Chữ nghĩa

Ông Pháp Đàn hỏi chuyện.

“Tôi đọc sách báo thấy nói chữ Việt ‘đồng bào’ thật là hay, Cụ Hinh ạ. Có người giảng giải thêm rằng đấy là chữ hay nhất của loài người khi nói rằng ai ai cũng từ cùng trong một bọc trứng mà ra.”

“Vâng, tôi cũng có nghe nói đến ạ.”

“Đây là chữ Việt gốc?”

“Vâng, chữ Việt.”

“Thế Trung Hoa có chữ khác à?”

“Trung Hoa thì có chữ đọc na ná là ‘tòng pào’ ạ.”

“Thế nghĩa của ‘tòng pào’là thế nào?”

“Dạ, là ‘đồng bào’ ạ.”

Advertisements

em anh em

Ông Pháp Đàn thích tập hát bài Việt.

Ông Pháp Đàn bảo “học hát cũng là học tiếng mà”.

Lại hỏi “lúc hát bài Việt gặp ngôi trai, ngôi gái thì phải làm thế nào hả Cụ Hinh?”

“Nếu là phụ nữ hát bài hát, thì tự động đổi đi, xưng em, gọi anh. Còn nếu là đàn ông hát bài hát, thì cũng tự động đổi đi, xưng anh, gọi em. Bác Pháp Đàn mà tỏ tình với một phụ nữ thì bác không thể gọi cô ấy là ‘anh’, rồi tự xưng mình là ’em’ được.”

**

Đến ngày vui chung nọ, bác Pháp Đàn hăng hái “tôi xin hát một bài Việt ạ”.

Rồi bác cất tiếng..


Ở làng quê ta, cày bừa giờ trái thay gai
Từng luống cao đồng trũng ruộng ngoài
Cày khéo tay nổi tiếng thôn Đoài
Thay gai nay trái đua tài

Hỏi chuyện

Ông Pháp Đàn hỏi chuyện Anh La.
« Chữ điên trong ‘điên khùng’, là chữ gốc Việt hay gốc Hán ạ? »
« Gốc Hán ạ. »
« Thế trước khi nhập cái từ điên này vào tiếng Việt, thì không có người Việt nào bị coi là điên à? »
« Không. Chỉ có vài người bị coi là dở hơi thôi ạ.”

“Bánh đực”

Ông Pháp Đàn bảo.

“Tôi mới được ăn món bánh gì của Việt.. à, bánh đực..”

“‘Bánh đực’ là bánh gì ạ?”

“Cụ Hinh không biết à? Rất mềm, trung tính, nhợt nhạt.. nhưng nếu chấm nước mắm với chanh với ớt thật cay thì lại rất khéo nâng nước mắm với chanh với ớt lên.”

“Dạ..”

“Tôi khen cô bạn mời tôi món ấy ’em hiền như bánh đực’. Cô ấy khúc khích mãi không thôi.”

Cụ Hinh cũng khởi động khục khịch.. không dừng được..

“Chết, sao vậy Cụ Hinh?”

“Đấy là ‘bánh đúc’, ‘đúc’, bác Pháp Đàn à.”

Khôn, ngoan

Ông Pháp Đàn pha trà.

“Tôi có cái điện thoại khôn ngoan mới tinh đây này, bây giờ mà đánh ‘Paris‘, là nó cho ra ngay cả loạt bài liên quan đến Paris, Cụ Hinh ạ!”

“Vâng.”

“Mà không chỉ cần đánh, chỉ cần nói thôi, nói rõ ‘Paris‘, là nó cũng cho ra ngay cả loạt bài liên quan đến Paris!”

“A, thú vị a!”

“Thế nhưng khi tôi nói, ông Pháp Đàn cố gắng vận động hết cả miệng lẫn khuôn mặt lẫn cơ thể , nói rõ ‘nuocdenchan‘, thì cái điện thoại của tôi nó cứ ì ra, nhất định khỏi hiểu gì sất.”

