chỉ còn những con sói tinh ranh.

Và hôm nay xứ Đông đã chủ động đóng góp mạnh mẽ thêm nữa những giá trị quí báu của mình vào quỹ tài sản chung của con người.

Dẹp bỏ lòng kiêu-ti, thói ngu ngoa của mỗi góc xứ, mỗi khi có điều gì trắc trở xảy ra trên bước đường gặp gỡ và phát triển.

Cùng với lòng thành, khoan giản, cầu tiến, với ý thức quảng đại, nếu ta không tự nô lệ mình, phỏng ai nô lệ được ta?

Khai giảng “Trường dạy nói và nghe nước đôi”

Sốt sắng với nền giáo dục toàn cầu, Cụ Hinh trình bày môt dự án phichínhquyền về “dạy nói và nghe nước đôi”. Ý tưởng là thế này : khi nói năng trình bày các vấn đề, ngoài việc nói ra cái cảm xúc của mình về sự việc, cái này rõ ràng là quan trọng nhất với bạn rồi, thì phải tiến tới nói ra được bản thân sự việc. Nghe cũng thế, thông cảm, OK, nhưng rồi phải nghe ra được cái sự việc là gì.

Cụ Hinh bày tỏ lo lắng là hiện nay rất nhiều người nói năng ngập tràn những cảm xúc của mình, chúng đầy tràn khỏi lỗ tai người nghe, rỏ giọt xuống tí tách, nhưng mà lại không thấy bản thân sự việc đâu cả. Cảm xúc không chỉ là sướt mướt đâu. Đủ loại. Từ thút tha thút thít đến lơ nga lơ ngơ, rồi ngang nghê phè phè, cho tới phồng mang trợn mắt chực ăn sống nuốt tươi người khác! Đấy là nói. Mà nghe cũng chẳng kém. Ủ rũ thương đau, tai trâu đàn gảy, vênh va vênh vang, hay gật gà gật gù như đã là bố cái thiên hạ!

Ngay các chiến dịch bầu cử tổng thống tiêu hàng tỉ USD cũng thế, toàn những “đổi mới hay là chết”, “chết hay là đổi mới”, “phải được, sao lại không!”… ầm ĩ nỉ non, mà đám đông thì làm sao biết được cái gì đi kèm theo những món này? Các ứng viên chỉ loay hoay tống ra cái cảm xúc của mình và mê hoặc cảm xúc của đám đông cử tri thôi.

Mấy tổ chức quốc tế nghe vậy gật gù, cho biết sẵn sàng cấp kinh phí nếu chương trình của Cụ Hinh tỏ ra có tương lai, nghĩa là giải quyết được công ăn việc làm, thúc đẩy sự tiến bộ xã hội, cải thiện môi sinh, chống suy thoái não, v.v. Theo lời khuyên của mấy vị tư vấn thì nên mở trường ở xứ Đông cái đã, vì ở đó người ta có vẻ có năng khiếu hơn về chuyện này, như vậy sự việc dễ xúc tiến hơn.

Cụ Hinh vui vẻ xắn tay thăm dò dự án.

Phải quảng cáo thôi. Cụ Hinh cho đăng trên một loạt các báo như sau.

“Trường dạy nói và nghe nước đôi khóa I, tiêu chuẩn quốc tế, chuẩn bị cho năm học mới. Tuyển Thày và Trò. Hãy gửi CV và thư tỏ ý nguyện. Xin cảm ơn trước và hẹn sớm được đón gặp các bạn tại trường.

Liên lạc (…).”

Gần một tháng nay Cụ Hinh nhận hồ sơ tới tấp, phải thuê thêm cả hai tòa nhà cạnh đó để cất hồ sơ. Đến hôm qua tổng số hồ sơ đã vượt qua con số một triệu! Thỉnh thoảng trên phong bì còn có cả vệt son của những đôi môi tươi trẻ gửi gắm hy vọng!

Điều Cụ Hinh băn khoăn nhất là các hồ sơ đều xin làm thày giáo, chưa có ai chịu xin làm sinh viên cả…

Sau khi trao đổi với mấy tổ chức quốc tế, Cụ Hinh đã thuyết phục được họ là “ta cứ khai giảng thôi”.

Đây là trường dạy nói và nghe nước đôi, đâu phải trường học mà lo!