“Thế thì điện thoại của bác khôn, nhưng không ngoan mất rồi.”

Nói chuyện « tham », và « nhũng »

HOÀNG Hồng-Minh 

(Bản đủ)

Ông Pháp Đàn qua chơi với Cụ Hinh, nhâm nhi tuần trà. Chợt lại có tiếng chuông. Ông Pháp Đàn xung phong ra mở cổng hộ, liền tóm được cô Ti Tiêu. Cô nhà báo đầy năng lượng này đang mải miết bấm riết chuông. Rước cô Ti Tiêu vào nhà, ông Pháp Đàn nhắn Cụ Hinh mở chai rượu vang « cho tin tức của cô Ti Tiêu được chảy tràn lênh láng».

Chuyện loanh quanh một hồi. Rồi đến vụ « Đối mới » của xứ sở.

Ti Tiêu bảo.

« Chuyện này, dễ hiểu. Thời đó, các bác quan chức đói kém gần như người thường, họ bị tụt xuống hàng giai cấp xếp thứ tư trong xã hội rồi, theo bảng xếp hạng của dân chúng. Cho nên cuộc đổi mới ấy, đổi mới lần thứ nhất, ‘đổi mới bung xung ra’ ấy có được cái động lực đồng thuận rất tự nhiên của toàn xã hội lúc đó. »

Nghe chuyện sấm, ông Pháp Đàn ướm hỏi « ‘giai cấp thứ ’ là thế nào ạ? »

« Dạ, ‘nhất biển, nhì giời, tam phe, tứ i’, quan chức lúc ấy là ‘tứ hói’ ạ. »

« Họ không có tiền thật à? »

« Vâng, thực quả là như thế, nhà thị trưởng thành phố Hànội cũng nuôi lợn chui ạ, thậm chí còn nuôi lợn trước cả dân thường trong phố. Quan chức họ cũng sạch tiền. »

Cụ Hinh gật gù.

« ‘Túng’, thì đến ‘tính’. Một liều, ba bảy cũng liều .»

Ti Tiêu phân trần.

« Điểm sáng, là quan chức hồi đó khá trong sạch, ít tham nhũng. »

Ông Pháp Đàn đề nghị cụng ly.

« Ti Tiêu dùng chữ ‘tham nhũng’ như thế nào? »

« Dạ, tức là lấy trộm tiền, hoặc làm tiền ạ. »

Ông Pháp Đàn lắc đầu.

« Chữ tham nhũng là nói tắt, gộp hai khái niệm lại. Thực chất thì phức tạp hơn như thế. »

« Là thế nào ạ » – Ti Tiêu ngạc nhiên.

« Tham nhũng là tham ô, ở một bên, và nhũng nhiễu, ở bên kia. Tham ô là ăn tiền, ăn cắp. Nhũng nhiễu là làm ruỗng mọt một cấu trúc để thủ lợi. Tham ô đã nguy hại. Nhưng cái nhũng nhiễu mới là cái thứ làm đổ nát, ruỗng nát trật tự, về lâu dài. »

« Chết, bác Pháp Đàn cũng biết cả chữ Hoa à? »

« Cũng có chút ít. Quan trọng hơn, đây là câu chuyện khái niệm. »

« Vâng… »

« Cái tham ô, hay ăn cắp, là cái dễ làm, dễ lộ, dễ thấy. Cái đó nhẹ hay nặng, ít hay phổ biến, tuỳ từng mức độ mà ở đâu cũng có.

Cái nhũng nhiễu khó thấy, nó mờ mịt, nó tinh vi, nhưng mới là cái gây di căn ung nát. Nó có cả căn rễ tập tục, văn hoá rất xa xôi.»

« Ý bác Pháp Đàn là như thế nào, trong chuyện liên quan đến thời đổi mới ấy? »

« Thời đó tham ô, ăn cắp có thể còn rất hạn chế. Nhưng nếu người trong cuộc không nhìn thấy ra cái nền tảng của sự nhũng nhiễu đã được thắng thế ngấm ngầm, thì đó là sự thất bại của nền văn hoá chính trị, sự thất bại không phải của mỗi người, mà của toàn thể nền văn hoá toàn xã hội. »

Cụ Hinh mời thêm tuần rượu « bác Pháp Đàn cứ tự nhiên nhé, mở tỏ câu chuyện cho chúng tôi. »

« Các rường cột của một thiết chế xã hội là những nguyên lí không thể bị mặc cả. Từ những nguyên tắc độc lập tương tác của lập pháp, hành pháp, toà án, thông tin, cho đến việc tổ chức, hoạt động của bộ máy công quyền, rồi thi tuyển công chức, giáo dục, đào tạo… vân vân và vân vân, những thứ đó không thể bị nhũng nhiễu, nếu không thì trước sau toàn bộ thiết chế rường cột ấy sẽ bị rối loạn, bị sụp gãy. Một khi các tiêu chuẩn nước đôi, nước ba, nước gì cũng xong, được đưa thành ‘quy chế’, sự nhũng nhiễu đã lên ngôi. Điều này ứng cho mọi tổ chức xã hội.

Điều đó giải thích tại sao có những nơi trên thế giới có những xã hội khá là trong sạch về mặt tiền nong, nhưng rồi vẫn suy sụp, hỗn loạn, rồi đổ vỡ. Là vì sự nhũng nhiễu đã xói mòn sâu nặng vào cơ thể công quyền. Sự nhũng nhiễu có muôn dạng, nhưng chung quy là toàn bộ trật tự xã hội bị can thiệp vô nguyên tắc bởi những nhóm có thế lực riêng, dù là trong những xã hội sạch sẽ nhất về tiền nong đi chăng nữa. Sạch sẽ về tiền nong không có nghĩa là sạch sẽ về tổ chức, vận hành. »

Cô Ti Tiêu cảm khái nâng cốc với ông Pháp Đàn, quên béng cả Cụ Hinh ngồi bên cạnh.

« Ôi, thú vị quá. Em chỉ quen nhìn thấy mỗi mặt tiền nong của chữ tham nhũng. Đúng thế nhỉ, tham thì ai mà chả có tí ti hay nhiều.

Nhưng làm sao để cái nền nếp qui củ của đời sống cộng đồng khỏi bị ăn ruỗng, bị sụp tàn, bị vô dụng hoá, bị vờ vịt hoá bởi tập thói thờ sự nhũng nhiễu…A, giờ thì em mới cảm hiểu thật rõ thêm, cái thói tập tục ngàn xưa đã ăn ruỗng vào văn hoá, cái thói thờ ‘một người làm quan cả họ được nhờ’ ấy. Khủng khiếp a.»

Nhớ

Ông Pháp Đàn ngồi học chữ Việt, đánh vần mãi chữ “nhớ”, nghe vẫn không xuôi.

Vừa hay, Cụ Hinh qua chơi, ông hỏi.

-“Làm sao mà phát âm được chữ ‘nhớ’, hả Cụ Hinh.”

-“Chữ nhớ, là chữ đặc biệt của tiếng Việt. Để phát âm ‘nhớ’, trước hết phải tập trung được lòng mình vào nỗi nhớ của mình, rồi hít vào một hơi thở sâu nhưng nhẹ nhàng để lấy được hết nỗi lòng nhớ ấy của mình, rồi thót bụng vào dẫn đẩy nỗi lòng nhớ ấy lên họng, tự nhiên… Nhiều người Việt đã hiểu ra điều đó rồi.”

Ông Pháp Đàn tập trung vào nỗi nhớ… rồi hít vào… rồi thót bụng… đẩy nỗi lòng lên…

Quả nhiên, chữ ‘nhớ’ tự nhiên bay bổng ra, đầy nhớ nhung…